ସ କଦାଚିତ୍ କ୍ଷୁଧାର୍ତସ୍ଯ ମମାହାରାଭିକାଂକ୍ଷିଣଃ। ଗତସୂର୍ଯେଽହନି ପ୍ରାପ୍ତୋ ମମ ପୁତ୍ରୋ ହ୍ଯନାମିଷଃ
ଏକଥର, ମୁଁ ଭୋକରେ କ୍ଷୁଦାର୍ତ୍ତ ହୋଇ, ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଆତୁର ଥିଲି, ସେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ସମୟରେ, ମୋ ପୁଅ ଯିଏ ମାଂସ ଖାଇନଥିଲେ, ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ସ ମଯାଽଽହାରସଂରୋଧାତ୍ ପୀଡିତଃ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନଃ। ଅନୁମାନ୍ଯ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ମୁଁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇନଥିବାରୁ, ସେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ, ମୋ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ିଲା; ମୁଁ ଅନୁମତି ଦେଲାପରେ, ସେ ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ।
ଅହଂ ତାତ ଯଥାକାଲମାମିଷାର୍ଥୀ ଖମାପ୍ଲୁତଃ। ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଗିରେର୍ଦ୍ଵାରମାଵୃତ୍ଯ ସୁସମାଶ୍ରିତଃ
ପିତା, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ମାଂସ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି, ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଉଡ଼ି, ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼ର ଦ୍ୱାରରେ ଗଢ଼ି ରହିଲି।
ତତ୍ର ସତ୍ତ୍ଵସହସ୍ରାଣାଂ ସାଗରାନ୍ତରଚାରିଣାମ୍। ପନ୍ଥାନମେକୋଽଧ୍ଯଵସଂ ସଂନିରୋଦ୍ଧୁମଵାଙ୍ମୁଖଃ
ସେଠାରେ, ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ହଜାର ହଜାର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ଏକାକି ରାସ୍ତା ଅଟକାଇ ରହିଲି, ମୁଁ ଚୁପ୍ଚାପ ମୁହଁ ବନ୍ଦ କରିଥିଲି।
ତତ୍ର କଶ୍ଚିନ୍ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ ସୂର୍ଯୋଦଯସମପ୍ରଭାମ୍। ସ୍ତ୍ରିଯମାଦାଯ ଗଚ୍ଛନ୍ ଵୈ ଭିନ୍ନାଞ୍ଜନଚଯୋପମଃ
ସେଠାରେ, ମୁଁ ଦେଖିଲି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଜଣେ ପୁରୁଷ, ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କୁ ନେଇ ଯାଉଛନ୍ତି, ଭଙ୍ଗ ଅଞ୍ଜନ ଚୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସୋଽହମଭ୍ଯଵହାରାର୍ଥଂ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତନିଶ୍ଚଯଃ। ତେନ ସାମ୍ନା ଵିନୀତେନ ପନ୍ଥାନମନୁଯାଚିତଃ
ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁଁ ଭୋଜନ ପାଇଁ ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେଠାରେ ନମ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ରାସ୍ତା ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲି।
ନହି ସାମୋପପନ୍ନାନାଂ ପ୍ରହର୍ତା ଵିଦ୍ଯତେ ଭୁଵି। ନୀଚେଷ୍ଵପି ଜନଃ କଶ୍ଚିତ୍ କିମଙ୍ଗ ବତ ମଦ୍ଵିଧଃ
ସମ୍ମାନ ଓ ଶାନ୍ତି ସହିତ ଆସୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ, ପୃଥିବୀରେ କେହି ଆଘାତ କରେନାହିଁ; ନିମ୍ନ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରନ୍ତିନାହିଁ, ତେବେ ମୋ ପରି ଜଣେ କିପରି କରିପାରିବ?
