ଦୁହିତା ଵାନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କୁଞ୍ଜରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ମାନୁଷଂ ଵିଗ୍ରହଂ କୃତ୍ଵା ରୂପଯୌଵନଶାଲିନୀ
ସେ ମହାତ୍ମା ବନରାଜ କୁଞ୍ଜରଙ୍କ କନ୍ୟା ଥିଲେ। ମାନବୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ ତାରୁଣ୍ୟ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲେ।
ଵିଚିତ୍ରମାଲ୍ଯାଭରଣା କଦାଚିତ୍ କ୍ଷୌମଧାରିଣୀ। ଅଚରତ୍ ପର୍ଵତସ୍ଯାଗ୍ରେ ପ୍ରାଵୃଡମ୍ବୁଦସଂନିଭେ
ବିଚିତ୍ର ମାଳା ଓ ଗହଣା ପିନ୍ଧି, କେବେ କେବେ ମୂଳ୍ୟବାନ୍ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସେ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତସ୍ଯା ଵସ୍ତ୍ରଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷ୍ଯାଃ ପୀତଂ ରକ୍ତଦଶଂ ଶୁଭମ୍। ସ୍ଥିତାଯାଃ ପର୍ଵତସ୍ଯାଗ୍ରେ ମାରୁତୋଽପାହରଚ୍ଛନୈଃ
ସେ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଦଢ଼ିଆ ଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ହଳଦୀଆ ବସ୍ତ୍ର, ଯାହା ଲାଲ ଚିହ୍ନ ଥିଲା, ହଳୁହଳୁ ପବନେ ଉଡ଼ାଇ ନେଲା।
ସ ଦଦର୍ଶ ତତସ୍ତସ୍ଯା ଵୃତ୍ତାଵୂରୂ ସୁସଂହତୌ। ସ୍ତନୌ ଚ ପୀନୌ ସହିତୌ ସୁଜାତଂ ଚାରୁ ଚାନନମ୍
ତାପରେ, ପବନ ତାଙ୍କର ଗୋଳ ଓ ଠିକ୍ ଆକୃତିର ଉରୁ, ଭରିପୁରା ଓ ଆକର୍ଷକ ଅସ୍ଥନ, ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଦେଖିଲେ।
ତାଂ ବଲାଦାଯତଶ୍ରୋଣୀଂ ତନୁମଧ୍ଯାଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ଶୁଭସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ପଵନଃ କାମମୋହିତଃ
ବିସ୍ତୃତ ନିତମ୍ଭ ଓ ସୁସ୍ଲିମ୍ବ ମଧ୍ୟ ଥିବା, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଦେହରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପବନ ଆକୁଳ ହୋଇ ମନରେ ଆକର୍ଷିତ ହେଲେ।
ସ ତାଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ଦୀର୍ଘାଭ୍ଯାଂ ପର୍ଯଷ୍ଵଜତ ମାରୁତଃ। ମନ୍ମଥାଵିଷ୍ଟସର୍ଵାଙ୍ଗୋ ଗତାତ୍ମା ତାମନିନ୍ଦିତାମ୍
ମନରେ କାମନା ଭରି, ପବନ ତାଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ତାଙ୍କର ନିର୍ମଳ ଦେହକୁ ଆଁଶିଲେ।
ସା ତୁ ତତ୍ରୈଵ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତା ସୁଵ୍ରତା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଏକପତ୍ନୀଵ୍ରତମିଦଂ କୋ ନାଶଯିତୁମିଚ୍ଛତି
ସେଠାରେ ହଠାତ୍ ଭୟଭିତ ହୋଇ, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ନାରୀ କହିଲେ, 'ମୋର ଏକପତ୍ନୀ ଧର୍ମ କିଏ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି?'
ଅଞ୍ଜନାଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାରୁତଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ନ ତ୍ଵାଂ ହିଂସାମି ସୁଶ୍ରୋଣି ମା ଭୂତ୍ ତେ ମନସୋ ଭଯମ୍
ଅଞ୍ଜନାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପବନ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି କ୍ଷତି କରିନାହିଁ, ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ତୁମ ମନରେ କୌଣସି ଭୟ ନ ରହୁ।'
ମନସାସ୍ମି ଗତୋ ଯତ୍ ତ୍ଵାଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଯଶସ୍ଵିନି। ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନସ୍ତଵ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
'ମୁଁ କେବଳ ମନରେ ତୁମକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଛି, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ନାରୀ, ତୁମ ପୁଅ ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।'
ମହାସତ୍ତ୍ଵୋ ମହାତେଜା ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ। ଲଙ୍ଘନେ ପ୍ଲଵନେ ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯତି ମଯା ସମଃ
'ସେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଅପାର ବଳ ଓ ପ୍ରତାପର ମାଲିକ ହେବ। ଲମ୍ପଟିବା ଓ ଉଡ଼ିବାରେ, ସେ ମୋ ସମାନ ହେବ।'
ଏଵମୁକ୍ତା ତତସ୍ତୁଷ୍ଟା ଜନନୀ ତେ ମହାକପେ। ଗୁହାଯାଂ ତ୍ଵାଂ ମହାବାହୋ ପ୍ରଜଜ୍ଞେ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ତୁମ ମାଆ ଖୁସି ହେଲେ, ହେ ବଳଶାଳୀ ବନରାଜ। ଗୁହାରେ, ମହାବାହୁ, ସେ ତୁମକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ବନରାଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଳବାନ୍।
ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥିତଂ ତତଃ ସୂର୍ଯଂ ବାଲୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାଵନେ। ଫଲଂ ଚେତି ଜିଘୃକ୍ଷୁସ୍ତ୍ଵମୁତ୍ପ୍ଲୁତ୍ଯାଭ୍ଯୁତ୍ପତୋ ଦିଵମ୍
ତାପରେ, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଦେଖି, ଛୁଆ ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମେ ତାକୁ ଫଳ ଭାବି ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଆକାଶକୁ ଲମ୍ପଟିଲେ।
ଶତାନି ତ୍ରୀଣି ଗତ୍ଵାଥ ଯୋଜନାନାଂ ମହାକପେ। ତେଜସା ତସ୍ଯ ନିର୍ଧୂତୋ ନ ଵିଷାଦଂ ଗତସ୍ତତଃ
ହେ ବଳଶାଳୀ ବନରାଜ, ତୁମେ ତୁମ ତେଜରେ ତିନି ଶତ ଯୋଜନା ଦୂର ଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କେବେ ମନମନ୍ଦ ହେଲେ ନାହିଁ।
ତ୍ଵାମପ୍ଯୁପଗତଂ ତୂର୍ଣମନ୍ତରିକ୍ଷଂ ମହାକପେ। କ୍ଷିପ୍ତମିନ୍ଦ୍ରେଣ ତେ ଵଜ୍ରଂ କୋପାଵିଷ୍ଟେନ ତେଜସା
ତୁମେ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଆକାଶକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ହେ ବଳଶାଳୀ ବନରାଜ। ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର, କ୍ରୋଧ ଓ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତୁମ ଉପରେ ବଜ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତଦା ଶୈଲାଗ୍ରଶିଖରେ ଵାମୋ ହନୁରଭଜ୍ଯତ। ତତୋ ହି ନାମଧେଯଂ ତେ ହନୁମାନିତି କୀର୍ତିତମ୍
ସେତେବେଳେ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ତୁମର ବାମ ଗଲା ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ଏହିଠାରୁ ତୁମେ 'ହନୁମାନ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
ତତସ୍ତ୍ଵାଂ ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାଯୁର୍ଗନ୍ଧଵହଃ ସ୍ଵଯମ୍। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଭୃଶସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନ ଵଵୌ ଵୈ ପ୍ରଭଞ୍ଜନଃ
ତୁମକୁ ଆଘାତ ପାଇଁ ଦେଖି, ସ୍ୱୟଂ ବାୟୁଦେବ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ତିନି ଲୋକରେ ବାୟୁ ବହିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ।
ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତାଶ୍ଚ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ କ୍ଷୁଭିତେ ସତି। ପ୍ରସାଦଯନ୍ତି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ମାରୁତଂ ଭୁଵନେଶ୍ଵରାଃ
ତିନି ଲୋକ ଅସ୍ଥିର ହେବାରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ କ୍ରୋଧିତ ବାୟୁଦେବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ପ୍ରସାଦିତେ ଚ ପଵନେ ବ୍ରହ୍ମା ତୁଭ୍ଯଂ ଵରଂ ଦଦୌ। ଅଶସ୍ତ୍ରଵଧ୍ଯତାଂ ତାତ ସମରେ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମ
ବାୟୁଦେବ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ତୁମକୁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ: 'ଓ ସତ୍ୟବୀର, ଯୁଦ୍ଧରେ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ ନାହିଁ।'
ଵଜ୍ରସ୍ଯ ଚ ନିପାତେନ ଵିରୁଜଂ ତ୍ଵାଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ। ସହସ୍ରନେତ୍ରଃ ପ୍ରୀତାତ୍ମା ଦଦୌ ତେ ଵରମୁତ୍ତମମ୍
ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ତୁମେ ଅକ୍ଷତ ଦେଖି, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ର ଖୁସି ହୋଇ, ତୁମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦତଶ୍ଚ ମରଣଂ ତଵ ସ୍ଯାଦିତି ଵୈ ପ୍ରଭୋ। ସ ତ୍ଵଂ କେସରିଣଃ ପୁତ୍ରଃ କ୍ଷେତ୍ରଜୋ ଭୀମଵିକ୍ରମଃ
'ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ କେବଳ ତୁମ ଇଚ୍ଛାରେ ହେବ।' ଏଭଳି ତୁମେ କେଶରୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପଶାଳୀ।
ମାରୁତସ୍ଯୌରସଃ ପୁତ୍ରସ୍ତେଜସା ଚାପି ତତ୍ସମଃ। ତ୍ଵଂ ହି ଵାଯୁସୁତୋ ଵତ୍ସ ପ୍ଲଵନେ ଚାପି ତତ୍ସମଃ
ତୁମେ ବାୟୁଙ୍କ ସତ୍ୟ ସନ୍ତାନ, ତାଙ୍କ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ; ଓ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ବାୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରି ଲାଘବରେ ସମାନ।
ଵଯମଦ୍ଯ ଗତପ୍ରାଣା ଭଵାନସ୍ମାସୁ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍। ଦାକ୍ଷ୍ଯଵିକ୍ରମସମ୍ପନ୍ନଃ କପିରାଜ ଇଵାପରଃ
ଆଜି ଆମର ଜୀବନ ଶେଷ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ତୁମେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ, ଦକ୍ଷତା ଓ ପ୍ରତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନ୍ୟ ଏକ ବାନର ରାଜା ପରି।
ତ୍ରିଵିକ୍ରମେ ମଯା ତାତ ସଶୈଲଵନକାନନା। ତ୍ରିଃସପ୍ତକୃତ୍ଵଃ ପୃଥିଵୀ ପରିକ୍ରାନ୍ତା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
'ତିନି ପଦେ, ଓ ପୁତ୍ର, ମୁଁ ନିଜେ ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ସହିତ ପୃଥିବୀକୁ ଏକୋଇଶିଥର ପରିକ୍ରମା କରିଥିଲି।'
ତଥା ଚୌଷଧଯୋଽସ୍ମାଭିଃ ସଂଚିତା ଦେଵଶାସନାତ୍। ନିର୍ମଥ୍ଯମମୃତଂ ଯାଭିସ୍ତଦାନୀଂ ନୋ ମହଦ୍ବଲମ୍
'ଏଭଳି, ଦେବତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଆମେ ଔଷଧି ଆଣିଥିଲୁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଅମୃତ ମଥାଯାଇଥିଲା, ତେଣୁ ଆମେ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରିଥିଲୁ।'
ସ ଇଦାନୀମହଂ ଵୃଦ୍ଧଃ ପରିହୀନପରାକ୍ରମଃ। ସାମ୍ପ୍ରତଂ କାଲମସ୍ମାକଂ ଭଵାନ୍ ସର୍ଵଗୁଣାନ୍ଵିତଃ
'କିନ୍ତୁ ଏବେ ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ, ମୋର ପ୍ରତାପ କମିଯାଇଛି; ଏ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ତୁମେ ଆମର ଆଶା।'
ତଦ୍ ଵିଜୃମ୍ଭସ୍ଵ ଵିକ୍ରାନ୍ତ ପ୍ଲଵତାମୁତ୍ତମୋ ହ୍ଯସି। ତ୍ଵଦ୍ଵୀର୍ଯଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମା ହି ସର୍ଵା ଵାନରଵାହିନୀ
ଏବେ ତୁମର ପ୍ରତାପ ଦେଖାଅ, କାରଣ ତୁମେ ଲାଘବରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସମସ୍ତ ବାନର ସେନା ତୁମର ଶକ୍ତି ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ହରିଶାର୍ଦୂଲ ଲଙ୍ଘଯସ୍ଵ ମହାର୍ଣଵମ୍। ପରା ହି ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ହନୁମନ୍ ଯା ଗତିସ୍ତଵ
ଉଠ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲାଙ୍ଘନ କର; କାରଣ, ହନୁମାନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମର ଗତି ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଵିଷଣ୍ଣା ହରଯଃ ସର୍ଵେ ହନୁମନ୍ କିମୁପେକ୍ଷସେ। ଵିକ୍ରମସ୍ଵ ମହାଵେଗ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ରୀନ୍ ଵିକ୍ରମାନିଵ
ସମସ୍ତ ବାନର ହତାଶ, ହନୁମାନ, କାହିଁକି ତୁମେ ଦେଖିଦେଉଛ? ବଡ଼ ତ୍ୱରାରେ ଆଗେ ବଢ଼, ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ ତିନି ପଦ ନେଇଥିଲେ।
ତତଃ କପୀନାମୃଷଭେଣ ଚୋଦିତଃ ପ୍ରତୀତଵେଗଃ ପଵନାତ୍ମଜଃ କପିଃ। ପ୍ରହର୍ଷଯଂସ୍ତାଂ ହରିଵୀରଵାହିନୀଂ ଚକାର ରୂପଂ ମହଦାତ୍ମନସ୍ତଦା
ତାପରେ, ବାନରମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ବାୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ନିଜ ତ୍ୱରାରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ, ସେହି ବାନର ବୀରମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଆନନ୍ଦିତ କଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ଆକାର ଧାରଣ କଲେ।
thumb|ସପ୍ତଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ସତ୍ଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।