ସ ଇଦାନୀମହଂ ଵୃଦ୍ଧଃ ପ୍ଲଵନେ ମନ୍ଦଵିକ୍ରମଃ। ଯୌଵନେ ଚ ତଦାସୀନ୍ମେ ବଲମପ୍ରତିମଂ ପରମ୍
ଏବେ ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି, ଲାଘିବାରେ ମୋ ଗତି ଧୀର ହୋଇଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ମୋ ଶକ୍ତି ଅପୂର୍ବ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲା।
ସମ୍ପ୍ରତ୍ଯେତାଵଦେଵାଦ୍ଯ ଶକ୍ଯଂ ମେ ଗମନେ ସ୍ଵତଃ। ନୈତାଵତା ଚ ସଂସିଦ୍ଧିଃ କାର୍ଯସ୍ଯାସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏବେ, ଏହି ସମୟରେ, ମୁଁ ଏତିକି ଦୂର ଯିବାକୁ ସ୍ୱୟଂ ଶକ୍ତି ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଏତିକି ଦ୍ୱାରା ଏହି କାମର ସଫଳତା ହେବ ନାହିଁ।
ଅଥୋତ୍ତରମୁଦାରାର୍ଥମବ୍ରଵୀଦଙ୍ଗଦସ୍ତଦା। ଅନୁମାନ୍ଯ ତଦା ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ମହାକପିଃ
ତାପରେ ଉତ୍ତମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ, ଅଙ୍ଗଦ ପ୍ରଥମେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ମହାବାନର ଜାମ୍ବବାନଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ପରେ କହିଲେ।
ଅହମେତଦ୍ ଗମିଷ୍ଯାମି ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ମହତ୍। ନିଵର୍ତନେ ତୁ ମେ ଶକ୍ତିଃ ସ୍ଯାନ୍ନ ଵେତି ନ ନିଶ୍ଚିତମ୍
ମୁଁ ଏହି ଶତ ଯୋଜନା ଦୂର ନିଜେ ଯିବି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ପୁଣି ଫେରିପାରିବି କି ନାହିଁ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ।
ତମୁଵାଚ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଜାମ୍ବଵାନ୍ ଵାକ୍ଯକୋଵିଦଃ। ଜ୍ଞାଯତେ ଗମନେ ଶକ୍ତିସ୍ତଵ ହର୍ଯୃକ୍ଷସତ୍ତମ
ତାଙ୍କୁ, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ, ଜାମ୍ବବାନ ଯିଏ ମଧୁର କଥା କହିପାରନ୍ତି, କହିଲେ, 'ତୁମର ଯାତ୍ରାର ଶକ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଶୁଣା'।
କାମଂ ଶତସହସ୍ରଂ ଵା ନହ୍ଯେଷ ଵିଧିରୁଚ୍ଯତେ। ଯୋଜନାନାଂ ଭଵାନ୍ ଶକ୍ତୋ ଗନ୍ତୁଂ ପ୍ରତିନିଵର୍ତିତୁମ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଦୂର ଯିବା ଓ ଫେରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ; କିନ୍ତୁ ଏହିପରି କ୍ରମ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନହି ପ୍ରେଷଯିତା ତାତ ସ୍ଵାମୀ ପ୍ରେଷ୍ଯଃ କଥଂଚନ। ଭଵତାଯଂ ଜନଃ ସର୍ଵଃ ପ୍ରେଷ୍ଯଃ ପ୍ଲଵଗସତ୍ତମ
କାରଣ, ପ୍ରିୟ, ସ୍ୱାମୀ କେବେ ମେସେଞ୍ଜର ଭାବେ ପଠାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେ, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ତୁମେ ପଠାଇପାର।
ଭଵାନ୍ କଲତ୍ରମସ୍ମାକଂ ସ୍ଵାମିଭାଵେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ। ସ୍ଵାମୀ କଲତ୍ରଂ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ଗତିରେଷା ପରଂତପ
ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀ ପରି, ସ୍ୱାମୀ ଭାବରେ ବିରାଜିତ; ସେଇ ସ୍ୱାମୀ ସେନାର ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା।
ଅପି ଵୈ ତସ୍ଯ କାର୍ଯସ୍ଯ ଭଵାନ୍ ମୂଲମରିଂଦମ। ତସ୍ମାତ୍ କଲତ୍ରଵତ୍ ତାତ ପ୍ରତିପାଲ୍ଯଃ ସଦା ଭଵାନ୍
ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ମୂଳ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ପ୍ରିୟ, ଏହି କାରଣରୁ, ପତ୍ନୀକୁ ଯେପରି ସମ୍ଭାଳାଯାଏ, ସେପରି ତୁମକୁ ସଦା ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଦରକାର।
ମୂଲମର୍ଥସ୍ଯ ସଂରକ୍ଷ୍ଯମେଷ କାର୍ଯଵିଦାଂ ନଯଃ। ମୂଲେ ହି ସତି ସିଧ୍ଯନ୍ତି ଗୁଣାଃ ସର୍ଵେ ଫଲୋଦଯାଃ
ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ମୂଳକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଜ୍ଞମାନଙ୍କର ନୀତି। ମୂଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରହିଲେ, ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
