ଯଦି କଶ୍ଚିତ୍ ସମର୍ଥୋ ଵଃ ସାଗରପ୍ଲଵନେ ହରିଃ। ସ ଦଦାତ୍ଵିହ ନଃ ଶୀଘ୍ରଂ ପୁଣ୍ଯାମଭଯଦକ୍ଷିଣାମ୍
ଯଦି ତୁମମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସାଗର ଉଲ୍ଲାଙ୍ଘନ କରିପାରିବେ, ସେ ଆମକୁ ଏଠି ଶୀଘ୍ର ନିରାପଦ ଓ ଶୁଭ ମାର୍ଗ ଦେଉନ୍ତୁ।
ଅଙ୍ଗଦସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନ କଶ୍ଚିତ୍ କିଂଚିଦବ୍ରଵୀତ୍। ସ୍ତିମିତେଵାଭଵତ୍ ସର୍ଵା ସା ତତ୍ର ହରିଵାହିନୀ
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କେହି କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ବାନର ସେନା ସେଠାରେ ଚୁପ୍ଚାପ ଓ ଅଚଳ ହୋଇଗଲେ।
ପୁନରେଵାଙ୍ଗଦଃ ପ୍ରାହ ତାନ୍ ହରୀନ୍ ହରିସତ୍ତମଃ। ସର୍ଵେ ବଲଵତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଭଵନ୍ତୋ ଦୃଢଵିକ୍ରମାଃ। ଵ୍ଯପଦେଶକୁଲେ ଜାତାଃ ପୂଜିତାଶ୍ଚାପ୍ଯଭୀକ୍ଷ୍ଣଶଃ
ତାପରେ ପୁଣିଥରେ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅଙ୍ଗଦ କହିଲେ, 'ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଓ ଉଚ୍ଚ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ବାରମ୍ବାର ସମ୍ମାନିତ ହେଉଛ।'
ନହି ଵୋ ଗମନେ ଭଙ୍ଗଃ କଦାଚିତ୍ କସ୍ଯଚିଦ୍ ଭଵେତ୍। ବ୍ରୁଵଧ୍ଵଂ ଯସ୍ଯ ଯା ଶକ୍ତିଃ ପ୍ଲଵନେ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭାଃ
ତୁମମାନେ ଯାତ୍ରାରେ କେବେ ବାଧା ପାଇବେ ନାହିଁ; ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରମୁଖମାନେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଲାଘିବା ବିଷୟରେ କହ।
thumb|ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠି (୬୫) ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ।
ଅଥାଙ୍ଗଦଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେ ସର୍ଵେ ଵାନରର୍ଷଭାଃ। ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ଗତୌ ସମୁତ୍ସାହମୂଚୁସ୍ତତ୍ର ଯଥାକ୍ରମମ୍
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ତାଙ୍କର ଯାତ୍ରା ପ୍ରତି ଉତ୍ସାହ କ୍ରମେ କହିଲେ।
ଗଜୋ ଗଵାକ୍ଷୋ ଗଵଯଃ ଶରଭୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ। ମୈନ୍ଦଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଶ୍ଚୈଵ ସୁଷେଣୋ ଜାମ୍ବଵାଂସ୍ତଥା
ଗଜ, ଗବାକ୍ଷ, ଗବୟ, ଶରଭ, ଗନ୍ଧମାଦନ, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ସୁଷେଣ ଓ ଜାମ୍ବବାନ—
ଆବଭାଷେ ଗଜସ୍ତତ୍ର ପ୍ଲଵେଯଂ ଦଶଯୋଜନମ୍। ଗଵାକ୍ଷୋ ଯୋଜନାନ୍ଯାହ ଗମିଷ୍ଯାମୀତି ଵିଂଶତିମ୍
ସେଠାରେ ଗଜ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଦଶ ଯୋଜନା ଲାଘିପାରିବି।' ଗବାକ୍ଷ କହିଲେ, 'ମୁଁ କୋଡ଼ିଏ ଯୋଜନା ଯିବି।'
ଶରଭୋ ଵାନରସ୍ତତ୍ର ଵାନରାଂସ୍ତାନୁଵାଚ ହ। ତ୍ରିଂଶତଂ ତୁ ଗମିଷ୍ଯାମି ଯୋଜନାନାଂ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ
ସେଠାରେ ବାନର ଶରଭ ଅନ୍ୟ ବାନରମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତିରିଶ ଯୋଜନା ଯିବି।'
ଋଷଭୋ ଵାନରସ୍ତତ୍ର ଵାନରାଂସ୍ତାନୁଵାଚ ହ। ଚତ୍ଵାରିଂଶଦ୍ ଗମିଷ୍ଯାମି ଯୋଜନାନାଂ ନ ସଂଶଯଃ
ସେଠାରେ ବାନର ଋଷଭ ଅନ୍ୟ ବାନରମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଚାଳିଶ ଯୋଜନା ଯିବି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ଵାନରାଂସ୍ତୁ ମହାତେଜା ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଗନ୍ଧମାଦନଃ। ଯୋଜନାନାଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ପଞ୍ଚାଶତ୍ତୁ ନ ସଂଶଯଃ
ତେବେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗନ୍ଧମାଦନ ମାନସିକ ଶକ୍ତି ସହିତ ସେଇ ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ପଚାଶ ଯୋଜନା ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିବି'।