ସ ଯାତସ୍ତେଜସା ଵ୍ଯୋମ ସଂକ୍ଷିପନ୍ନିଵ ଵେଗିତଃ। ଅଥାହଂ ଖେଚରୈର୍ଭୂତୈରଭିଗମ୍ଯ ସଭାଜିତଃ
ସେ, ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଆକାଶକୁ ଦମ୍ବ କରିଥିବା ପରି, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଚାଲିଗଲେ; ଏବଂ ମୁଁ ଆକାଶରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲି।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଜୀଵତି ସୀତେତି ହ୍ଯବ୍ରୁଵନ୍ ମାଂ ମହର୍ଷଯଃ। କଥଂଚିତ୍ ସକଲତ୍ରୋଽସୌ ଗତସ୍ତେ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯସଂଶଯମ୍
ମହାର୍ଷିମାନେ ମୋତେ କହିଲେ, 'ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସୀତା ଜୀବନ୍ତ; ସେ କିପରି ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ଚାଲିଗଲେ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋଽହଂ ତୈଃ ସିଦ୍ଧୈଃ ପରମଶୋଭନୈଃ। ସ ଚ ମେ ରାଵଣୋ ରାଜା ରକ୍ଷସାଂ ପ୍ରତିଵେଦିତଃ
ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ମୋତେ କହିଲେ; ଏହିପରି ଭାବେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ରାବଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋତେ ଜଣାଇଦେଲେ।
ପଶ୍ଯନ୍ ଦାଶରଥେର୍ଭାର୍ଯାଂ ରାମସ୍ଯ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍। ଭ୍ରଷ୍ଟାଭରଣକୌଶେଯାଂ ଶୋକଵେଗପରାଜିତାମ୍
ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି; ସେ ଗହଣା ଓ ରେଶମ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ, ଶୋକରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋର୍ନାମ କ୍ରୋଶନ୍ତୀଂ ମୁକ୍ତମୂର୍ଧଜାମ୍। ଏଷ କାଲାତ୍ଯଯସ୍ତାତ ଇତି ଵାକ୍ଯଵିଦାଂ ଵରଃ
ତାଙ୍କ କେଶ ଖୋଲା ଥିଲା, ସେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନାମ ଡାକୁଥିଲେ; ଏହି ସମୟ ଅତିକ୍ରମ ହୋଇଯାଇଛି ବୋଲି, କଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ଏତଦର୍ଥଂ ସମଗ୍ରଂ ମେ ସୁପାର୍ଶ୍ଵଃ ପ୍ରତ୍ଯଵେଦଯତ୍ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାପି ହି ମେ ବୁଦ୍ଧିର୍ନାସୀତ୍ କାଚିତ୍ ପରାକ୍ରମେ
ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ଏହି କଥାକୁ ପ୍ରମାଣ ସହିତ ମୋତେ ଜଣାଇଥିଲେ; ତଥାପି ସେ କଥା ଶୁଣିବା ପରେ ମୋର ମନରେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ନିଶ୍ଚୟ ହେଲା ନାହିଁ।
ଅପକ୍ଷୋ ହି କଥଂ ପକ୍ଷୀ କର୍ମ କିଂଚିତ୍ ସମାରଭେତ୍। ଯତ୍ ତୁ ଶକ୍ଯଂ ମଯା କର୍ତୁଂ ଵାଗ୍ବୁଦ୍ଧିଗୁଣଵର୍ତିନା
ପଖ ନଥିବା ପକ୍ଷୀ କିପରି କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବ? ତଥାପି, ମୋର ଶବ୍ଦ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଆଧାରରେ ଯେତେକି କରିପାରିବି, ସେ କାମ କରିବି।
ଶ୍ରୂଯତାଂ ତତ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭଵତାଂ ପୌରୁଷାଶ୍ରଯମ୍। ଵାଙ୍ମତିଭ୍ଯାଂ ହି ସର୍ଵେଷାଂ କରିଷ୍ଯାମି ପ୍ରିଯଂ ହି ଵଃ
ଏବେ ମୁଁ କହିବାକୁ ଯାଉଛି, ଆପଣମାନଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଉପରେ ଭରସା କରି; ମୋର ଶବ୍ଦ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଆପଣମାନେ ଯେଉଁ ଦିନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ, ମୁଁ ସେ କାମ କରିବି।
