ନ ଵିଷାଦେ ମନଃ କାର୍ଯଂ ଵିଷାଦୋ ଦୋଷଵତ୍ତରଃ। ଵିଷାଦୋ ହନ୍ତି ପୁରୁଷଂ ବାଲଂ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଇଵୋରଗଃ
ମନକୁ ନିରାଶାରେ ଲଗିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନିରାଶା ବଡ଼ ଦୁଷ୍ଟ। ନିରାଶା ଏକ ରୁଷ୍ଟ ସାପ ଯେପରି ଶିଶୁକୁ ମାରିଦିଏ, ଏହିପରି ମଣିଷକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ।
ଯୋ ଵିଷାଦଂ ପ୍ରସହତେ ଵିକ୍ରମେ ସମୁପସ୍ଥିତେ। ତେଜସା ତସ୍ଯ ହୀନସ୍ଯ ପୁରୁଷାର୍ଥୋ ନ ସିଦ୍ଧ୍ଯତି
ଯେଉଁଠି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର, ସେଉଁଠି ଯିଏ ନିରାଶାରେ ଡୁବିଯାଏ, ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ହାରିଯାଏ।
ତସ୍ଯାଂ ରାତ୍ର୍ଯାଂ ଵ୍ଯତୀତାଯାମଙ୍ଗଦୋ ଵାନରୈଃ ସହ। ହରିଵୃଦ୍ଧୈଃ ସମାଗମ୍ଯ ପୁନର୍ମନ୍ତ୍ରମମନ୍ତ୍ରଯତ୍
ସେ ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଅଙ୍ଗଦ ଓ ବୟସ୍କ ବାନରମାନେ ପୁଣିଥରେ ଏକଠି ହୋଇ, କଣ କରିବେ ବୋଲି ଆଲୋଚନା କଲେ।
ସା ଵାନରାଣାଂ ଧ୍ଵଜିନୀ ପରିଵାର୍ଯାଙ୍ଗଦଂ ବଭୌ। ଵାସଵଂ ପରିଵାର୍ଯେଵ ମରୁତାଂ ଵାହିନୀ ସ୍ଥିତା
ସେ ବାନର ସେନା ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲା, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଘେରି ମରୁତମାନେ ଦଢ଼ି ହୋଇଥାନ୍ତି, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
କୋଽନ୍ଯସ୍ତାଂ ଵାନରୀଂ ସେନାଂ ଶକ୍ତଃ ସ୍ତମ୍ଭଯିତୁଂ ଭଵେତ୍ । ଅନ୍ଯତ୍ର ଵାଲିତନଯାଦନ୍ଯତ୍ର ଚ ହନୂମତଃ
ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଓ ହନୁମାନ ଛାଡ଼ି, ଏହି ବାନର ସେନାକୁ ଅନ୍ୟ କିଏ ରୋକିପାରିବ?
ତତସ୍ତାନ୍ ହରିଵୃଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ତଚ୍ଚ ସୈନ୍ଯମରିଂଦମଃ। ଅନୁମାନ୍ଯାଙ୍ଗଦଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵାକ୍ଯମର୍ଥଵଦବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଅଙ୍ଗଦ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା, ବୟସ୍କ ବାନରମାନେ ଓ ସେନା ସହ ଆଲୋଚନା କରି, ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ।
କ ଇଦାନୀଂ ମହାତେଜା ଲଙ୍ଘଯିଷ୍ଯତି ସାଗରମ୍। କଃ କରିଷ୍ଯତି ସୁଗ୍ରୀଵଂ ସତ୍ଯସଂଧମରିଂଦମମ୍
ଏଠାରେ ଏମିତି କିଏ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉତ୍ସାହୀ, ସାଗର ଉଲ୍ଲାଙ୍ଘନ କରିପାରିବେ? କିଏ ସତ୍ୟବାନ୍ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିପାରିବେ?
କୋ ଵୀରୋ ଯୋଜନଶତଂ ଲଙ୍ଘଯେତ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମଃ। ଇମାଂଶ୍ଚ ଯୂଥପାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ମୋଚଯେତ୍ କୋ ମହାଭଯାତ୍
ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଏହି ଶତ ଯୋଜନା ଲାଘିପାରିବେ? ଏହି ସମସ୍ତ ଦଳପତିମାନେଂକୁ ଏତେ ବଡ଼ ଭୟରୁ କିଏ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବେ?
କସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାଦ୍ ଦାରାଂଶ୍ଚ ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚୈଵ ଗୃହାଣି ଚ। ଇତୋ ନିଵୃତ୍ତାଃ ପଶ୍ଯେମ ସିଦ୍ଧାର୍ଥାଃ ସୁଖିନୋ ଵଯମ୍
କିଏଙ୍କ ଦୟାରେ ଆମେ ଏଠାରୁ ଲୋଟି, ନିଜ ଝିଅ, ପୁଅ ଓ ଘରକୁ ଦେଖିପାରିବା, ଆମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ହେବା ପରେ ଆନନ୍ଦରେ ରହିପାରିବା?
କସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାଦ୍ ରାମଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ମହାବଲମ୍। ଅଭିଗଚ୍ଛେମ ସଂହୃଷ୍ଟାଃ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଚ ଵନୌକସମ୍
କିଏଙ୍କ କୃପାରେ ଆମେ ଖୁସିରେ ରାମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବା?
ଯଦି କଶ୍ଚିତ୍ ସମର୍ଥୋ ଵଃ ସାଗରପ୍ଲଵନେ ହରିଃ। ସ ଦଦାତ୍ଵିହ ନଃ ଶୀଘ୍ରଂ ପୁଣ୍ଯାମଭଯଦକ୍ଷିଣାମ୍
ଯଦି ତୁମମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସାଗର ଉଲ୍ଲାଙ୍ଘନ କରିପାରିବେ, ସେ ଆମକୁ ଏଠି ଶୀଘ୍ର ନିରାପଦ ଓ ଶୁଭ ମାର୍ଗ ଦେଉନ୍ତୁ।
ଅଙ୍ଗଦସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନ କଶ୍ଚିତ୍ କିଂଚିଦବ୍ରଵୀତ୍। ସ୍ତିମିତେଵାଭଵତ୍ ସର୍ଵା ସା ତତ୍ର ହରିଵାହିନୀ
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କେହି କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ବାନର ସେନା ସେଠାରେ ଚୁପ୍ଚାପ ଓ ଅଚଳ ହୋଇଗଲେ।
ପୁନରେଵାଙ୍ଗଦଃ ପ୍ରାହ ତାନ୍ ହରୀନ୍ ହରିସତ୍ତମଃ। ସର୍ଵେ ବଲଵତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଭଵନ୍ତୋ ଦୃଢଵିକ୍ରମାଃ। ଵ୍ଯପଦେଶକୁଲେ ଜାତାଃ ପୂଜିତାଶ୍ଚାପ୍ଯଭୀକ୍ଷ୍ଣଶଃ
ତାପରେ ପୁଣିଥରେ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅଙ୍ଗଦ କହିଲେ, 'ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଓ ଉଚ୍ଚ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ବାରମ୍ବାର ସମ୍ମାନିତ ହେଉଛ।'
ନହି ଵୋ ଗମନେ ଭଙ୍ଗଃ କଦାଚିତ୍ କସ୍ଯଚିଦ୍ ଭଵେତ୍। ବ୍ରୁଵଧ୍ଵଂ ଯସ୍ଯ ଯା ଶକ୍ତିଃ ପ୍ଲଵନେ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭାଃ
ତୁମମାନେ ଯାତ୍ରାରେ କେବେ ବାଧା ପାଇବେ ନାହିଁ; ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରମୁଖମାନେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଲାଘିବା ବିଷୟରେ କହ।
thumb|ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠି (୬୫) ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ।
ଅଥାଙ୍ଗଦଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେ ସର୍ଵେ ଵାନରର୍ଷଭାଃ। ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ଗତୌ ସମୁତ୍ସାହମୂଚୁସ୍ତତ୍ର ଯଥାକ୍ରମମ୍
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ତାଙ୍କର ଯାତ୍ରା ପ୍ରତି ଉତ୍ସାହ କ୍ରମେ କହିଲେ।
ଗଜୋ ଗଵାକ୍ଷୋ ଗଵଯଃ ଶରଭୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ। ମୈନ୍ଦଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଶ୍ଚୈଵ ସୁଷେଣୋ ଜାମ୍ବଵାଂସ୍ତଥା
ଗଜ, ଗବାକ୍ଷ, ଗବୟ, ଶରଭ, ଗନ୍ଧମାଦନ, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ସୁଷେଣ ଓ ଜାମ୍ବବାନ—
ଆବଭାଷେ ଗଜସ୍ତତ୍ର ପ୍ଲଵେଯଂ ଦଶଯୋଜନମ୍। ଗଵାକ୍ଷୋ ଯୋଜନାନ୍ଯାହ ଗମିଷ୍ଯାମୀତି ଵିଂଶତିମ୍
ସେଠାରେ ଗଜ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଦଶ ଯୋଜନା ଲାଘିପାରିବି।' ଗବାକ୍ଷ କହିଲେ, 'ମୁଁ କୋଡ଼ିଏ ଯୋଜନା ଯିବି।'
ଶରଭୋ ଵାନରସ୍ତତ୍ର ଵାନରାଂସ୍ତାନୁଵାଚ ହ। ତ୍ରିଂଶତଂ ତୁ ଗମିଷ୍ଯାମି ଯୋଜନାନାଂ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ
ସେଠାରେ ବାନର ଶରଭ ଅନ୍ୟ ବାନରମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତିରିଶ ଯୋଜନା ଯିବି।'
ଋଷଭୋ ଵାନରସ୍ତତ୍ର ଵାନରାଂସ୍ତାନୁଵାଚ ହ। ଚତ୍ଵାରିଂଶଦ୍ ଗମିଷ୍ଯାମି ଯୋଜନାନାଂ ନ ସଂଶଯଃ
ସେଠାରେ ବାନର ଋଷଭ ଅନ୍ୟ ବାନରମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଚାଳିଶ ଯୋଜନା ଯିବି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ଵାନରାଂସ୍ତୁ ମହାତେଜା ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଗନ୍ଧମାଦନଃ। ଯୋଜନାନାଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ପଞ୍ଚାଶତ୍ତୁ ନ ସଂଶଯଃ
ତେବେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗନ୍ଧମାଦନ ମାନସିକ ଶକ୍ତି ସହିତ ସେଇ ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ପଚାଶ ଯୋଜନା ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିବି'।
ମୈନ୍ଦସ୍ତୁ ଵାନରସ୍ତତ୍ର ଵାନରାଂସ୍ତାନୁଵାଚ ହ। ଯୋଜନାନାଂ ପରଂ ଷଷ୍ଟିମହଂ ପ୍ଲଵିତୁମୁତ୍ସହେ
ସେଠାରେ ବାନର ମଇନ୍ଦ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ବାନରମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସାଠିଏ ଯୋଜନା ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲାଘିପାରିବି'।
ତତସ୍ତତ୍ର ମହାତେଜା ଦ୍ଵିଵିଦଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଗମିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଦେହଃ ସପ୍ତତିଂ ଯୋଜନାନ୍ଯହମ୍
ତାପରେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱିବିଦ ସେଠାରେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସପ୍ତତି ଯୋଜନା ଦୂର ଯିବି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ'।
ସୁଷେଣସ୍ତୁ ମହାତେଜାଃ ସତ୍ତ୍ଵଵାନ୍ କପିସତ୍ତମଃ। ଅଶୀତିଂ ପ୍ରତିଜାନେଽହଂ ଯୋଜନାନାଂ ପରାକ୍ରମେ
ସୁଷେଣ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସତ୍ତ୍ୱଶାଳୀ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, କହିଲେ, 'ମୁଁ ଆଠେଇଏ ଯୋଜନା ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ଶକ୍ତିରେ ଯିବି'।
ତେଷାଂ କଥଯତାଂ ତତ୍ର ସର୍ଵାଂସ୍ତାନନୁମାନ୍ଯ ଚ। ତତୋ ଵୃଦ୍ଧତମସ୍ତେଷାଂ ଜାମ୍ବଵାନ୍ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଏପରି କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ବୟସ୍କ ଜାମ୍ବବାନ କହିଲେ।
ପୂର୍ଵମସ୍ମାକମପ୍ଯାସୀତ୍ କଶ୍ଚିଦ୍ ଗତିପରାକ୍ରମଃ। ତେ ଵଯଂ ଵଯସଃ ପାରମନୁପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ମ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ପୂର୍ବେ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଦୂର ଦୌଡ଼ିବାରେ କିଛି ଶକ୍ତି ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଆମେ ବୟସର ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଇଛୁ।
କିଂ ତୁ ନୈଵଂ ଗତେ ଶକ୍ଯମିଦଂ କାର୍ଯମୁପେକ୍ଷିତୁମ୍। ଯଦର୍ଥଂ କପିରାଜଶ୍ଚ ରାମଶ୍ଚ କୃତନିଶ୍ଚଯୌ
ତଥାପି, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାମକୁ ଅବହେଳା କରିହେବ ନାହିଁ, ଯାହା ପାଇଁ ବାନରରାଜ ଓ ରାମ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରିଛନ୍ତି।
ସାମ୍ପ୍ରତଂ କାଲମସ୍ମାକଂ ଯା ଗତିସ୍ତାଂ ନିବୋଧତ। ନଵତିଂ ଯୋଜନାନାଂ ତୁ ଗମିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ
ଏବେ ଆମ ପାଖରେ ଯେତେ ଦୂର ଯିବାର ଶକ୍ତି ଅଛି, ତାହା ଶୁଣ, ମୁଁ ନବ୍ବେଏ ଯୋଜନା ଦୂର ଯିବି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠାଞ୍ଜାମ୍ବଵାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ନ ଖଲ୍ଵେତାଵଦେଵାସୀଦ୍ ଗମନେ ମେ ପରାକ୍ରମଃ
ସେଇ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେଙ୍କୁ ଜାମ୍ବବାନ କହିଲେ, 'ମୋ ଯାତ୍ରାର ଶକ୍ତି ଏତିକି ଅଟକି ଥିଲା ନୁହେଁ।'
ମଯା ଵୈରୋଚନେ ଯଜ୍ଞେ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁଃ ସନାତନଃ। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୀକୃତଃ ପୂର୍ଵଂ କ୍ରମମାଣସ୍ତ୍ରିଵିକ୍ରମମ୍
ମୁଁ ପୂର୍ବେ ବୈରୋଚନର ଯଜ୍ଞରେ, ସର୍ବଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଚିରଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁ ତିନି ପଦେ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରିଥିଲି।