ତଦ୍ ଭଵାନସ୍ଯ କାର୍ଯସ୍ଯ ସାଧନଂ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମ। ଵୁଦ୍ଧିଵିକ୍ରମସମ୍ପନ୍ନୋ ହେତୁରତ୍ର ପରଂତପ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନାର ମାଧ୍ୟମ ତୁମେ, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଟୁଟ। ବୁଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏଠାରେ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ତୁମେ, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରୁଥିବା।
ଗୁରୁଶ୍ଚ ଗୁରୁପୁତ୍ରଶ୍ଚ ତ୍ଵଂ ହି ନଃ କପିସତ୍ତମ। ଭଵନ୍ତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵଯଂ ସମର୍ଥା ହ୍ଯର୍ଥସାଧନେ
ତୁମେ ଆମର ଗୁରୁ ଓ ଗୁରୁପୁତ୍ର, ବନରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ତୁମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଆମେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନାରେ ସକ୍ଷମ।
ଉକ୍ତଵାକ୍ଯଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ମହାକପିଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚୋତ୍ତରଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵାଲିସୂନୁରଥାଙ୍ଗଦଃ
ଜାମ୍ବବନ୍ତଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବିବେକୀ ମହାକପିଙ୍କୁ, ବାଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଲେ।
ଯଦି ନାହଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ନାନ୍ଯୋ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵଃ। ପୁନଃ ଖଲ୍ଵିଦମସ୍ମାଭିଃ କାର୍ଯଂ ପ୍ରାଯୋପଵେଶନମ୍
ମୁଁ ଯଦି ଯିବିନାହିଁ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବନରା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଯିବିନାହିଁ, ତେବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆମ ପାଖରେ ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ—ଉପବାସରେ ପ୍ରାଣ ଦେବା।
ନହ୍ଯକୃତ୍ଵା ହରିପତେଃ ସଂଦେଶଂ ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ତତ୍ରାପି ଗତ୍ଵା ପ୍ରାଣାନାଂ ନ ପଶ୍ଯେ ପରିରକ୍ଷଣମ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ହରିପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିନାହିଁ, ଯଦି ଆମେ ଯାଉଛୁ, ତେବେ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷାର କୌଣସି ଉପାୟ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।
ସ ହି ପ୍ରସାଦେ ଚାତ୍ଯର୍ଥକୋପେ ଚ ହରିରୀଶ୍ଵରଃ। ଅତୀତ୍ଯ ତସ୍ଯ ସଂଦେଶଂ ଵିନାଶୋ ଗମନେ ଭଵେତ୍
ହରିମାନ୍ୟଙ୍କ ନାୟକ, ସେ ଖୁସି ହେଉନ୍ କି କ୍ରୋଧିତ, ସେ ସର୍ବୋପରି। ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅମାନ୍ୟ କଲେ, ଯାତ୍ରାରେ ନିଶ୍ଚିତ ନାଶ ହେବ।
ତତ୍ତଥା ହ୍ଯସ୍ଯ କାର୍ଯସ୍ଯ ନ ଭଵତ୍ଯନ୍ଯଥା ଗତିଃ। ତଦ୍ ଭଵାନେଵ ଦୃଷ୍ଟାର୍ଥଃ ସଂଚିନ୍ତଯିତୁମର୍ହତି
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିପାରିଛ, ତୁମେ ଏହା ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
ସୋଽଙ୍ଗଦେନ ତଦା ଵୀରଃ ପ୍ରତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭଃ। ଜାମ୍ବଵାନୁତ୍ତମଂ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରୋଵାଚେଦଂ ତତୋଽଙ୍ଗଦମ୍
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତାବ ହେଲାପରେ, ବନରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଜାମ୍ବବନ୍ତ, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ କଥା କହିଲେ।
ତସ୍ଯ ତେ ଵୀର କାର୍ଯସ୍ଯ ନ କିଂଚିତ୍ ପରିହାସ୍ଯତେ। ଏଷ ସଂଚୋଦଯାମ୍ଯେନଂ ଯଃ କାର୍ଯଂ ସାଧଯିଷ୍ଯତି
ତୁମର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ବୀର, କୌଣସି ଦିଗୁଡ଼ିକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବି, ଯିଏ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିପାରିବ।
ତତଃ ପ୍ରତୀତଂ ପ୍ଲଵତାଂ ଵରିଷ୍ଠ- ମେକାନ୍ତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସୁଖୋପଵିଷ୍ଟମ୍। ସଂଚୋଦଯାମାସ ହରିପ୍ରଵୀରୋ ହରିପ୍ରଵୀରଂ ହନୁମନ୍ତମେଵ
ତାପରେ, ବନରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏକାନ୍ତରେ ବସିଥିବା, ସୁବିଧାଜନକ ଭାବେ ବସିଥିବା, ହରିପ୍ରବୀର ହନୁମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
thumb|ଷଟ୍ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଶ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଛଉଷଠିଏ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣ।
ଅନେକଶତସାହସ୍ରୀଂ ଵିଷଣ୍ଣାଂ ହରିଵାହିନୀମ୍। ଜାମ୍ବଵାନ୍ ସମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯୈଵଂ ହନୂମନ୍ତମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଅନେକ ଶତ ହଜାର ବନରା ସେନା, ନିରାଶ ଦେଖି, ଜାମ୍ବବନ୍ତ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ।
ଵୀର ଵାନରଲୋକସ୍ଯ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଵର। ତୂଷ୍ଣୀମେକାନ୍ତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ହନୂମନ୍ କିଂ ନ ଜଲ୍ପସି
ବନରା ଜଗତରେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ବୀର ହନୁମାନ, ଏକାନ୍ତରେ ବସି, କାହିଁକି ଚୁପ୍ ଅଛ?