ଯଦ୍ଧି ଦାଶରଥେଃ କାର୍ଯଂ ମମ ତନ୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ତଦ୍ ଭଵନ୍ତୋ ମତିଶ୍ରେଷ୍ଠା ବଲଵନ୍ତୋ ମନସ୍ଵିନଃ
ରାମଙ୍କର କାମ ଯେଉଁଟି, ତାହା ମୋର କାମ ମଧ୍ୟ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଆପଣମାନେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି ଓ ଦୃଢ଼ ମନ ଥିବା।
ପ୍ରହିତାଃ କପିରାଜେନ ଦେଵୈରପି ଦୁରାସଦାଃ। ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣବାଣାଶ୍ଚ ଵିହିତାଃ କଙ୍କପତ୍ରିଣଃ
ବାନର ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ଆପଣମାନେ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅପରିଚାଳିତ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଗୃଧ୍ର ପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ତୀର ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି।
ତ୍ରଯାଣାମପି ଲୋକାନାଂ ପର୍ଯାପ୍ତାସ୍ତ୍ରାଣନିଗ୍ରହେ। କାମଂ ଖଲୁ ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ତେଜୋବଲସମନ୍ଵିତଃ। ଭଵତାଂ ତୁ ସମର୍ଥାନାଂ ନ କିଂଚିଦପି ଦୁଷ୍କରମ୍
ତିନି ଲୋକର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ରୋକିବାପାଇଁ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକ, ତେଉଁ ଶକ୍ତି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ତୀରରେ ଅଛି। ଦଶମୁଖ ରାବଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବହୁତ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଥିବା, କିନ୍ତୁ ଆପଣମାନେ ଯେଉଁ ଦିନ ଦୃଢ଼ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି କାମ ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ତଦଲଂ କାଲସଙ୍ଗେନ କ୍ରିଯତାଂ ବୁଦ୍ଧିନିଶ୍ଚଯଃ। ନହି କର୍ମସୁ ସଜ୍ଜନ୍ତେ ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତୋ ଭଵଦ୍ଵିଧାଃ
ଏହିପରି ଦିନ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆଉ ଦରକାର ନାହିଁ; ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ। ଆପଣମାନେ ପରି ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କାମ କରିବାରେ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
thumb|ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଶ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକଷଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣିବାକୁ ଅଛି।
ତତଃ କୃତୋଦକଂ ସ୍ନାତଂ ତଂ ଗୃଧ୍ରଂ ହରିଯୂଥପାଃ। ଉପଵିଷ୍ଟା ଗିରୌ ରମ୍ଯେ ପରିଵାର୍ଯ ସମନ୍ତତଃ
ପରେ, ପାଣିଦାନ ଓ ସ୍ନାନ କରି, ବାନର ମୁଖ୍ୟମାନେ ସେ ଗୃଧ୍ରକୁ ସୁନ୍ଦର ପାହାଡ଼ରେ ଚାରିପାଖରେ ବସି ଘେରି ରଖିଲେ।
ତମଙ୍ଗଦମୁପାସୀନଂ ତୈଃ ସର୍ଵୈର୍ହରିଭିର୍ଵୃତମ୍। ଜନିତପ୍ରତ୍ଯଯୋ ହର୍ଷାତ୍ ସମ୍ପାତିଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍
ଅଙ୍ଗଦ ବସିଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରଖିଥିବା, ସମ୍ପାତି ଆନନ୍ଦ ଓ ଭରସାରେ ପୁନି କହିଲେ।
