ଦେଵତାନାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ଗଙ୍ଗାମଭ୍ଯେତ୍ଯ ପାଵକଃ । ଗର୍ଭଂ ଧାରଯ ଵୈ ଦେଵି ଦେଵତାନାମିଦଂ ପ୍ରିଯମ୍ ॥୧-୩୭-
ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦେଉଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରି, ଅଗ୍ନି ଗଙ୍ଗା ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ହେ ଦେବୀ, ଗର୍ଭ ଧାରଣ କର; ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ।'
ଇତ୍ଯେତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦିଵ୍ଯଂ ରୂପମଧାରଯତ୍ । ସ ତସ୍ଯା ମହିମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମନ୍ତାଦଵଶୀର୍ଯତ ॥୧-୩୭-
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ତାଙ୍କ ମହିମା ଦେଖି, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିକିରଣ ହେଲା ।
ସମନ୍ତତସ୍ତଦା ଦେଵୀମଭ୍ଯଷିଞ୍ଚତ ପାଵକଃ । ସର୍ଵସ୍ରୋତାଂସି ପୂର୍ଣାନି ଗଙ୍ଗାଯା ରଘୁନନ୍ଦନ ॥୧-୩୭-
ତାବେଳେ ପାଉଁଠାରେ, ରଘୁବଂଶୀ, ଅଗ୍ନିଦେବୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅଭିଷେକ କଲେ। ଗଙ୍ଗାର ସମସ୍ତ ଝରଣା ଏବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।
ତମୁଵାଚ ତତୋ ଗଙ୍ଗା ସର୍ଵଦେଵପୁରୋଗମମ୍ । ଅଶକ୍ତା ଧାରଣେ ଦେଵ ତେଜସ୍ତଵ ସମୁଦ୍ଧତମ୍ ॥୧-୩୭-
ତାପରେ ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ, 'ହେ ଦେବତା, ଆପଣଙ୍କର ଉତ୍ତାପ ଶକ୍ତିକୁ ମୁଁ ଧାରଣ କରିପାରୁନି।'
ଦହ୍ଯମାନାଗ୍ନିନା ତେନ ସମ୍ପ୍ରଵ୍ଯଥିତଚେତନା । ଅଥାବ୍ରଵୀଦିଦଂ ଗଙ୍ଗାଂ ସର୍ଵଦେଵହୁତାଶନଃ ॥୧-୩୭-
ସେ ଅଗ୍ନିର ତାପରେ ପୁଡ଼ିଯାଇ, ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ହବି ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନି ଗଙ୍ଗାକୁ କହିଲେ।
ଇହ ହୈମଵତେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଗର୍ଭୋଽଯଂ ସଂନିଵେଶ୍ଯତାମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ଵଗ୍ନିଵଚୋ ଗଙ୍ଗା ତଂ ଗର୍ଭମତିଭାସ୍ଵରମ୍ ॥୧-୩୭-
‘ଏହି ଗର୍ଭକୁ ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଛାୟାରେ ରଖ।’ ଅଗ୍ନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଗଙ୍ଗା ସେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗର୍ଭକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଉତ୍ସସର୍ଜ ମହାତେଜାଃ ସ୍ରୋତୋଭ୍ଯୋ ହି ତଦାନଘ । ଯଦସ୍ଯା ନିର୍ଗତଂ ତସ୍ମାତ୍ ତପ୍ତଜାମ୍ବୂନଦପ୍ରଭମ୍ ॥୧-୩୭-
ହେ ପାପରହିତ, ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ଝରଣାରୁ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗର୍ଭ ବାହାରିଲା; ଯାହା ବାହାରିଲା, ତାହା ତପ୍ତ ସୁନାର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା।
କାଞ୍ଚନଂ ଧରଣୀଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ହିରଣ୍ଯମତୁଲପ୍ରଭମ୍ । ତାମ୍ରଂ କାର୍ଷ୍ଣାଯସଂ ଚୈଵ ତୈକ୍ଷ୍ଣ୍ଯାଦେଵାଭିଜାଯତ ॥୧-୩୭-
ସୁନା ଧରିତ୍ରୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲା, ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ଚମକୁଥିବା ଚାଁଦି ମଧ୍ୟ ଆସିଲା; ତାପରେ ତାମ୍ବା ଓ କଳା ଲୋହା ମଧ୍ୟ ତାହାର ତୀବ୍ରତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ମଲଂ ତସ୍ଯାଭଵତ୍ ତତ୍ର ତ୍ରପୁ ସୀସକମେଵ ଚ । ତଦେତଦ୍ଧରଣୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନାନାଧାତୁରଵର୍ଧତ ॥୧-୩୭-
ସେଠାରେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ମଳ ଟିନ୍ ଓ ସିସା ହେଲା; ଏହା ଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ନିକ୍ଷିପ୍ତମାତ୍ରେ ଗର୍ଭେ ତୁ ତେଜୋଭିରଭିରଞ୍ଜିତମ୍ । ସର୍ଵଂ ପର୍ଵତସଂନଦ୍ଧଂ ସୌଵର୍ଣମଭଵଦ୍ ଵନମ୍ ॥୧-୩୭-