ମୈନ୍ଦସ୍ତୁ ଵାନରସ୍ତତ୍ର ଵାନରାଂସ୍ତାନୁଵାଚ ହ। ଯୋଜନାନାଂ ପରଂ ଷଷ୍ଟିମହଂ ପ୍ଲଵିତୁମୁତ୍ସହେ
ସେଠାରେ ବାନର ମଇନ୍ଦ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ବାନରମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସାଠିଏ ଯୋଜନା ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲାଘିପାରିବି'।
ତତସ୍ତତ୍ର ମହାତେଜା ଦ୍ଵିଵିଦଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଗମିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଦେହଃ ସପ୍ତତିଂ ଯୋଜନାନ୍ଯହମ୍
ତାପରେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱିବିଦ ସେଠାରେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସପ୍ତତି ଯୋଜନା ଦୂର ଯିବି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ'।
ସୁଷେଣସ୍ତୁ ମହାତେଜାଃ ସତ୍ତ୍ଵଵାନ୍ କପିସତ୍ତମଃ। ଅଶୀତିଂ ପ୍ରତିଜାନେଽହଂ ଯୋଜନାନାଂ ପରାକ୍ରମେ
ସୁଷେଣ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସତ୍ତ୍ୱଶାଳୀ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, କହିଲେ, 'ମୁଁ ଆଠେଇଏ ଯୋଜନା ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ଶକ୍ତିରେ ଯିବି'।
ତେଷାଂ କଥଯତାଂ ତତ୍ର ସର୍ଵାଂସ୍ତାନନୁମାନ୍ଯ ଚ। ତତୋ ଵୃଦ୍ଧତମସ୍ତେଷାଂ ଜାମ୍ବଵାନ୍ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଏପରି କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ବୟସ୍କ ଜାମ୍ବବାନ କହିଲେ।
ପୂର୍ଵମସ୍ମାକମପ୍ଯାସୀତ୍ କଶ୍ଚିଦ୍ ଗତିପରାକ୍ରମଃ। ତେ ଵଯଂ ଵଯସଃ ପାରମନୁପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ମ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ପୂର୍ବେ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଦୂର ଦୌଡ଼ିବାରେ କିଛି ଶକ୍ତି ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଆମେ ବୟସର ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଇଛୁ।
କିଂ ତୁ ନୈଵଂ ଗତେ ଶକ୍ଯମିଦଂ କାର୍ଯମୁପେକ୍ଷିତୁମ୍। ଯଦର୍ଥଂ କପିରାଜଶ୍ଚ ରାମଶ୍ଚ କୃତନିଶ୍ଚଯୌ
ତଥାପି, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାମକୁ ଅବହେଳା କରିହେବ ନାହିଁ, ଯାହା ପାଇଁ ବାନରରାଜ ଓ ରାମ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରିଛନ୍ତି।
ସାମ୍ପ୍ରତଂ କାଲମସ୍ମାକଂ ଯା ଗତିସ୍ତାଂ ନିବୋଧତ। ନଵତିଂ ଯୋଜନାନାଂ ତୁ ଗମିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ
ଏବେ ଆମ ପାଖରେ ଯେତେ ଦୂର ଯିବାର ଶକ୍ତି ଅଛି, ତାହା ଶୁଣ, ମୁଁ ନବ୍ବେଏ ଯୋଜନା ଦୂର ଯିବି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠାଞ୍ଜାମ୍ବଵାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ନ ଖଲ୍ଵେତାଵଦେଵାସୀଦ୍ ଗମନେ ମେ ପରାକ୍ରମଃ
ସେଇ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେଙ୍କୁ ଜାମ୍ବବାନ କହିଲେ, 'ମୋ ଯାତ୍ରାର ଶକ୍ତି ଏତିକି ଅଟକି ଥିଲା ନୁହେଁ।'
ମଯା ଵୈରୋଚନେ ଯଜ୍ଞେ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁଃ ସନାତନଃ। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୀକୃତଃ ପୂର୍ଵଂ କ୍ରମମାଣସ୍ତ୍ରିଵିକ୍ରମମ୍
ମୁଁ ପୂର୍ବେ ବୈରୋଚନର ଯଜ୍ଞରେ, ସର୍ବଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଚିରଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁ ତିନି ପଦେ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରିଥିଲି।
ସ ଇଦାନୀମହଂ ଵୃଦ୍ଧଃ ପ୍ଲଵନେ ମନ୍ଦଵିକ୍ରମଃ। ଯୌଵନେ ଚ ତଦାସୀନ୍ମେ ବଲମପ୍ରତିମଂ ପରମ୍