କୃତ୍ଵା ନିଃଶବ୍ଦମେକାଗ୍ରାଃ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ହରଯୋ ମମ। ତଥ୍ଯଂ ସଂକୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ଯଥା ଜାନାମି ମୈଥିଲୀମ୍
ବାନରମାନେ ନିରବ ଓ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ମୋର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ; ମୁଁ ମୈଥିଳୀ ବିଷୟରେ ଯେତେ ଜାଣିଛି, ସେ ଠିକ୍ କଥା କହିବି।
ଅସ୍ଯ ଵିନ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଶିଖରେ ପତିତୋଽସ୍ମି ପୁରାନଘ। ସୂର୍ଯତାପପରୀତାଙ୍ଗୋ ନିର୍ଦଗ୍ଧଃ ସୂର୍ଯରଶ୍ମିଭିଃ
ଏହି ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ, ମୁଁ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ପଡ଼ିଥିଲି; ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ମୋର ଶରୀର ଜଳିଗଲା।
ଲବ୍ଧସଂଜ୍ଞସ୍ତୁ ଷଡ୍ରାତ୍ରାଦ୍ ଵିଵଶୋ ଵିହ୍ଵଲନ୍ନିଵ। ଵୀକ୍ଷମାଣୋ ଦିଶଃ ସର୍ଵା ନାଭିଜାନାମି କିଂଚନ
ଛଅ ରାତି ପରେ ମୁଁ ହୁସି ଆସିଲି, ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦେଖିଲି, କିନ୍ତୁ କିଛି ଚିହ୍ନିପାରିଲି ନାହିଁ।
ତତସ୍ତୁ ସାଗରାନ୍ ଶୈଲାନ୍ ନଦୀଃ ସର୍ଵାଃ ସରାଂସି ଚ। ଵନାନି ଚ ପ୍ରଦେଶାଂଶ୍ଚ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ମତିରାଗତା
ତାପରେ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼, ସମସ୍ତ ନଦୀ, ଝିଲି, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖି, ମୋର ବୁଦ୍ଧି ପୁନି ଫେରିଲା।
ହୃଷ୍ଟପକ୍ଷିଗଣାକୀର୍ଣଃ କନ୍ଦରୋଦରକୂଟଵାନ୍। ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯୋଦଧେସ୍ତୀରେ ଵିନ୍ଧ୍ଯୋଽଯମିତି ନିଶ୍ଚିତଃ
ଏହି ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ, ଅନେକ କନ୍ଦରା, ଗୁହା ଓ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଥିବା, ଆନନ୍ଦିତ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରିଥିବା।
ଆସୀଚ୍ଚାତ୍ରାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସୁରୈରପି ସୁପୂଜିତମ୍। ଋଷିର୍ନିଶାକରୋ ନାମ ଯସ୍ମିନ୍ନୁଗ୍ରତପାଽଭଵତ୍
ଏଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ; ଏଠାରେ ନିଶାକର ନାମକ ଋଷି କଠୋର ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।
ଅଷ୍ଟୌ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତେନାସ୍ମିନ୍ନୃଷିଣା ଗିରୌ। ଵସତୋ ମମ ଧର୍ମଜ୍ଞେ ସ୍ଵର୍ଗତେ ତୁ ନିଶାକରେ
ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଏହି ଋଷି ଅଷ୍ଟ ହଜାର ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ; ଧର୍ମଜ୍ଞ ନିଶାକର ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ,
ଅଵତୀର୍ଯ ଚ ଵିନ୍ଧ୍ଯାଗ୍ରାତ୍ କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ଵିଷମାଚ୍ଛନୈଃ। ତୀକ୍ଷ୍ଣଦର୍ଭାଂ ଵସୁମତୀଂ ଦୁଃଖେନ ପୁନରାଗତଃ
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରୁ ଦୁଃଖ ଓ କଷ୍ଟରେ, ଧୀରେ ଧୀରେ ତଳକୁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଯାଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦର୍ଭା ଘାସରେ ଢ଼କା ପୃଥିବୀକୁ ପୁନି ଫେରିଲି।