ସିଂହଶାର୍ଦୂଲସହିତଂ ମତ୍ତମାତଙ୍ଗସେଵିତମ୍। ମତ୍ତଦ୍ଵିଜଗଣୋଦ୍ଘୁଷ୍ଟଂ ସଲିଲୋତ୍ପୀଡସଂକୁଲମ୍
ସିଂହ ଓ ବାଘ ସହିତ, ମଦମସ୍ତ ହାତୀମାନେ ଚଲିଥିବା, ଉତ୍ସାହିତ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା, ଏବଂ ଜଳସ୍ରୋତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା।
ମହଦ୍ଭିରୁଚ୍ଛ୍ରିତଂ ଶୃଙ୍ଗୈର୍ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ସ ମହାବଲଃ। ଵିଚଚାର ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମହେନ୍ଦ୍ରସମଵିକ୍ରମଃ
ଉଚ୍ଚ ଶିଖରରେ ଭରିଥିବା ସେ ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼ରେ, ବନରାଜ ମହାବଳୀ ଏବଂ ମହେନ୍ଦ୍ର ସମାନ ପ୍ରତାପୀ, ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥିଲେ।
ପାଦାଭ୍ଯାଂ ପୀଡିତସ୍ତେନ ମହାଶୈଲୋ ମହାତ୍ମନା। ରରାସ ସିଂହାଭିହତୋ ମହାନ୍ ମତ୍ତ ଇଵ ଦ୍ଵିପଃ
ସେ ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଦବାଯାଇ, ସେ ମହାପାହାଡ଼ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଥିବା ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ପରି ଗର୍ଜନ କରିଲା।
ମୁମୋଚ ସଲିଲୋତ୍ପୀଡାନ୍ ଵିପ୍ରକୀର୍ଣଶିଲୋଚ୍ଚଯଃ। ଵିତ୍ରସ୍ତମୃଗମାତଙ୍ଗଃ ପ୍ରକମ୍ପିତମହାଦ୍ରୁମଃ
ସେ ପାହାଡ଼ ଜଳସ୍ରୋତ ଛାଡ଼ିଲା, ଶିଳା ଏବଂ ଶିଖର ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଭୟଭୀତ ହରିଣ ଓ ହାତୀମାନେ ଦୌଡ଼ିଗଲେ, ବଡ଼ ଗଛମାନେ ହଲିଗଲେ।
ନାନାଗନ୍ଧର୍ଵମିଥୁନୈଃ ପାନସଂସର୍ଗକର୍କଶୈଃ। ଉତ୍ପତଦ୍ଭିର୍ଵିହଂଗୈଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଯାଧରଗଣୈରପି
ବିଭିନ୍ନ ଗନ୍ଧର୍ବ ଦମ୍ପତି, ମଦରେ ମସ୍ତ ଥିବା, ଉଡ଼ୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ତ୍ଯଜ୍ଯମାନମହାସାନୁଃ ସଂନିଲୀନମହୋରଗଃ। ଶୈଲଶୃଙ୍ଗଶିଲୋତ୍ପାତସ୍ତଦାଭୂତ୍ ସ ମହାଗିରିଃ
ସେ ପାହାଡ଼ର ବିଶାଳ ମାଟି ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲା, ବଡ଼ ସାପମାନେ ଲୁଚିଯାଇଥିଲେ, ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଓ ପଥର ଉପରେ ଉଠିଯାଇଥିଲା।
ନିଃଶ୍ଵସଦ୍ଭିସ୍ତଦା ତୈସ୍ତୁ ଭୁଜଗୈରର୍ଧନିଃସୃତୈଃ। ସପତାକ ଇଵାଭାତି ସ ତଦା ଧରଣୀଧରଃ
ସେ ସମୟରେ ସାପମାନେ ଅଧା ଶରୀର ବାହାର କରି ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ଏହା ଦେଖି ପାହାଡ଼ଟି ଝଣ୍ଡାରେ ସଜିଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ଋଷିଭିସ୍ତ୍ରାସସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୈସ୍ତ୍ଯଜ୍ଯମାନଃ ଶିଲୋଚ୍ଚଯଃ। ସୀଦନ୍ ମହତି କାନ୍ତାରେ ସାର୍ଥହୀନ ଇଵାଧ୍ଵଗଃ
ଭୟଭୀତ ଓ ଅସ୍ଥିର ଋଷିମାନେ ପାହାଡ଼ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଶିଳା ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ସେ ପାହାଡ଼ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦଳ ହରାଇଥିବା ଯାତ୍ରୀ ପରି ଅଳସା ହେଇଗଲା।