ତଦ୍ ଭଵାନସ୍ଯ କାର୍ଯସ୍ଯ ସାଧନଂ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମ। ଵୁଦ୍ଧିଵିକ୍ରମସମ୍ପନ୍ନୋ ହେତୁରତ୍ର ପରଂତପ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନାର ମାଧ୍ୟମ ତୁମେ, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଟୁଟ। ବୁଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏଠାରେ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ତୁମେ, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରୁଥିବା।
ଗୁରୁଶ୍ଚ ଗୁରୁପୁତ୍ରଶ୍ଚ ତ୍ଵଂ ହି ନଃ କପିସତ୍ତମ। ଭଵନ୍ତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵଯଂ ସମର୍ଥା ହ୍ଯର୍ଥସାଧନେ
ତୁମେ ଆମର ଗୁରୁ ଓ ଗୁରୁପୁତ୍ର, ବନରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ତୁମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଆମେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନାରେ ସକ୍ଷମ।
ଉକ୍ତଵାକ୍ଯଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ମହାକପିଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚୋତ୍ତରଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵାଲିସୂନୁରଥାଙ୍ଗଦଃ
ଜାମ୍ବବନ୍ତଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବିବେକୀ ମହାକପିଙ୍କୁ, ବାଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଲେ।
ଯଦି ନାହଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ନାନ୍ଯୋ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵଃ। ପୁନଃ ଖଲ୍ଵିଦମସ୍ମାଭିଃ କାର୍ଯଂ ପ୍ରାଯୋପଵେଶନମ୍
ମୁଁ ଯଦି ଯିବିନାହିଁ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବନରା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଯିବିନାହିଁ, ତେବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆମ ପାଖରେ ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ—ଉପବାସରେ ପ୍ରାଣ ଦେବା।
ନହ୍ଯକୃତ୍ଵା ହରିପତେଃ ସଂଦେଶଂ ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ତତ୍ରାପି ଗତ୍ଵା ପ୍ରାଣାନାଂ ନ ପଶ୍ଯେ ପରିରକ୍ଷଣମ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ହରିପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିନାହିଁ, ଯଦି ଆମେ ଯାଉଛୁ, ତେବେ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷାର କୌଣସି ଉପାୟ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।
ସ ହି ପ୍ରସାଦେ ଚାତ୍ଯର୍ଥକୋପେ ଚ ହରିରୀଶ୍ଵରଃ। ଅତୀତ୍ଯ ତସ୍ଯ ସଂଦେଶଂ ଵିନାଶୋ ଗମନେ ଭଵେତ୍
ହରିମାନ୍ୟଙ୍କ ନାୟକ, ସେ ଖୁସି ହେଉନ୍ କି କ୍ରୋଧିତ, ସେ ସର୍ବୋପରି। ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅମାନ୍ୟ କଲେ, ଯାତ୍ରାରେ ନିଶ୍ଚିତ ନାଶ ହେବ।
ତତ୍ତଥା ହ୍ଯସ୍ଯ କାର୍ଯସ୍ଯ ନ ଭଵତ୍ଯନ୍ଯଥା ଗତିଃ। ତଦ୍ ଭଵାନେଵ ଦୃଷ୍ଟାର୍ଥଃ ସଂଚିନ୍ତଯିତୁମର୍ହତି
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିପାରିଛ, ତୁମେ ଏହା ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
ସୋଽଙ୍ଗଦେନ ତଦା ଵୀରଃ ପ୍ରତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭଃ। ଜାମ୍ବଵାନୁତ୍ତମଂ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରୋଵାଚେଦଂ ତତୋଽଙ୍ଗଦମ୍
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତାବ ହେଲାପରେ, ବନରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଜାମ୍ବବନ୍ତ, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ କଥା କହିଲେ।
ତସ୍ଯ ତେ ଵୀର କାର୍ଯସ୍ଯ ନ କିଂଚିତ୍ ପରିହାସ୍ଯତେ। ଏଷ ସଂଚୋଦଯାମ୍ଯେନଂ ଯଃ କାର୍ଯଂ ସାଧଯିଷ୍ଯତି
ତୁମର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ବୀର, କୌଣସି ଦିଗୁଡ଼ିକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବି, ଯିଏ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିପାରିବ।
ତତଃ ପ୍ରତୀତଂ ପ୍ଲଵତାଂ ଵରିଷ୍ଠ- ମେକାନ୍ତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସୁଖୋପଵିଷ୍ଟମ୍। ସଂଚୋଦଯାମାସ ହରିପ୍ରଵୀରୋ ହରିପ୍ରଵୀରଂ ହନୁମନ୍ତମେଵ
