ଏଵମୁକ୍ତା ତତସ୍ତୁଷ୍ଟା ଜନନୀ ତେ ମହାକପେ। ଗୁହାଯାଂ ତ୍ଵାଂ ମହାବାହୋ ପ୍ରଜଜ୍ଞେ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ତୁମ ମାଆ ଖୁସି ହେଲେ, ହେ ବଳଶାଳୀ ବନରାଜ। ଗୁହାରେ, ମହାବାହୁ, ସେ ତୁମକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ବନରାଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଳବାନ୍।
ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥିତଂ ତତଃ ସୂର୍ଯଂ ବାଲୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାଵନେ। ଫଲଂ ଚେତି ଜିଘୃକ୍ଷୁସ୍ତ୍ଵମୁତ୍ପ୍ଲୁତ୍ଯାଭ୍ଯୁତ୍ପତୋ ଦିଵମ୍
ତାପରେ, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଦେଖି, ଛୁଆ ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମେ ତାକୁ ଫଳ ଭାବି ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଆକାଶକୁ ଲମ୍ପଟିଲେ।
ଶତାନି ତ୍ରୀଣି ଗତ୍ଵାଥ ଯୋଜନାନାଂ ମହାକପେ। ତେଜସା ତସ୍ଯ ନିର୍ଧୂତୋ ନ ଵିଷାଦଂ ଗତସ୍ତତଃ
ହେ ବଳଶାଳୀ ବନରାଜ, ତୁମେ ତୁମ ତେଜରେ ତିନି ଶତ ଯୋଜନା ଦୂର ଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କେବେ ମନମନ୍ଦ ହେଲେ ନାହିଁ।
ତ୍ଵାମପ୍ଯୁପଗତଂ ତୂର୍ଣମନ୍ତରିକ୍ଷଂ ମହାକପେ। କ୍ଷିପ୍ତମିନ୍ଦ୍ରେଣ ତେ ଵଜ୍ରଂ କୋପାଵିଷ୍ଟେନ ତେଜସା
ତୁମେ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଆକାଶକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ହେ ବଳଶାଳୀ ବନରାଜ। ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର, କ୍ରୋଧ ଓ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତୁମ ଉପରେ ବଜ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତଦା ଶୈଲାଗ୍ରଶିଖରେ ଵାମୋ ହନୁରଭଜ୍ଯତ। ତତୋ ହି ନାମଧେଯଂ ତେ ହନୁମାନିତି କୀର୍ତିତମ୍
ସେତେବେଳେ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ତୁମର ବାମ ଗଲା ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ଏହିଠାରୁ ତୁମେ 'ହନୁମାନ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
ତତସ୍ତ୍ଵାଂ ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାଯୁର୍ଗନ୍ଧଵହଃ ସ୍ଵଯମ୍। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଭୃଶସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନ ଵଵୌ ଵୈ ପ୍ରଭଞ୍ଜନଃ
ତୁମକୁ ଆଘାତ ପାଇଁ ଦେଖି, ସ୍ୱୟଂ ବାୟୁଦେବ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ତିନି ଲୋକରେ ବାୟୁ ବହିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ।
ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତାଶ୍ଚ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ କ୍ଷୁଭିତେ ସତି। ପ୍ରସାଦଯନ୍ତି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ମାରୁତଂ ଭୁଵନେଶ୍ଵରାଃ
ତିନି ଲୋକ ଅସ୍ଥିର ହେବାରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ କ୍ରୋଧିତ ବାୟୁଦେବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ପ୍ରସାଦିତେ ଚ ପଵନେ ବ୍ରହ୍ମା ତୁଭ୍ଯଂ ଵରଂ ଦଦୌ। ଅଶସ୍ତ୍ରଵଧ୍ଯତାଂ ତାତ ସମରେ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମ
ବାୟୁଦେବ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ତୁମକୁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ: 'ଓ ସତ୍ୟବୀର, ଯୁଦ୍ଧରେ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ ନାହିଁ।'
ଵଜ୍ରସ୍ଯ ଚ ନିପାତେନ ଵିରୁଜଂ ତ୍ଵାଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ। ସହସ୍ରନେତ୍ରଃ ପ୍ରୀତାତ୍ମା ଦଦୌ ତେ ଵରମୁତ୍ତମମ୍
ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ତୁମେ ଅକ୍ଷତ ଦେଖି, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ର ଖୁସି ହୋଇ, ତୁମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦତଶ୍ଚ ମରଣଂ ତଵ ସ୍ଯାଦିତି ଵୈ ପ୍ରଭୋ। ସ ତ୍ଵଂ କେସରିଣଃ ପୁତ୍ରଃ କ୍ଷେତ୍ରଜୋ ଭୀମଵିକ୍ରମଃ
'ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ କେବଳ ତୁମ ଇଚ୍ଛାରେ ହେବ।' ଏଭଳି ତୁମେ କେଶରୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପଶାଳୀ।
ମାରୁତସ୍ଯୌରସଃ ପୁତ୍ରସ୍ତେଜସା ଚାପି ତତ୍ସମଃ। ତ୍ଵଂ ହି ଵାଯୁସୁତୋ ଵତ୍ସ ପ୍ଲଵନେ ଚାପି ତତ୍ସମଃ
ତୁମେ ବାୟୁଙ୍କ ସତ୍ୟ ସନ୍ତାନ, ତାଙ୍କ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ; ଓ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ବାୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରି ଲାଘବରେ ସମାନ।
ଵଯମଦ୍ଯ ଗତପ୍ରାଣା ଭଵାନସ୍ମାସୁ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍। ଦାକ୍ଷ୍ଯଵିକ୍ରମସମ୍ପନ୍ନଃ କପିରାଜ ଇଵାପରଃ
ଆଜି ଆମର ଜୀବନ ଶେଷ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ତୁମେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ, ଦକ୍ଷତା ଓ ପ୍ରତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନ୍ୟ ଏକ ବାନର ରାଜା ପରି।
ତ୍ରିଵିକ୍ରମେ ମଯା ତାତ ସଶୈଲଵନକାନନା। ତ୍ରିଃସପ୍ତକୃତ୍ଵଃ ପୃଥିଵୀ ପରିକ୍ରାନ୍ତା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
'ତିନି ପଦେ, ଓ ପୁତ୍ର, ମୁଁ ନିଜେ ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ସହିତ ପୃଥିବୀକୁ ଏକୋଇଶିଥର ପରିକ୍ରମା କରିଥିଲି।'
ତଥା ଚୌଷଧଯୋଽସ୍ମାଭିଃ ସଂଚିତା ଦେଵଶାସନାତ୍। ନିର୍ମଥ୍ଯମମୃତଂ ଯାଭିସ୍ତଦାନୀଂ ନୋ ମହଦ୍ବଲମ୍
'ଏଭଳି, ଦେବତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଆମେ ଔଷଧି ଆଣିଥିଲୁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଅମୃତ ମଥାଯାଇଥିଲା, ତେଣୁ ଆମେ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରିଥିଲୁ।'
ସ ଇଦାନୀମହଂ ଵୃଦ୍ଧଃ ପରିହୀନପରାକ୍ରମଃ। ସାମ୍ପ୍ରତଂ କାଲମସ୍ମାକଂ ଭଵାନ୍ ସର୍ଵଗୁଣାନ୍ଵିତଃ
'କିନ୍ତୁ ଏବେ ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ, ମୋର ପ୍ରତାପ କମିଯାଇଛି; ଏ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ତୁମେ ଆମର ଆଶା।'
ତଦ୍ ଵିଜୃମ୍ଭସ୍ଵ ଵିକ୍ରାନ୍ତ ପ୍ଲଵତାମୁତ୍ତମୋ ହ୍ଯସି। ତ୍ଵଦ୍ଵୀର୍ଯଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମା ହି ସର୍ଵା ଵାନରଵାହିନୀ
ଏବେ ତୁମର ପ୍ରତାପ ଦେଖାଅ, କାରଣ ତୁମେ ଲାଘବରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସମସ୍ତ ବାନର ସେନା ତୁମର ଶକ୍ତି ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ହରିଶାର୍ଦୂଲ ଲଙ୍ଘଯସ୍ଵ ମହାର୍ଣଵମ୍। ପରା ହି ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ହନୁମନ୍ ଯା ଗତିସ୍ତଵ
ଉଠ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲାଙ୍ଘନ କର; କାରଣ, ହନୁମାନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମର ଗତି ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଵିଷଣ୍ଣା ହରଯଃ ସର୍ଵେ ହନୁମନ୍ କିମୁପେକ୍ଷସେ। ଵିକ୍ରମସ୍ଵ ମହାଵେଗ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ରୀନ୍ ଵିକ୍ରମାନିଵ
ସମସ୍ତ ବାନର ହତାଶ, ହନୁମାନ, କାହିଁକି ତୁମେ ଦେଖିଦେଉଛ? ବଡ଼ ତ୍ୱରାରେ ଆଗେ ବଢ଼, ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ ତିନି ପଦ ନେଇଥିଲେ।
ତତଃ କପୀନାମୃଷଭେଣ ଚୋଦିତଃ ପ୍ରତୀତଵେଗଃ ପଵନାତ୍ମଜଃ କପିଃ। ପ୍ରହର୍ଷଯଂସ୍ତାଂ ହରିଵୀରଵାହିନୀଂ ଚକାର ରୂପଂ ମହଦାତ୍ମନସ୍ତଦା
ତାପରେ, ବାନରମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ବାୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ନିଜ ତ୍ୱରାରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ, ସେହି ବାନର ବୀରମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଆନନ୍ଦିତ କଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ଆକାର ଧାରଣ କଲେ।
thumb|ସପ୍ତଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ସତ୍ଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜୃମ୍ଭମାଣଂ ତେ କ୍ରମିତୁଂ ଶତଯୋଜନମ୍। ଵେଗେନାପୂର୍ଯମାଣଂ ଚ ସହସା ଵାନରୋତ୍ତମମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶତ ଯୋଜନା ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପାଇଁ ବିସ୍ତାରିତ ହେଉଛନ୍ତି, ତ୍ୱରାରେ ଆକାଶ ପୂରଣ କରୁଛନ୍ତି, ସେ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—
ସହସା ଶୋକମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ପ୍ରହର୍ଷେଣ ସମନ୍ଵିତାଃ। ଵିନେଦୁସ୍ତୁଷ୍ଟୁଵୁଶ୍ଚାପି ହନୂମନ୍ତଂ ମହାବଲମ୍
ହଠାତ୍ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଵିସ୍ମିତାଶ୍ଚାପି ତେ ଵୀକ୍ଷନ୍ତେ ସମନ୍ତତଃ। ତ୍ରିଵିକ୍ରମଂ କୃତୋତ୍ସାହଂ ନାରାଯଣମିଵ ପ୍ରଜାଃ
ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତିନି ପଦ ଦେଇ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇଥିବା ତାହାକୁ ଦେଖିବାରେ ଲୋକେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରି ଅନୁଭବ କରିଲେ।
ସଂସ୍ତୂଯମାନୋ ହନୁମାନ୍ ଵ୍ଯଵର୍ଧତ ମହାବଲଃ। ସମାଵିଦ୍ଧ୍ଯ ଚ ଲାଙ୍ଗୂଲଂ ହର୍ଷାଦ୍ ବଲମୁପେଯିଵାନ୍
ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ପାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ଆପଣାକୁ ବଡ଼ କରିଲେ; ତାଙ୍କ ଲାଙ୍ଗୁଳକୁ ଚକ୍ରାକାର କରି, ଆନନ୍ଦରୁ ଶକ୍ତି ଅଧିକ ପାଇଲେ।
ତସ୍ଯ ସଂସ୍ତୂଯମାନସ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧୈର୍ଵାନରପୁଙ୍ଗଵୈଃ। ତେଜସାଽଽପୂର୍ଯମାଣସ୍ଯ ରୂପମାସୀଦନୁତ୍ତମମ୍
ବୃଦ୍ଧ ବାନରମାନେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ରୂପ ଅପୂର୍ବ ହେଲା।
ଯଥା ଵିଜୃମ୍ଭତେ ସିଂହୋ ଵିଵୃତେ ଗିରିଗହ୍ଵରେ। ମାରୁତସ୍ଯୌରସଃ ପୁତ୍ରସ୍ତଥା ସମ୍ପ୍ରତି ଜୃମ୍ଭତେ
ଖୋଲା ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ସିଂହ ଯେପରି ଆପଣାକୁ ଫିଳାଇବା, ସେହିପରି ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଏବେ ଆପଣାକୁ ବିସ୍ତାର କରୁଛନ୍ତି।
ଅଶୋଭତ ମୁଖଂ ତସ୍ଯ ଜୃମ୍ଭମାଣସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଅମ୍ବରୀଷୋପମଂ ଦୀପ୍ତଂ ଵିଧୂମ ଇଵ ପାଵକଃ
ଧୀର ହନୁମାନ ଆପଣାକୁ ବିସ୍ତାର କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅମ୍ବରୀଷ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା, ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଲା।
ହରୀଣାମୁତ୍ଥିତୋ ମଧ୍ଯାତ୍ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟତନୂରୁହଃ। ଅଭିଵାଦ୍ଯ ହରୀନ୍ ଵୃଦ୍ଧାନ୍ ହନୂମାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉଠି, ତାଙ୍କର ଦେହ ଆନନ୍ଦରେ କମ୍ପିତ, ହନୁମାନ ବୃଦ୍ଧ ବାନରମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି କହିଲେ।
ଆରୁଜନ୍ ପର୍ଵତାଗ୍ରାଣି ହୁତାଶନସଖୋଽନିଲଃ। ବଲଵାନପ୍ରମେଯଶ୍ଚ ଵାଯୁରାକାଶଗୋଚରଃ
ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସହ ମିତ୍ର ବାୟୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅପରିମାପ୍ୟ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଆକାଶ ମାନେ ଚଳାପାଇ।
ତସ୍ଯାହଂ ଶୀଘ୍ରଵେଗସ୍ଯ ଶୀଘ୍ରଗସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ମାରୁତସ୍ଯୌରସଃ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ଲଵନେନାସ୍ମି ତତ୍ସମଃ
ମୁଁ ବାୟୁଙ୍କ ଜନ୍ମଜାତ ପୁତ୍ର, ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ତ୍ୱରିତ; ଲାଫିବାରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସମାନ।