ତତଃ କୃତୋଦକଂ ସ୍ନାତଂ ତଂ ଗୃଧ୍ରଂ ହରିଯୂଥପାଃ। ଉପଵିଷ୍ଟା ଗିରୌ ରମ୍ଯେ ପରିଵାର୍ଯ ସମନ୍ତତଃ
ପରେ, ପାଣିଦାନ ଓ ସ୍ନାନ କରି, ବାନର ମୁଖ୍ୟମାନେ ସେ ଗୃଧ୍ରକୁ ସୁନ୍ଦର ପାହାଡ଼ରେ ଚାରିପାଖରେ ବସି ଘେରି ରଖିଲେ।
ତମଙ୍ଗଦମୁପାସୀନଂ ତୈଃ ସର୍ଵୈର୍ହରିଭିର୍ଵୃତମ୍। ଜନିତପ୍ରତ୍ଯଯୋ ହର୍ଷାତ୍ ସମ୍ପାତିଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍
ଅଙ୍ଗଦ ବସିଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରଖିଥିବା, ସମ୍ପାତି ଆନନ୍ଦ ଓ ଭରସାରେ ପୁନି କହିଲେ।
କୃତ୍ଵା ନିଃଶବ୍ଦମେକାଗ୍ରାଃ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ହରଯୋ ମମ। ତଥ୍ଯଂ ସଂକୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ଯଥା ଜାନାମି ମୈଥିଲୀମ୍
ବାନରମାନେ ନିରବ ଓ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ମୋର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ; ମୁଁ ମୈଥିଳୀ ବିଷୟରେ ଯେତେ ଜାଣିଛି, ସେ ଠିକ୍ କଥା କହିବି।
ଅସ୍ଯ ଵିନ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଶିଖରେ ପତିତୋଽସ୍ମି ପୁରାନଘ। ସୂର୍ଯତାପପରୀତାଙ୍ଗୋ ନିର୍ଦଗ୍ଧଃ ସୂର୍ଯରଶ୍ମିଭିଃ
ଏହି ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ, ମୁଁ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ପଡ଼ିଥିଲି; ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ମୋର ଶରୀର ଜଳିଗଲା।
ଲବ୍ଧସଂଜ୍ଞସ୍ତୁ ଷଡ୍ରାତ୍ରାଦ୍ ଵିଵଶୋ ଵିହ୍ଵଲନ୍ନିଵ। ଵୀକ୍ଷମାଣୋ ଦିଶଃ ସର୍ଵା ନାଭିଜାନାମି କିଂଚନ
ଛଅ ରାତି ପରେ ମୁଁ ହୁସି ଆସିଲି, ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦେଖିଲି, କିନ୍ତୁ କିଛି ଚିହ୍ନିପାରିଲି ନାହିଁ।
ତତସ୍ତୁ ସାଗରାନ୍ ଶୈଲାନ୍ ନଦୀଃ ସର୍ଵାଃ ସରାଂସି ଚ। ଵନାନି ଚ ପ୍ରଦେଶାଂଶ୍ଚ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ମତିରାଗତା
ତାପରେ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼, ସମସ୍ତ ନଦୀ, ଝିଲି, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖି, ମୋର ବୁଦ୍ଧି ପୁନି ଫେରିଲା।
ହୃଷ୍ଟପକ୍ଷିଗଣାକୀର୍ଣଃ କନ୍ଦରୋଦରକୂଟଵାନ୍। ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯୋଦଧେସ୍ତୀରେ ଵିନ୍ଧ୍ଯୋଽଯମିତି ନିଶ୍ଚିତଃ
ଏହି ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ, ଅନେକ କନ୍ଦରା, ଗୁହା ଓ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଥିବା, ଆନନ୍ଦିତ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରିଥିବା।
ଆସୀଚ୍ଚାତ୍ରାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସୁରୈରପି ସୁପୂଜିତମ୍। ଋଷିର୍ନିଶାକରୋ ନାମ ଯସ୍ମିନ୍ନୁଗ୍ରତପାଽଭଵତ୍
ଏଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ; ଏଠାରେ ନିଶାକର ନାମକ ଋଷି କଠୋର ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।
ଅଷ୍ଟୌ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତେନାସ୍ମିନ୍ନୃଷିଣା ଗିରୌ। ଵସତୋ ମମ ଧର୍ମଜ୍ଞେ ସ୍ଵର୍ଗତେ ତୁ ନିଶାକରେ
ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଏହି ଋଷି ଅଷ୍ଟ ହଜାର ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ; ଧର୍ମଜ୍ଞ ନିଶାକର ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ,
ଅଵତୀର୍ଯ ଚ ଵିନ୍ଧ୍ଯାଗ୍ରାତ୍ କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ଵିଷମାଚ୍ଛନୈଃ। ତୀକ୍ଷ୍ଣଦର୍ଭାଂ ଵସୁମତୀଂ ଦୁଃଖେନ ପୁନରାଗତଃ
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରୁ ଦୁଃଖ ଓ କଷ୍ଟରେ, ଧୀରେ ଧୀରେ ତଳକୁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଯାଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦର୍ଭା ଘାସରେ ଢ଼କା ପୃଥିବୀକୁ ପୁନି ଫେରିଲି।
ତମୃଷିଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମୋଽସ୍ମି ଦୁଃଖେନାଭ୍ଯାଗତୋ ଭୃଶମ୍। ଜଟାଯୁଷା ମଯା ଚୈଵ ବହୁଶୋଽଧିଗତୋ ହି ସଃ
ସେ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ଜଟାୟୁ ଓ ମୁଁ ଅନେକବାର ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲୁ।
ତସ୍ଯାଶ୍ରମପଦାଭ୍ଯାଶେ ଵଵୁର୍ଵାତାଃ ସୁଗନ୍ଧିନଃ। ଵୃକ୍ଷୋ ନାପୁଷ୍ପିତଃ କଶ୍ଚିଦଫଲୋ ଵା ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପାଖରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନ ବହୁଥିଲା; ଏଠାରେ କୌଣସି ଗଛ ଫୁଲ ବା ଫଳ ବିନା ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।
ଉପେତ୍ଯ ଚାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵୃକ୍ଷମୂଲମୁପାଶ୍ରିତଃ। ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମଃ ପ୍ରତୀକ୍ଷେ ଚ ଭଗଵନ୍ତଂ ନିଶାକରମ୍
ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଆସି, ମୁଁ ଗଛର ତଳେ ବସିଲି, ଭଗବାନ ନିଶାକରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଲି।
ଅଥ ପଶ୍ଯାମି ଦୂରସ୍ଥମୃଷିଂ ଜ୍ଵଲିତତେଜସମ୍। କୃତାଭିଷେକଂ ଦୁର୍ଧର୍ଷମୁପାଵୃତ୍ତମୁଦଙ୍ମୁଖମ୍
ତାପରେ ଦୂରରୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ଏକ ଋଷି ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକୁଛନ୍ତି, ସ୍ନାନ ସମାପ୍ତ କରି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଆସୁଛନ୍ତି।
ତମୃକ୍ଷାଃ ସୃମରା ଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ ସିଂହା ନାନାସରୀସୃପାଃ। ପରିଵାର୍ଯୋପଗଚ୍ଛନ୍ତି ଦାତାରଂ ପ୍ରାଣିନୋ ଯଥା
ଅନେକ ଭାଲୁ, କୁକୁର, ବାଘ, ସିଂହ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୋକାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଆସୁଥିଲେ, ଯେପରି ଜୀବମାନେ ଜୀବନ ଦାତାଙ୍କୁ ଘେରିଥାନ୍ତି।