ସ ଵେଗଵାନ୍ ଵେଗସମାହିତାତ୍ମା ହରିପ୍ରଵୀରଃ ପରଵୀରହନ୍ତା। ମନଃ ସମାଧାଯ ମହାନୁଭାଵୋ ଜଗାମ ଲଙ୍କାଂ ମନସା ମନସ୍ଵୀ
ସେ ବେଗବାନ୍, ବେଗରେ ମନ ଏକତ୍ର କରି, ବନରାଜ ବୀର, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରୁଥିବା, ମହାତ୍ମା, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ମନରେ ଲଙ୍କାକୁ ଯାଇଲେ।
thumb|ଧ୍ଯାନଶ୍ଲୋକଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center thumb|ପ୍ରଥମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ପ୍ରଥମଃ ସର୍ଗଃ ॥୫-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।
ଦୁଷ୍କରଂ ନିଷ୍ପ୍ରତିଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଂ ଚିକୀର୍ଷନ୍ କର୍ମ ଵାନରଃ। ସମୁଦଗ୍ରଶିରୋଗ୍ରୀଵୋ ଗଵାଂ ପତିରିଵାବଭୌ
ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ବନରାଜ ଉଚ୍ଚ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ସହିତ ଗୋମାନ୍ୟର ମାଲିକ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅଥ ଵୈଦୂର୍ଯଵର୍ଣେଷୁ ଶାଦ୍ଵଲେଷୁ ମହାବଲଃ। ଧୀରଃ ସଲିଲକଲ୍ପେଷୁ ଵିଚଚାର ଯଥାସୁଖମ୍
ତାପରେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି, ବୈଦୂର୍ୟ ରଙ୍ଗର ଘାସମାଟି ଓ ଜଳପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସ୍ଥାନରେ ସୁବିଧାରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଲେ।
ଦ୍ଵିଜାନ୍ ଵିତ୍ରାସଯନ୍ ଧୀମାନୁରସା ପାଦପାନ୍ ହରନ୍। ମୃଗାଂଶ୍ଚ ସୁବହୂନ୍ ନିଘ୍ନନ୍ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧ ଇଵ କେସରୀ
ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ସେ ଛାତି ଦ୍ୱାରା ଗଛମାନେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ବହୁ ପଶୁମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ, ସେ ଜଣେ ପ୍ରବଳ ସିଂହ ପରି ଚାଲିଲେ।
ନୀଲଲୋହିତମାଞ୍ଜିଷ୍ଠପଦ୍ମଵର୍ଣୈଃ ସିତାସିତୈଃ। ସ୍ଵଭାଵସିଦ୍ଧୈର୍ଵିମଲୈର୍ଧାତୁଭିଃ ସମଲଂକୃତମ୍
ନୀଳ, ଲାଲ, ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା ଓ ପଦ୍ମ ରଙ୍ଗର, ଧଳା ଓ କଳା, ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଗଢ଼ିଥିବା ଏବଂ ନିର୍ମଳ ଧାତୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେ ପାହାଡ଼ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
କାମରୂପିଭିରାଵିଷ୍ଟମଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ସପରିଚ୍ଛଦୈଃ। ଯକ୍ଷକିଂନରଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଦେଵକଲ୍ପୈଃ ସପନ୍ନଗୈଃ
ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା, ସେମାନଙ୍କର ସହଚରମାନେ ସହିତ, ଯକ୍ଷ, କିମ୍ନର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବସମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ସାପମାନେ ସେଠି ବସିଥିଲେ।
ସ ତସ୍ଯ ଗିରିଵର୍ଯସ୍ଯ ତଲେ ନାଗଵରାଯୁତେ। ତିଷ୍ଠନ୍ କପିଵରସ୍ତତ୍ର ହ୍ରଦେ ନାଗ ଇଵାବଭୌ
ସେ ପାହାଡ଼ର ତଳେ, ଉତ୍ତମ ନାଗମାନେ ଘେରିଥିବା, ସେଠି ବନରାଜ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ, ଜଳାଶୟରେ ଥିବା ନାଗ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସ ସୂର୍ଯାଯ ମହେନ୍ଦ୍ରାଯ ପଵନାଯ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵେ। ଭୂତେଭ୍ଯଶ୍ଚାଞ୍ଜଲିଂ କୃତ୍ଵା ଚକାର ଗମନେ ମତିମ୍
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର, ପବନ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକୃତି ଦେବତାଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ମନ ଧରିଲେ।
ଅଞ୍ଜଲିଂ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖଂ କୁର୍ଵନ୍ ପଵନାଯାତ୍ମଯୋନଯେ। ତତୋ ହି ଵଵୃଧେ ଗନ୍ତୁଂ ଦକ୍ଷିଣୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍
ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ପବନ ଓ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ପ୍ଲଵଗପ୍ରଵରୈର୍ଦୃଷ୍ଟଃ ପ୍ଲଵନେ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ। ଵଵୃଧେ ରାମଵୃଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ସମୁଦ୍ର ଇଵ ପର୍ଵସୁ
ଅନ୍ୟ ମନ୍ଦ୍ରିଲାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ଲାଘୁଡ଼ି ଦେଇ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ଯେପରି ଜ୍ୱାର ସମୟରେ ବଡ଼ ହୁଏ, ସେମିତି ତାଙ୍କ ଦେହ ବଡ଼ ହେଲା।
ନିଷ୍ପ୍ରମାଣଶରୀରଃ ସଁଲ୍ଲିଲଙ୍ଘଯିଷୁରର୍ଣଵମ୍। ବାହୁଭ୍ଯାଂ ପୀଡଯାମାସ ଚରଣାଭ୍ଯାଂ ଚ ପର୍ଵତମ୍
ଅପାର ଦେହ ଧାରଣ କରି, ସମୁଦ୍ରକୁ ଏକ ଲାଘୁଡ଼ିରେ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କର ହାତ ଓ ପାଦରେ ପାହାଡ଼କୁ ଚାପିଲେ।
ସ ଚଚାଲାଚଲଶ୍ଚାଶୁ ମୁହୂର୍ତଂ କପିପୀଡିତଃ। ତରୂଣାଂ ପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରାଣାଂ ସର୍ଵଂ ପୁଷ୍ପମଶାତଯତ୍
ମନ୍ଦ୍ରିଲାଙ୍କ ଚାପରେ ସେ ପାହାଡ଼ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବେଗରେ କମ୍ପିଗଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଫୁଲ ଲଗା ଗଛର ଶିଖର ଫୁଲ ଝଡ଼ିଗଲା।
ତେନ ପାଦପମୁକ୍ତେନ ପୁଷ୍ପୌଘେଣ ସୁଗନ୍ଧିନା। ସର୍ଵତଃ ସଂଵୃତଃ ଶୈଲୋ ବଭୌ ପୁଷ୍ପମଯୋ ଯଥା