ଗର୍ଭ ରଖାଯିବା ସହିତ, ତାହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ ଘେରା ଜଙ୍ଗଲ ସୁନାର ଭଳି ହୋଇଗଲା।
ଜାତରୂପମିତି ଖ୍ଯାତଂ ତଦାପ୍ରଭୃତି ରାଘଵ । ସୁଵର୍ଣଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ହୁତାଶନସମପ୍ରଭମ୍ । ତୃଣଵୃକ୍ଷଲତାଗୁଲ୍ମଂ ସର୍ଵଂ ଭଵତି କାଞ୍ଚନମ୍ ॥୧-୩୭-
ହେ ରାଘବ, ସେଠାରୁ ଏହାକୁ 'ଜାତରୂପ' ବୋଲି ଜଣାଯାଉଛି—ଅର୍ଥାତ୍ ସୁନା, ଯାହା ଅଗ୍ନି ସମାନ ଚମକୁଥିବା। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଘାସ, ଗଛ, ଲତା ଓ ଝାଡ଼ି ସୁନା ହୋଇଯାଇଛି।
ତଂ କୁମାରଂ ତତୋ ଜାତଂ ସେନ୍ଦ୍ରାଃ ସହ ମରୁଦ୍ଗଣାଃ । କ୍ଷୀରସମ୍ଭାଵନାର୍ଥାଯ କୃତ୍ତିକାଃ ସମଯୋଜଯନ୍ ॥୧-୩୭-
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବାୟୁଦେବତାମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଜନ୍ମହୋଇଥିବା ଶିଶୁକୁ ଦୁଧ ଦେବା ପାଇଁ କୃତ୍ତିକାମାନେଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ତାଃ କ୍ଷୀରଂ ଜାତମାତ୍ରସ୍ଯ କୃତ୍ଵା ସମଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଦଦୁଃ ପୁତ୍ରୋଽଯମସ୍ମାକଂ ସର୍ଵାସାମିତି ନିଶ୍ଚିତାଃ ॥୧-୩୭-
କୃତ୍ତିକାମାନେ ଉତ୍ତମ ସମ୍ମତି କରି, ଜନ୍ମମାତ୍ର ଶିଶୁକୁ ଦୁଧ ଦେଲେ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ କହିଲେ, 'ଏହି ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୁଅ।'
ତତସ୍ତୁ ଦେଵତାଃ ସର୍ଵାଃ କାର୍ତିକେଯ ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍ । ପୁତ୍ରସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଖ୍ଯାତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ ॥୧-୩୭-
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା କହିଲେ, 'ଏହାଙ୍କୁ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ବୋଲି ଡାକାଯିବ; ସେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ତେଷାଂ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍କନ୍ନଂ ଗର୍ଭପରିସ୍ରଵେ । ସ୍ନାପଯନ୍ ପରଯା ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଦୀପ୍ଯମାନଂ ଯଥାନଲମ୍ ॥୧-୩୭-
ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଗର୍ଭର ଝରଣାରୁ ବାହାରିଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶିଶୁକୁ ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଜରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍କନ୍ଦ ଇତ୍ଯବ୍ରୁଵନ୍ ଦେଵାଃ ସ୍କନ୍ନଂ ଗର୍ଭପରିସ୍ରଵେ । କାର୍ତିକେଯଂ ମହାବାହୁଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଜ୍ଵଲନୋପମମ୍ ॥୧-୩୭-
ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ସ୍କନ୍ଦ' ବୋଲି କହିଲେ, କାରଣ ସେ ଗର୍ଭର ଝରଣାରୁ ବାହାରିଥିଲେ। ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ମହାବାହୁ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଂ ତତଃ କ୍ଷୀରଂ କୃତ୍ତିକାନାମନୁତ୍ତମମ୍ । ଷଣ୍ଣାଂ ଷଡାନନୋ ଭୂତ୍ଵା ଜଗ୍ରାହ ସ୍ତନଜଂ ପଯଃ ॥୧-୩୭-
ତାପରେ କୃତ୍ତିକାମାନେଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଦୁଧ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା; ଛଅଟି ମୁହଁ ହୋଇ, ସେ ଛଅ ଜଣଙ୍କ ଛାତିରୁ ଦୁଧ ନେଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା କ୍ଷୀରମେକାହ୍ନା ସୁକୁମାରଵପୁସ୍ତଦା । ଅଜଯତ୍ ସ୍ଵେନ ଵୀର୍ଯେଣ ଦୈତ୍ଯସୈନ୍ଯଗଣାନ୍ ଵିଭୁଃ ॥୧-୩୭-
ଏକ ଦିନରେ ଦୁଧ ନେଇ, ସେ ସୁକୁମାର ଦେହରେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଦେତ୍ୟ ସେନାମାନେଙ୍କୁ ଜୟ କଲେ।
ସୁରସେନାଗଣପତିମଭ୍ଯଷିଞ୍ଚନ୍ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍ । ତତସ୍ତମମରାଃ ସର୍ଵେ ସମେତ୍ଯାଗ୍ନିପୁରୋଗମାଃ ॥୧-୩୭-
ତାପରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେବସେନାର ନାୟକ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ଏଷ ତେ ରାମ ଗଙ୍ଗାଯା ଵିସ୍ତରୋଽଭିହିତୋ ମଯା । କୁମାରସମ୍ଭଵଶ୍ଚୈଵ ଧନ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯସ୍ତଥୈଵ ଚ ॥୧-୩୭-
ହେ ରାମ, ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ ଗଙ୍ଗାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଓ ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର କୁମାରର ଜନ୍ମ କଥା କହିଲି।
ଭକ୍ତଶ୍ଚ ଯଃ କାର୍ତିକେଯେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଭୁଵି ମାନଵଃ । ଆଯୁଷ୍ମାନ୍ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରୈଶ୍ଚ ସ୍କନ୍ଦସାଲୋକ୍ଯତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ॥୧-୩୭-
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ସହିତ ଆୟୁ ଓ ଶ୍ରୀସମ୍ପନ୍ନ ହେବେ, ଏବଂ ସେମାନେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ସତତିସପ୍ତମ ସର୍ଗର ଶେଷ।
thumb|ଅଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।
ତାଂ କଥାଂ କୌଶିକୋ ରାମେ ନିଵେଦ୍ଯ ମଧୁରାକ୍ଷରାମ୍ । ପୁନରେଵାପରଂ ଵାକ୍ଯଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥୧-୩୮-
କୌଶିକ ମୁନି ରାମଙ୍କୁ ସେଇ ମଧୁର କଥା କହି ସାରି, ପୁଣି ଏହି ଅନ୍ୟ କଥା କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଧିପତିର୍ଵୀର ପୂର୍ଵମାସୀନ୍ନରାଧିପଃ । ସଗରୋ ନାମ ଧର୍ମାତ୍ମା ପ୍ରଜାକାମଃ ସ ଚାପ୍ରଜଃ ॥୧-୩୮-
ହେ ବୀର, ପୂର୍ବେ ଅୟୋଧ୍ୟାର ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ସଗର, ସେ ପୁଅ ପାଇବାକୁ ଆଶା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ନିରସନ୍ତାନ ଥିଲେ।
ଵୈଦର୍ଭଦୁହିତା ରାମ କେଶିନୀ ନାମ ନାମତଃ । ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ସଗରପତ୍ନୀ ସା ଧର୍ମିଷ୍ଠା ସତ୍ଯଵାଦିନୀ ॥୧-୩୮-
ହେ ରାମ, ସଗରଙ୍କ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ରାଣୀ କେଶିନୀ, ଯିଏ ବିଦର୍ଭ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ, ସେ ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ସତ୍ୟବାଦିନୀ ଥିଲେ।
ଅରିଷ୍ଟନେମେର୍ଦୁହିତା ସୁପର୍ଣଭଗିନୀ ତୁ ସା । ଦ୍ଵିତୀଯା ସଗରସ୍ଯାସୀତ୍ ପତ୍ନୀ ସୁମତିସଂଜ୍ଞିତା ॥୧-୩୮-
ସଗରଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ରାଣୀ ସୁମତି, ଯିଏ ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଭଉଣୀ ଓ ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କ ଝିଅ।
ତାଭ୍ଯାଂ ସହ ମହାରାଜଃ ପତ୍ନୀଭ୍ଯାଂ ତପ୍ତଵାଂସ୍ତପଃ । ହିମଵନ୍ତଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଭୃଗୁପ୍ରସ୍ରଵଣେ ଗିରୌ ॥୧-୩୮-
ସେ ମହାରାଜା ଦୁଇ ରାଣୀଙ୍କ ସହିତ ଏକାଠି ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତର ଭୃଗୁପ୍ରସ୍ରବଣ ଶିଖରକୁ ଗଲେ।
ଅଥ ଵର୍ଷଶତେ ପୂର୍ଣେ ତପସାଽଽରାଧିତୋ ମୁନିଃ । ସଗରାଯ ଵରଂ ପ୍ରାଦାଦ୍ ଭୃଗୁଃ ସତ୍ଯଵତାଂ ଵରଃ ॥୧-୩୮-
ଏଭଳି ଏକଶତ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା ପରେ, ସତ୍ୟବାନ ମହାମୁନି ଭୃଗୁ ସେମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସଗରଙ୍କୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ଅପତ୍ଯଲାଭଃ ସୁମହାନ୍ ଭଵିଷ୍ଯତି ତଵାନଘ । କୀର୍ତିଂ ଚାପ୍ରତିମାଂ ଲୋକେ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ॥୧-୩୮-
ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ତୁମେ ବଡ଼ ସନ୍ତାନ ପାଇବେ, ଏବଂ ଏହି ଜଗତରେ ତୁମର ଅପୂର୍ବ କୀର୍ତ୍ତି ହେବ।