ହନୂମନ୍ ହରିରାଜସ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ସମୋ ହ୍ଯସି। ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋଶ୍ଚାପି ତେଜସା ଚ ବଲେନ ଚ
ହନୁମାନ, ତୁମେ ହରିପତି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସମାନ; ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ତେଜ ଓ ଶକ୍ତିରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସମାନ।
ଅରିଷ୍ଟନେମିନଃ ପୁତ୍ରୋ ଵୈନତେଯୋ ମହାବଲଃ। ଗରୁତ୍ମାନିଵ ଵିଖ୍ଯାତ ଉତ୍ତମଃ ସର୍ଵପକ୍ଷିଣାମ୍
ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବେନତୀୟ ଗରୁଡ, ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ବହୁଶୋ ହି ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ ସାଗରେ ସ ମହାବଲଃ। ଭୁଜଙ୍ଗାନୁଦ୍ଧରନ୍ ପକ୍ଷୀ ମହାବାହୁର୍ମହାବଲଃ
ମୁଁ ବହୁବାରି ସାଗରରେ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖିଛି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜା ଧାରଣ କରି, ସେ ସାପମାନଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଇଥିଲେ।
ପକ୍ଷଯୋର୍ଯଦ୍ ବଲଂ ତସ୍ଯ ଭୁଜଵୀର୍ଯବଲଂ ତଵ। ଵିକ୍ରମଶ୍ଚାପି ଵେଗଶ୍ଚ ନ ତେ ତେନାପହୀଯତେ
ତାଙ୍କର ପଖାର ଯେତେ ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେଇ ଶକ୍ତି ତୁମ ହାତରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ତୁମ ଶୌର୍ୟ ଓ ତ୍ୱରା ତାଙ୍କଠାରୁ କିଛି କମ୍ ନୁହେଁ।
ବଲଂ ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ତେଜଶ୍ଚ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ହରିପୁଙ୍ଗଵ। ଵିଶିଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ କିମାତ୍ମାନଂ ନ ସଜ୍ଜସେ
ହେ ବନରାଜ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଶକ୍ତି, ବୁଦ୍ଧି, ତେଜ ଓ ଧୈର୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଠାରୁ ଅଧିକ। ତେବେ କାହିଁକି ତୁମେ ନିଜକୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗାଉନାହାଁ?