ଗଛରୁ ଝଡ଼ିଥିବା ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଢାକାଯାଇ, ସେ ପାହାଡ଼ଟି ମାନେ ମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତେନ ଚୋତ୍ତମଵୀର୍ଯେଣ ପୀଡ୍ଯମାନଃ ସ ପର୍ଵତଃ। ସଲିଲଂ ସମ୍ପ୍ରସୁସ୍ରାଵ ମଦମତ୍ତ ଇଵ ଦ୍ଵିପଃ
ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନ୍ଦ୍ରିଲାଙ୍କ ଚାପରେ, ସେ ପାହାଡ଼ଟି ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ପରି ପାଣି ଝରାଇଲା।
ପୀଡ୍ଯମାନସ୍ତୁ ବଲିନା ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ତେନ ପର୍ଵତଃ। ରୀତୀର୍ନିର୍ଵର୍ତଯାମାସ କାଞ୍ଚନାଞ୍ଜନରାଜତୀଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନ୍ଦ୍ରିଲାଙ୍କ ଚାପରେ, ସେ ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼ ସୁନା, କାଳିଆ ଏବଂ ଚାନ୍ଦିର ଝରଣା ବାହାର କଲା।
ମୁମୋଚ ଚ ଶିଲାଃ ଶୈଲୋ ଵିଶାଲାଃ ସମନଃଶିଲାଃ। ମଧ୍ଯମେନାର୍ଚିଷା ଜୁଷ୍ଟୋ ଧୂମରାଜୀରିଵାନଲଃ
ସେ ପାହାଡ଼ ବଡ଼ ବଡ଼ ଏବଂ ସମ ଆକୃତିର ପଥର ଝଡ଼ିଦେଲା, ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିର ଆଲୋକରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଧୂଆଁ ଲାଇନ ଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ହରିଣା ପୀଡ୍ଯମାନେନ ପୀଡ୍ଯମାନାନି ସର୍ଵତଃ। ଗୁହାଵିଷ୍ଟାନି ସତ୍ତ୍ଵାନି ଵିନେଦୁର୍ଵିକୃତୈଃ ସ୍ଵରୈଃ
ମନ୍ଦ୍ରିଲାଙ୍କ ଚାପରେ, ପାହାଡ଼ର ସମସ୍ତ ଗୁହାରେ ଲୁଚିଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅଜଣା ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
ସ ମହାନ୍ ସତ୍ତ୍ଵସନ୍ନାଦଃ ଶୈଲପୀଡାନିମିତ୍ତଜଃ। ପୃଥିଵୀଂ ପୂରଯାମାସ ଦିଶଶ୍ଚୋପଵନାନି ଚ
ପାହାଡ଼ ଚାପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ସେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ଦିଗ ଏବଂ ଉପବନକୁ ପୂରିଦେଲା।
ଶିରୋଭିଃ ପୃଥୁଭିର୍ନାଗା ଵ୍ଯକ୍ତସ୍ଵସ୍ତିକଲକ୍ଷଣୈଃ। ଵମନ୍ତଃ ପାଵକଂ ଘୋରଂ ଦଦଂଶୁର୍ଦଶନୈଃ ଶିଲାଃ
ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିହ୍ନ ଥିବା ନାଗମାନେ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଉଗଳି, ତାଙ୍କ ଦାନ୍ତରେ ପଥର କାମୁଡ଼ିଲେ।
ତାସ୍ତଦା ସଵିଷୈର୍ଦଷ୍ଟାଃ କୁପିତୈସ୍ତୈର୍ମହାଶିଲାଃ। ଜଜ୍ଵଲୁଃ ପାଵକୋଦ୍ଦୀପ୍ତା ବିଭିଦୁଶ୍ଚ ସହସ୍ରଧା
ସେ ବିଷଭରା କ୍ରୁଧ୍ଧ ନାଗମାନେ କାମୁଡ଼ିଥିବା ବଡ଼ ପଥରଗୁଡ଼ିକ ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା ଏବଂ ହଜାର ଖଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ଯାନି ତ୍ଵୌଷଧଜାଲାନି ତସ୍ମିଞ୍ଜାତାନି ପର୍ଵତେ। ଵିଷଘ୍ନାନ୍ଯପି ନାଗାନାଂ ନ ଶେକୁଃ ଶମିତୁଂ ଵିଷମ୍
ସେ ପାହାଡ଼ରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଗଛମାନେ ବି ନାଗମାନେ ଉତ୍ସର୍ଜିତ ବିଷକୁ ଶାନ୍ତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।