ଏବେ ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି, ଲାଘିବାରେ ମୋ ଗତି ଧୀର ହୋଇଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ମୋ ଶକ୍ତି ଅପୂର୍ବ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲା।
ସମ୍ପ୍ରତ୍ଯେତାଵଦେଵାଦ୍ଯ ଶକ୍ଯଂ ମେ ଗମନେ ସ୍ଵତଃ। ନୈତାଵତା ଚ ସଂସିଦ୍ଧିଃ କାର୍ଯସ୍ଯାସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏବେ, ଏହି ସମୟରେ, ମୁଁ ଏତିକି ଦୂର ଯିବାକୁ ସ୍ୱୟଂ ଶକ୍ତି ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଏତିକି ଦ୍ୱାରା ଏହି କାମର ସଫଳତା ହେବ ନାହିଁ।
ଅଥୋତ୍ତରମୁଦାରାର୍ଥମବ୍ରଵୀଦଙ୍ଗଦସ୍ତଦା। ଅନୁମାନ୍ଯ ତଦା ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ମହାକପିଃ
ତାପରେ ଉତ୍ତମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ, ଅଙ୍ଗଦ ପ୍ରଥମେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ମହାବାନର ଜାମ୍ବବାନଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ପରେ କହିଲେ।
ଅହମେତଦ୍ ଗମିଷ୍ଯାମି ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ମହତ୍। ନିଵର୍ତନେ ତୁ ମେ ଶକ୍ତିଃ ସ୍ଯାନ୍ନ ଵେତି ନ ନିଶ୍ଚିତମ୍
ମୁଁ ଏହି ଶତ ଯୋଜନା ଦୂର ନିଜେ ଯିବି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ପୁଣି ଫେରିପାରିବି କି ନାହିଁ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ।
ତମୁଵାଚ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଜାମ୍ବଵାନ୍ ଵାକ୍ଯକୋଵିଦଃ। ଜ୍ଞାଯତେ ଗମନେ ଶକ୍ତିସ୍ତଵ ହର୍ଯୃକ୍ଷସତ୍ତମ
ତାଙ୍କୁ, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ, ଜାମ୍ବବାନ ଯିଏ ମଧୁର କଥା କହିପାରନ୍ତି, କହିଲେ, 'ତୁମର ଯାତ୍ରାର ଶକ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଶୁଣା'।
କାମଂ ଶତସହସ୍ରଂ ଵା ନହ୍ଯେଷ ଵିଧିରୁଚ୍ଯତେ। ଯୋଜନାନାଂ ଭଵାନ୍ ଶକ୍ତୋ ଗନ୍ତୁଂ ପ୍ରତିନିଵର୍ତିତୁମ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଦୂର ଯିବା ଓ ଫେରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ; କିନ୍ତୁ ଏହିପରି କ୍ରମ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନହି ପ୍ରେଷଯିତା ତାତ ସ୍ଵାମୀ ପ୍ରେଷ୍ଯଃ କଥଂଚନ। ଭଵତାଯଂ ଜନଃ ସର୍ଵଃ ପ୍ରେଷ୍ଯଃ ପ୍ଲଵଗସତ୍ତମ
କାରଣ, ପ୍ରିୟ, ସ୍ୱାମୀ କେବେ ମେସେଞ୍ଜର ଭାବେ ପଠାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେ, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ତୁମେ ପଠାଇପାର।
ଭଵାନ୍ କଲତ୍ରମସ୍ମାକଂ ସ୍ଵାମିଭାଵେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ। ସ୍ଵାମୀ କଲତ୍ରଂ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ଗତିରେଷା ପରଂତପ
ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀ ପରି, ସ୍ୱାମୀ ଭାବରେ ବିରାଜିତ; ସେଇ ସ୍ୱାମୀ ସେନାର ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା।
ଅପି ଵୈ ତସ୍ଯ କାର୍ଯସ୍ଯ ଭଵାନ୍ ମୂଲମରିଂଦମ। ତସ୍ମାତ୍ କଲତ୍ରଵତ୍ ତାତ ପ୍ରତିପାଲ୍ଯଃ ସଦା ଭଵାନ୍
ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ମୂଳ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ପ୍ରିୟ, ଏହି କାରଣରୁ, ପତ୍ନୀକୁ ଯେପରି ସମ୍ଭାଳାଯାଏ, ସେପରି ତୁମକୁ ସଦା ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଦରକାର।
ମୂଲମର୍ଥସ୍ଯ ସଂରକ୍ଷ୍ଯମେଷ କାର୍ଯଵିଦାଂ ନଯଃ। ମୂଲେ ହି ସତି ସିଧ୍ଯନ୍ତି ଗୁଣାଃ ସର୍ଵେ ଫଲୋଦଯାଃ
ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ମୂଳକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଜ୍ଞମାନଙ୍କର ନୀତି। ମୂଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରହିଲେ, ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।