ଅପ୍ସରାଽପ୍ସରସାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵିଖ୍ଯାତା ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଲା। ଅଞ୍ଜନେତି ପରିଖ୍ଯାତା ପତ୍ନୀ କେସରିଣୋ ହରେଃ
ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଳା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ଅଞ୍ଜନା ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା, ବନରାଜ କେସରୀଙ୍କର ପତ୍ନୀ।
ଵିଖ୍ଯାତା ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ରୂପେଣାପ୍ରତିମା ଭୁଵି। ଅଭିଶାପାଦଭୂତ୍ ତାତ କପିତ୍ଵେ କାମରୂପିଣୀ
ସେ ତିନି ଲୋକରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏକ ଶାପରେ, ଏ ଭୂମିରେ ଚାହେଁଲେ ଯେଉଁ ରୂପ ନେଇପାରିବା ସମର୍ଥ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବନରୀ ହେଇଯାଇଥିଲେ।
ଦୁହିତା ଵାନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କୁଞ୍ଜରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ମାନୁଷଂ ଵିଗ୍ରହଂ କୃତ୍ଵା ରୂପଯୌଵନଶାଲିନୀ
ସେ ମହାତ୍ମା ବନରାଜ କୁଞ୍ଜରଙ୍କ କନ୍ୟା ଥିଲେ। ମାନବୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ ତାରୁଣ୍ୟ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲେ।
ଵିଚିତ୍ରମାଲ୍ଯାଭରଣା କଦାଚିତ୍ କ୍ଷୌମଧାରିଣୀ। ଅଚରତ୍ ପର୍ଵତସ୍ଯାଗ୍ରେ ପ୍ରାଵୃଡମ୍ବୁଦସଂନିଭେ
ବିଚିତ୍ର ମାଳା ଓ ଗହଣା ପିନ୍ଧି, କେବେ କେବେ ମୂଳ୍ୟବାନ୍ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସେ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତସ୍ଯା ଵସ୍ତ୍ରଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷ୍ଯାଃ ପୀତଂ ରକ୍ତଦଶଂ ଶୁଭମ୍। ସ୍ଥିତାଯାଃ ପର୍ଵତସ୍ଯାଗ୍ରେ ମାରୁତୋଽପାହରଚ୍ଛନୈଃ
ସେ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଦଢ଼ିଆ ଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ହଳଦୀଆ ବସ୍ତ୍ର, ଯାହା ଲାଲ ଚିହ୍ନ ଥିଲା, ହଳୁହଳୁ ପବନେ ଉଡ଼ାଇ ନେଲା।
ସ ଦଦର୍ଶ ତତସ୍ତସ୍ଯା ଵୃତ୍ତାଵୂରୂ ସୁସଂହତୌ। ସ୍ତନୌ ଚ ପୀନୌ ସହିତୌ ସୁଜାତଂ ଚାରୁ ଚାନନମ୍
ତାପରେ, ପବନ ତାଙ୍କର ଗୋଳ ଓ ଠିକ୍ ଆକୃତିର ଉରୁ, ଭରିପୁରା ଓ ଆକର୍ଷକ ଅସ୍ଥନ, ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଦେଖିଲେ।
ତାଂ ବଲାଦାଯତଶ୍ରୋଣୀଂ ତନୁମଧ୍ଯାଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ଶୁଭସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ପଵନଃ କାମମୋହିତଃ
ବିସ୍ତୃତ ନିତମ୍ଭ ଓ ସୁସ୍ଲିମ୍ବ ମଧ୍ୟ ଥିବା, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଦେହରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପବନ ଆକୁଳ ହୋଇ ମନରେ ଆକର୍ଷିତ ହେଲେ।
ସ ତାଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ଦୀର୍ଘାଭ୍ଯାଂ ପର୍ଯଷ୍ଵଜତ ମାରୁତଃ। ମନ୍ମଥାଵିଷ୍ଟସର୍ଵାଙ୍ଗୋ ଗତାତ୍ମା ତାମନିନ୍ଦିତାମ୍
ମନରେ କାମନା ଭରି, ପବନ ତାଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ତାଙ୍କର ନିର୍ମଳ ଦେହକୁ ଆଁଶିଲେ।
ସା ତୁ ତତ୍ରୈଵ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତା ସୁଵ୍ରତା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଏକପତ୍ନୀଵ୍ରତମିଦଂ କୋ ନାଶଯିତୁମିଚ୍ଛତି
ସେଠାରେ ହଠାତ୍ ଭୟଭିତ ହୋଇ, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ନାରୀ କହିଲେ, 'ମୋର ଏକପତ୍ନୀ ଧର୍ମ କିଏ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି?'
ଅଞ୍ଜନାଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାରୁତଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ନ ତ୍ଵାଂ ହିଂସାମି ସୁଶ୍ରୋଣି ମା ଭୂତ୍ ତେ ମନସୋ ଭଯମ୍
ଅଞ୍ଜନାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପବନ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି କ୍ଷତି କରିନାହିଁ, ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ତୁମ ମନରେ କୌଣସି ଭୟ ନ ରହୁ।'
ମନସାସ୍ମି ଗତୋ ଯତ୍ ତ୍ଵାଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଯଶସ୍ଵିନି। ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନସ୍ତଵ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
'ମୁଁ କେବଳ ମନରେ ତୁମକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଛି, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ନାରୀ, ତୁମ ପୁଅ ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।'
ମହାସତ୍ତ୍ଵୋ ମହାତେଜା ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ। ଲଙ୍ଘନେ ପ୍ଲଵନେ ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯତି ମଯା ସମଃ
'ସେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଅପାର ବଳ ଓ ପ୍ରତାପର ମାଲିକ ହେବ। ଲମ୍ପଟିବା ଓ ଉଡ଼ିବାରେ, ସେ ମୋ ସମାନ ହେବ।'