ତତଃ ପ୍ରାପ୍ତମୃଷିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତାନି ସତ୍ତ୍ଵାନି ଵୈ ଯଯୁଃ। ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ରାଜନି ଯଥା ସର୍ଵଂ ସାମାତ୍ଯକଂ ବଲମ୍
ଋଷି ଆସିଗଲେ ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ସବୁ ପ୍ରାଣୀ ଚାଲିଗଲେ; ରାଜା ଆସିଲେ ସମସ୍ତ ସେନା ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେପରି ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଋଷିସ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଂ ତୁଷ୍ଟଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଶ୍ଚାଶ୍ରମଂ ପୁନଃ। ମୁହୂର୍ତମାତ୍ରାନ୍ନିର୍ଗମ୍ଯ ତତଃ କାର୍ଯମପୃଚ୍ଛତ
ଋଷି ମୋତେ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ, ପୁନି ଆଶ୍ରମକୁ ଭିତରେ ଗଲେ; କିଛି ସମୟ ପରେ ବାହାରି ଆସି, ମୋର କାରଣ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ସୌମ୍ଯ ଵୈକଲ୍ଯତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୋମ୍ଣାଂ ତେ ନାଵଗମ୍ଯତେ। ଅଗ୍ନିଦଗ୍ଧାଵିମୌ ପକ୍ଷୌ ପ୍ରାଣାଶ୍ଚାପି ଶରୀରକେ
ସୁମୂଦ୍ର, ତୁମ ରୋମର ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ—ତୁମ ଦୁଇଟି ପାଖ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଗଲା, ଏବଂ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଶରୀରରେ ଦୁଃଖରେ ରହିଛି।
ଗୃଧ୍ରୌ ଦ୍ଵୌ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵୌ ମେ ମାତରିଶ୍ଵସମୌ ଜଵେ। ଗୃଧ୍ରାଣାଂ ଚୈଵ ରାଜାନୌ ଭ୍ରାତରୌ କାମରୂପିଣୌ
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଦୁଇଟି ଗୃଧ୍ର ଦେଖିଛି, ପବନ ସମାନ ତେଜ, ଗୃଧ୍ରମାନଙ୍କ ରାଜା, ଭାଇ, ଚାହିଲେ ଯେକୌଣସି ଆକୃତି ନେଇପାରନ୍ତି।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋଽଵିତସ୍ତ୍ଵଂ ସମ୍ପାତେ ଜଟାଯୁରନୁଜସ୍ତଵ। ମାନୁଷଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ଗୃହ୍ଣୀତାଂ ଚରଣୌ ମମ
ତୁମେ ବଡ଼ ଭାଇ ସମ୍ପାତି, ଜଟାୟୁ ତୁମ ଛୋଟ ଭାଇ; ମାନବ ଆକୃତି ନେଇ, ମୋର ପାଦ ଧର।
କିଂ ତେ ଵ୍ଯାଧିସମୁତ୍ଥାନଂ ପକ୍ଷଯୋଃ ପତନଂ କଥମ୍। ଦଣ୍ଡୋ ଵାଯଂ ଧୃତଃ କେନ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାହି ପୃଚ୍ଛତଃ
ତୁମର ରୋଗ କାହିଁକି ହେଲା? ପାଖ କିପରି ଖସିଗଲା? କିଏ ଏହି ଦଣ୍ଡ ଦେଲା? ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି, ସବୁ କଥା କହ।
thumb|ଏକଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଏକଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକଷଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଏବେ ଶୁଣ।
ତତସ୍ତଦ୍ ଦାରୁଣଂ କର୍ମ ଦୁଷ୍କରଂ ସହସା କୃତମ୍। ଆଚଚକ୍ଷେ ମୁନେଃ ସର୍ଵଂ ସୂର୍ଯାନୁଗମନଂ ତଥା
ତାପରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ କଠିନ କାମ ଶୀଘ୍ର କରିଦେଲି; ମୁଁ ମୁନିଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିବା ସମେତ ସବୁ କଥା କହିଦେଲି।
ଭଗଵନ୍ ଵ୍ରଣଯୁକ୍ତତ୍ଵାଲ୍ଲଜ୍ଜଯା ଚାକୁଲେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ପରିଶ୍ରାନ୍ତୋ ନ ଶକ୍ନୋମି ଵଚନଂ ପରିଭାଷିତୁମ୍
ଭଗବାନ, ଘାଉ ଥିବାରୁ ଲଜ୍ଜା ଓ ଦୁଃଖରେ ମୋର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଛି; ଶରୀର ଥକି ଯାଇଛି, ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହିପାରୁନାହିଁ।
ଅହଂ ଚୈଵ ଜଟାଯୁଶ୍ଚ ସଂଘର୍ଷାଦ୍ ଗର୍ଵମୋହିତୌ। ଆକାଶଂ ପତିତୌ ଦୂରାଜ୍ଜିଜ୍ଞାସନ୍ତୌ ପରାକ୍ରମମ୍
ମୁଁ ଓ ଜଟାୟୁ, ଗର୍ବ ଓ ମୋହରେ ଭରି, ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଦୂରରୁ ଆକାଶକୁ ଉଡିଗଲୁ।
କୈଲାସଶିଖରେ ବଦ୍ଧ୍ଵା ମୁନୀନାମଗ୍ରତଃ ପଣମ୍। ରଵିଃ ସ୍ଯାଦନୁଯାତଵ୍ଯୋ ଯାଵଦସ୍ତଂ ମହାଗିରିମ୍
କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ, ମୁନିମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ଆମେ ପଣ ରଖିଲୁ—ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରିଅଂଶ ମହାପର୍ବତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିବ, ତାଉଁ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିବା।
ଅପ୍ଯାଵାଂ ଯୁଗପତ୍ ପ୍ରାପ୍ତାଵପଶ୍ଯାଵ ମହୀତଲେ। ରଥଚକ୍ରପ୍ରମାଣାନି ନଗରାଣି ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
ଆମେ ଦୁଇଜଣେ ସହଯାତ୍ରା କରୁଥିଲୁ, ଭୂମିରେ ଅନେକ ନଗର ଦେଖିଲୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ରଥ ଚକ୍ର ପରି ଆକାରର, ଏକ ଅନ୍ୟଠାରୁ ଭିନ୍ନ।
କ୍ଵଚିଦ୍ ଵାଦିତ୍ରଘୋଷଶ୍ଚ କ୍ଵଚିଦ୍ ଭୂଷଣନିଃସ୍ଵନଃ। ଗାଯନ୍ତୀଃ ସ୍ମାଙ୍ଗନା ବହ୍ଵୀଃ ପଶ୍ଯାଵୋ ରକ୍ତଵାସସଃ
କେଉଁଠି ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲୁ, କେଉଁଠି ଗହଣାର ଝଙ୍କାର; ଅନେକ ଲାଲ ଶାଡି ପିନ୍ଧିଥିବା ଜନାନୀ ଗାଇଉଥିବା ଦେଖିଲୁ।
ତୂର୍ଣମୁତ୍ପତ୍ଯ ଚାକାଶମାଦିତ୍ଯପଦମାସ୍ଥିତୌ। ଆଵାମାଲୋକଯାଵସ୍ତଦ୍ ଵନଂ ଶାଦ୍ଵଲସଂସ୍ଥିତମ୍
ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆକାଶକୁ ଉଠି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥରେ ପହଞ୍ଚିଲୁ। ସେଠାରୁ ଆମେ ତଳକୁ ଦେଖିଲୁ, ଏହି ଅରଣ୍ୟ ହରିତ ଘାସରେ ଢାକିଥିଲା।
ଉପଲୈରିଵ ସଂଛନ୍ନା ଦୃଶ୍ଯତେ ଭୂଃ ଶିଲୋଚ୍ଚଯୈଃ। ଆପଗାଭିଶ୍ଚ ସଂଵୀତା ସୂତ୍ରୈରିଵ ଵସୁଂଧରା
ପୃଥିବୀଟି ଶିଳା ଓ ପାଥର ଦ୍ୱାରା ଢାକା ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ନଦୀମାନେ ଏହାକୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଯେପରି ଧରିତ୍ରୀକୁ ସୂତା ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିଦିଆଯାଏ।