ଭକ୍ତଶ୍ଚ ଯଃ କାର୍ତିକେଯେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଭୁଵି ମାନଵଃ । ଆଯୁଷ୍ମାନ୍ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରୈଶ୍ଚ ସ୍କନ୍ଦସାଲୋକ୍ଯତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ॥୧-୩୭-
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ସହିତ ଆୟୁ ଓ ଶ୍ରୀସମ୍ପନ୍ନ ହେବେ, ଏବଂ ସେମାନେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ସତତିସପ୍ତମ ସର୍ଗର ଶେଷ।
thumb|ଅଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।
ତାଂ କଥାଂ କୌଶିକୋ ରାମେ ନିଵେଦ୍ଯ ମଧୁରାକ୍ଷରାମ୍ । ପୁନରେଵାପରଂ ଵାକ୍ଯଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥୧-୩୮-
କୌଶିକ ମୁନି ରାମଙ୍କୁ ସେଇ ମଧୁର କଥା କହି ସାରି, ପୁଣି ଏହି ଅନ୍ୟ କଥା କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଧିପତିର୍ଵୀର ପୂର୍ଵମାସୀନ୍ନରାଧିପଃ । ସଗରୋ ନାମ ଧର୍ମାତ୍ମା ପ୍ରଜାକାମଃ ସ ଚାପ୍ରଜଃ ॥୧-୩୮-
ହେ ବୀର, ପୂର୍ବେ ଅୟୋଧ୍ୟାର ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ସଗର, ସେ ପୁଅ ପାଇବାକୁ ଆଶା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ନିରସନ୍ତାନ ଥିଲେ।
ଵୈଦର୍ଭଦୁହିତା ରାମ କେଶିନୀ ନାମ ନାମତଃ । ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ସଗରପତ୍ନୀ ସା ଧର୍ମିଷ୍ଠା ସତ୍ଯଵାଦିନୀ ॥୧-୩୮-
ହେ ରାମ, ସଗରଙ୍କ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ରାଣୀ କେଶିନୀ, ଯିଏ ବିଦର୍ଭ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ, ସେ ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ସତ୍ୟବାଦିନୀ ଥିଲେ।
ଅରିଷ୍ଟନେମେର୍ଦୁହିତା ସୁପର୍ଣଭଗିନୀ ତୁ ସା । ଦ୍ଵିତୀଯା ସଗରସ୍ଯାସୀତ୍ ପତ୍ନୀ ସୁମତିସଂଜ୍ଞିତା ॥୧-୩୮-
ସଗରଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ରାଣୀ ସୁମତି, ଯିଏ ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଭଉଣୀ ଓ ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କ ଝିଅ।
ତାଭ୍ଯାଂ ସହ ମହାରାଜଃ ପତ୍ନୀଭ୍ଯାଂ ତପ୍ତଵାଂସ୍ତପଃ । ହିମଵନ୍ତଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଭୃଗୁପ୍ରସ୍ରଵଣେ ଗିରୌ ॥୧-୩୮-
ସେ ମହାରାଜା ଦୁଇ ରାଣୀଙ୍କ ସହିତ ଏକାଠି ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତର ଭୃଗୁପ୍ରସ୍ରବଣ ଶିଖରକୁ ଗଲେ।
ଅଥ ଵର୍ଷଶତେ ପୂର୍ଣେ ତପସାଽଽରାଧିତୋ ମୁନିଃ । ସଗରାଯ ଵରଂ ପ୍ରାଦାଦ୍ ଭୃଗୁଃ ସତ୍ଯଵତାଂ ଵରଃ ॥୧-୩୮-
ଏଭଳି ଏକଶତ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା ପରେ, ସତ୍ୟବାନ ମହାମୁନି ଭୃଗୁ ସେମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସଗରଙ୍କୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ଅପତ୍ଯଲାଭଃ ସୁମହାନ୍ ଭଵିଷ୍ଯତି ତଵାନଘ । କୀର୍ତିଂ ଚାପ୍ରତିମାଂ ଲୋକେ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ॥୧-୩୮-
ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ତୁମେ ବଡ଼ ସନ୍ତାନ ପାଇବେ, ଏବଂ ଏହି ଜଗତରେ ତୁମର ଅପୂର୍ବ କୀର୍ତ୍ତି ହେବ।
ଏକା ଜନଯିତା ତାତ ପୁତ୍ରଂ ଵଂଶକରଂ ତଵ । ଷଷ୍ଟିଂ ପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ଅପରା ଜନଯିଷ୍ଯତି ॥୧-୩୮-
ତୁମ ଦୁଇ ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ତୁମର ବଂଶ ଚାଲାଇବା ପାଇଁ ଏକ ପୁଅ ପ୍ରସବ କରିବେ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅ ପ୍ରସବ କରିବେ।
ଭାଷମାଣଂ ମହାତ୍ମାନଂ ରାଜପୁତ୍ର୍ଯୌ ପ୍ରସାଦ୍ଯ ତମ୍ । ଊଚତୁଃ ପରମପ୍ରୀତେ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟେ ତଦା ॥୧-୩୮-
ମହାତ୍ମା ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ଦୁଇ ରାଜକୁମାରୀ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏକଃ କସ୍ଯାଃ ସୁତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କା ବହୂଞ୍ଜନଯିଷ୍ଯତି । ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାଵହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସତ୍ଯମସ୍ତୁ ଵଚସ୍ତଵ ॥୧-୩୮-
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମ ମଧ୍ୟରୁ କାହାର ଏକ ପୁଅ ହେବ ଏବଂ କାହାର ବହୁତ ପୁଅ ହେବ? ଆମେ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ତୁମର କଥା ସତ୍ୟ ହେଉ।
ତଯୋସ୍ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୃଗୁଃ ପରମଧାର୍ମିକଃ । ଉଵାଚ ପରମାଂ ଵାଣୀଂ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦୋଽତ୍ର ଵିଧୀଯତାମ୍ ॥୧-୩୮-
ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନି ଭୃଗୁ ଉତ୍ତମ କଥା କହିଲେ—'ଏଠାରେ ତୁମେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କର, ସେପରି ହେଉ।'
ଏକୋ ଵଂଶକରୋ ଵାସ୍ତୁ ବହଵୋ ଵା ମହାବଲାଃ । କୀର୍ତିମନ୍ତୋ ମହୋତ୍ସାହାଃ କା ଵା କଂ ଵରମିଚ୍ଛତି ॥୧-୩୮-
'ଗୋଟିଏ ବଂଶଧର ପୁଅ ହେଉ କିମ୍ବା ବହୁତ ପ୍ରଭଳ, କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉତ୍ସାହୀ ପୁଅମାନେ ହେଉ—ତୁମେ ଯାହା ଚାହ, ତାହା ବର ଚୟନ କର।'
ମୁନେସ୍ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କେଶିନୀ ରଘୁନନ୍ଦନ । ପୁତ୍ରଂ ଵଂଶକରଂ ରାମ ଜଗ୍ରାହ ନୃପସଂନିଧୌ ॥୧-୩୮-
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରଘୁବଂଶୀ କେଶିନୀ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବଂଶ ଚାଲାଇବା ପାଇଁ ଏକ ପୁଅ ଚୟନ କଲେ।
ଷଷ୍ଟିଂ ପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ସୁପର୍ଣଭଗିନୀ ତଦା । ମହୋତ୍ସାହାନ୍ କୀର୍ତିମତୋ ଜଗ୍ରାହ ସୁମତିଃ ସୁତାନ୍ ॥୧-୩୮-
ତାପରେ ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଭଉଣୀ ସୁମତି, ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଉତ୍ସାହୀ ଓ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଚୟନ କଲେ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମୃଷିଂ କୃତ୍ଵା ଶିରସାଭିପ୍ରଣମ୍ଯ ତମ୍ । ଜଗାମ ସ୍ଵପୁରଂ ରାଜା ସଭାର୍ଯୋ ରଘୁନନ୍ଦନ ॥୧-୩୮-
ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇ, ରାଜା ତାଙ୍କ ଦୁଇ ରାଣୀ ସହିତ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଅଥ କାଲେ ଗତେ ତସ୍ଯ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ପୁତ୍ରଂ ଵ୍ଯଜାଯତ । ଅସମଞ୍ଜ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ କେଶିନୀ ସଗରାତ୍ମଜମ୍ ॥୧-୩୮-
ସମୟ କେତେକ କଟିବା ପରେ, କେଶିନୀ ସଗରଙ୍କୁ ଜେଷ୍ଠ ପୁଅ ଦେଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ 'ଅସମଞ୍ଜ' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଉଥିଲା।
ସୁମତିସ୍ତୁ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଗର୍ଭତୁମ୍ବଂ ଵ୍ଯଜାଯତ । ଷଷ୍ଟିଃ ପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ତୁମ୍ବଭେଦାଦ୍ ଵିନିଃସୃତାଃ ॥୧-୩୮-
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁମତି ଗୋଟିଏ କୁମ୍ଭ ଆକୃତିର ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ, ଯାହା ଫାଟିବା ସହିତି ସେଠାରୁ ସଠି ହଜାର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଘୃତପୂର୍ଣେଷୁ କୁମ୍ଭେଷୁ ଧାତ୍ର୍ଯସ୍ତାନ୍ ସମଵର୍ଧଯନ୍ । କାଲେନ ମହତା ସର୍ଵେ ଯୌଵନଂ ପ୍ରତିପେଦିରେ ॥୧-୩୮-
ଘୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟରେ ଦାୟମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ପାଳିଲେ, ଏବଂ ସମୟ ଯାଉଥିବା ସହିତ ସମସ୍ତେ ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଅଥ ଦୀର୍ଘେଣ କାଲେନ ରୂପଯୌଵନଶାଲିନଃ । ଷଷ୍ଟିଃ ପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ସଗରସ୍ଯାଭଵଂସ୍ତଦା ॥୧-୩୮-
ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସଗରଙ୍କ ସଠି ହଜାର ପୁଅ ହେଲେ, ସମସ୍ତେ ରୂପ ଓ ଯୁବତ୍ୱରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ସ ଚ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଗରସ୍ଯାତ୍ମସମ୍ଭଵଃ । ବାଲାନ୍ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ଜଲେ ସରଯ୍ଵା ରଘୁନନ୍ଦନ ॥୧-୩୮-
ସେଠାରେ, ସଗରଙ୍କ ଜେଷ୍ଠ ପୁଅ, ହେ ରଘୁବଂଶୀ, ଛୁଆମାନେକୁ ଧରି ସରୟୂ ନଦୀରେ ଛାଡ଼ିଦେଉଥିଲେ।
ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯ ପ୍ରାହସନ୍ନିତ୍ଯଂ ମଜ୍ଜତସ୍ତାନ୍ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଵୈ । ଏଵଂ ପାପସମାଚାରଃ ସଜ୍ଜନପ୍ରତିବାଧକଃ ॥୧-୩୮-
ସେ ସବୁବେଳେ ହସୁଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ଡୁବୁଥିବାକୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ଏଭଳି ପାପ କାମ କରି ସଜ୍ଜନମାନେକୁ ବାଘା ଦେଉଥିଲେ।
ପୌରାଣାମହିତେ ଯୁକ୍ତଃ ପିତ୍ରା ନିର୍ଵାସିତଃ ପୁରାତ୍ । ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଂଽଶୁମାନ୍ ନାମ ଅସମଞ୍ଜସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥୧-୩୮-
ନଗରବାସୀଙ୍କ ଅହିତ କାମ କରିଥିବାରୁ, ସେ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସହରରୁ ଉଖାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିଲେ। ଅସମଞ୍ଜଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅଂଶୁମାନ, ଯିଏ ବହୁତ ପ୍ରବଳ ଥିଲେ।
ସମ୍ମତଃ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯାପି ପ୍ରିଯଂଵଦଃ । ତତଃ କାଲେନ ମହତା ମତିଃ ସମଭିଜାଯତ ॥୧-୩୮-
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୃହୀତ ହେଉଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ କଥା କହୁଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ତାଙ୍କର ମନେ ଜ୍ଞାନ ଉଦିତ ହେଲା।
ସଗରସ୍ଯ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜେଯମିତି ନିଶ୍ଚିତା । ସ କୃତ୍ଵା ନିଶ୍ଚଯଂ ରାଜା ସୋପାଧ୍ଯାଯଗଣସ୍ତଦା । ଯଜ୍ଞକର୍ମଣି ଵେଦଜ୍ଞୋ ଯଷ୍ଟୁଂ ସମୁପଚକ୍ରମେ ॥୧-୩୮-
ସଗର, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ଏହି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ରାଜା ତାଙ୍କ ଉପାଧ୍ୟାୟମାନେ ସହିତ ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ।
thumb|ଏକୋନଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଉନତିରିଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କଥାନ୍ତେ ରଘୁନନ୍ଦନଃ । ଉଵାଚ ପରମପ୍ରୀତୋ ମୁନିଂ ଦୀପ୍ତମିଵାନଲମ୍ ॥୧-୩୯-
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହୋଇ, ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଵିସ୍ତରେଣ କଥାମିମାମ୍ । ପୂର୍ଵଜୋ ମେ କଥଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଯଜ୍ଞଂ ଵୈ ସମୁପାହରତ୍ ॥୧-୩୯-
"ମୁଁ ଏହି କଥାଟିକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ତୁମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ପୂର୍ବଜ କିପରି ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କଲେ?"