ତାପରେ, ବନରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏକାନ୍ତରେ ବସିଥିବା, ସୁବିଧାଜନକ ଭାବେ ବସିଥିବା, ହରିପ୍ରବୀର ହନୁମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
thumb|ଷଟ୍ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଶ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଛଉଷଠିଏ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣ।
ଅନେକଶତସାହସ୍ରୀଂ ଵିଷଣ୍ଣାଂ ହରିଵାହିନୀମ୍। ଜାମ୍ବଵାନ୍ ସମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯୈଵଂ ହନୂମନ୍ତମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଅନେକ ଶତ ହଜାର ବନରା ସେନା, ନିରାଶ ଦେଖି, ଜାମ୍ବବନ୍ତ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ।
ଵୀର ଵାନରଲୋକସ୍ଯ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଵର। ତୂଷ୍ଣୀମେକାନ୍ତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ହନୂମନ୍ କିଂ ନ ଜଲ୍ପସି
ବନରା ଜଗତରେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ବୀର ହନୁମାନ, ଏକାନ୍ତରେ ବସି, କାହିଁକି ଚୁପ୍ ଅଛ?
ହନୂମନ୍ ହରିରାଜସ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ସମୋ ହ୍ଯସି। ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋଶ୍ଚାପି ତେଜସା ଚ ବଲେନ ଚ
ହନୁମାନ, ତୁମେ ହରିପତି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସମାନ; ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ତେଜ ଓ ଶକ୍ତିରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସମାନ।
ଅରିଷ୍ଟନେମିନଃ ପୁତ୍ରୋ ଵୈନତେଯୋ ମହାବଲଃ। ଗରୁତ୍ମାନିଵ ଵିଖ୍ଯାତ ଉତ୍ତମଃ ସର୍ଵପକ୍ଷିଣାମ୍
ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବେନତୀୟ ଗରୁଡ, ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ବହୁଶୋ ହି ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ ସାଗରେ ସ ମହାବଲଃ। ଭୁଜଙ୍ଗାନୁଦ୍ଧରନ୍ ପକ୍ଷୀ ମହାବାହୁର୍ମହାବଲଃ
ମୁଁ ବହୁବାରି ସାଗରରେ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖିଛି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜା ଧାରଣ କରି, ସେ ସାପମାନଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଇଥିଲେ।
ପକ୍ଷଯୋର୍ଯଦ୍ ବଲଂ ତସ୍ଯ ଭୁଜଵୀର୍ଯବଲଂ ତଵ। ଵିକ୍ରମଶ୍ଚାପି ଵେଗଶ୍ଚ ନ ତେ ତେନାପହୀଯତେ
ତାଙ୍କର ପଖାର ଯେତେ ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେଇ ଶକ୍ତି ତୁମ ହାତରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ତୁମ ଶୌର୍ୟ ଓ ତ୍ୱରା ତାଙ୍କଠାରୁ କିଛି କମ୍ ନୁହେଁ।
ବଲଂ ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ତେଜଶ୍ଚ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ହରିପୁଙ୍ଗଵ। ଵିଶିଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ କିମାତ୍ମାନଂ ନ ସଜ୍ଜସେ
ହେ ବନରାଜ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଶକ୍ତି, ବୁଦ୍ଧି, ତେଜ ଓ ଧୈର୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଠାରୁ ଅଧିକ। ତେବେ କାହିଁକି ତୁମେ ନିଜକୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗାଉନାହାଁ?
ଅପ୍ସରାଽପ୍ସରସାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵିଖ୍ଯାତା ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଲା। ଅଞ୍ଜନେତି ପରିଖ୍ଯାତା ପତ୍ନୀ କେସରିଣୋ ହରେଃ
ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଳା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ଅଞ୍ଜନା ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା, ବନରାଜ କେସରୀଙ୍କର ପତ୍ନୀ।
ଵିଖ୍ଯାତା ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ରୂପେଣାପ୍ରତିମା ଭୁଵି। ଅଭିଶାପାଦଭୂତ୍ ତାତ କପିତ୍ଵେ କାମରୂପିଣୀ
ସେ ତିନି ଲୋକରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏକ ଶାପରେ, ଏ ଭୂମିରେ ଚାହେଁଲେ ଯେଉଁ ରୂପ ନେଇପାରିବା ସମର୍ଥ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବନରୀ ହେଇଯାଇଥିଲେ।