thumb|ଏକୋନଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏଠାରେ ଉନଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତସ୍ତଦମୃତାସ୍ଵାଦଂ ଗୃଧ୍ରରାଜେନ ଭାଷିତମ୍। ନିଶମ୍ଯ ଵଦତା ହୃଷ୍ଟାସ୍ତେ ଵଚଃ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭାଃ
ତାପରେ, ଗୃଧ୍ରମାନ୍ୟଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରସ ସମାନ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସେଠିଥିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ବାନରମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ କହିଲେ।
ଜାମ୍ବଵାନ୍ ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସହ ସର୍ଵୈଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମୈଃ। ଭୂତଲାତ୍ ସହସୋତ୍ଥାଯ ଗୃଧ୍ରରାଜାନମବ୍ରଵୀତ୍
ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜାମ୍ବବାନ୍, ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କ ସହିତ, ଭୂମିରୁ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ଗୃଧ୍ରରାଜଙ୍କୁ କହିଲେ।
କ୍ଵ ସୀତା କେନ ଵା ଦୃଷ୍ଟା କୋ ଵା ହରତି ମୈଥିଲୀମ୍। ତଦାଖ୍ଯାତୁ ଭଵାନ୍ ସର୍ଵଂ ଗତିର୍ଭଵ ଵନୌକସାମ୍
ସୀତା କେଉଁଠି? କିଏ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛନ୍ତି? କିଏ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ହରଣ କଲେ? ଦୟାକରି ସବୁ କଥା କହ, ଓ ଆମ ପାଇଁ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୁଅ।
କୋ ଦାଶରଥିବାଣାନାଂ ଵଜ୍ରଵେଗନିପାତିନାମ୍। ସ୍ଵଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣମୁକ୍ତାନାଂ ନ ଚିନ୍ତଯତି ଵିକ୍ରମମ୍
ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ବାଣ, ଯାହା ବଜ୍ର ଭଳି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ପଡ଼େ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସେହି ବାଣର ଶକ୍ତି କିଏ ଅବହେଳା କରିପାରିବ?
ସ ହରୀନ୍ ପ୍ରତିସମ୍ମୁକ୍ତାନ୍ ସୀତାଶ୍ରୁତିସମାହିତାନ୍। ପୁନରାଶ୍ଵାସଯନ୍ ପ୍ରୀତ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ, ସୀତାଙ୍କ ସମ୍ବାଦ ପାଇଁ ଅତି ଉତ୍ସୁକ ଓ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇଥିବା ବାନରମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସ ଦେଇ, ଖୁସିରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଶ୍ରୂଯତାମିହ ଵୈଦେହ୍ଯା ଯଥା ମେ ହରଣଂ ଶ୍ରୁତମ୍। ଯେନ ଚାପି ମମାଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ର ଚାଯତଲୋଚନା
ଏଠି ଶୁଣ, କିପରି ମୁଁ ବୈଦେହୀଙ୍କ ଅପହରଣ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଥିଲି, କିଏ ମୋତେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଜଣେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି।
ଅହମସ୍ମିନ୍ ଗିରୌ ଦୁର୍ଗେ ବହୁଯୋଜନମାଯତେ। ଚିରାନ୍ନିପତିତୋ ଵୃଦ୍ଧଃ କ୍ଷୀଣପ୍ରାଣପରାକ୍ରମଃ
ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଉପରେ, ଅନେକ ଯୋଜନ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଟୁଟ ଏହି କିଲ୍ଲାରେ, ବହୁଦିନ ଧରି ପଡ଼ି ରହିଛି; ବୟସ୍କ ହୋଇ, ଶକ୍ତି ଓ ଜୀବନ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି।
ତଂ ମାମେଵଂଗତଂ ପୁତ୍ରଃ ସୁପାର୍ଶ୍ଵୋ ନାମ ନାମତଃ। ଆହାରେଣ ଯଥାକାଲଂ ବିଭର୍ତି ପତତାଂ ଵରଃ
ମୋ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ପତଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ପୁଅ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ନାମକ, ସମୟ ମତେ ମୋତେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ପାଳନ କରେ।
ତୀକ୍ଷ୍ଣକାମାସ୍ତୁ ଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣକୋପା ଭୁଜଙ୍ଗମାଃ। ମୃଗାଣାଂ ତୁ ଭଯଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ତତସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣକ୍ଷୁଧା ଵଯମ୍
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତୀବ୍ର ଇଚ୍ଛାରେ, ସର୍ପମାନେ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ, ପଶୁମାନେ ଭୟରେ ତୀବ୍ର; ତେଣୁ, ଆମର ଭୋକ ବି ତୀବ୍ର ହୋଇଯାଇଛି।
ସ କଦାଚିତ୍ କ୍ଷୁଧାର୍ତସ୍ଯ ମମାହାରାଭିକାଂକ୍ଷିଣଃ। ଗତସୂର୍ଯେଽହନି ପ୍ରାପ୍ତୋ ମମ ପୁତ୍ରୋ ହ୍ଯନାମିଷଃ
ଏକଥର, ମୁଁ ଭୋକରେ କ୍ଷୁଦାର୍ତ୍ତ ହୋଇ, ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଆତୁର ଥିଲି, ସେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ସମୟରେ, ମୋ ପୁଅ ଯିଏ ମାଂସ ଖାଇନଥିଲେ, ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ସ ମଯାଽଽହାରସଂରୋଧାତ୍ ପୀଡିତଃ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନଃ। ଅନୁମାନ୍ଯ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ମୁଁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇନଥିବାରୁ, ସେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ, ମୋ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ିଲା; ମୁଁ ଅନୁମତି ଦେଲାପରେ, ସେ ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ।
ଅହଂ ତାତ ଯଥାକାଲମାମିଷାର୍ଥୀ ଖମାପ୍ଲୁତଃ। ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଗିରେର୍ଦ୍ଵାରମାଵୃତ୍ଯ ସୁସମାଶ୍ରିତଃ
ପିତା, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ମାଂସ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି, ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଉଡ଼ି, ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼ର ଦ୍ୱାରରେ ଗଢ଼ି ରହିଲି।
ତତ୍ର ସତ୍ତ୍ଵସହସ୍ରାଣାଂ ସାଗରାନ୍ତରଚାରିଣାମ୍। ପନ୍ଥାନମେକୋଽଧ୍ଯଵସଂ ସଂନିରୋଦ୍ଧୁମଵାଙ୍ମୁଖଃ
ସେଠାରେ, ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ହଜାର ହଜାର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ଏକାକି ରାସ୍ତା ଅଟକାଇ ରହିଲି, ମୁଁ ଚୁପ୍ଚାପ ମୁହଁ ବନ୍ଦ କରିଥିଲି।
ତତ୍ର କଶ୍ଚିନ୍ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ ସୂର୍ଯୋଦଯସମପ୍ରଭାମ୍। ସ୍ତ୍ରିଯମାଦାଯ ଗଚ୍ଛନ୍ ଵୈ ଭିନ୍ନାଞ୍ଜନଚଯୋପମଃ
ସେଠାରେ, ମୁଁ ଦେଖିଲି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଜଣେ ପୁରୁଷ, ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କୁ ନେଇ ଯାଉଛନ୍ତି, ଭଙ୍ଗ ଅଞ୍ଜନ ଚୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସୋଽହମଭ୍ଯଵହାରାର୍ଥଂ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତନିଶ୍ଚଯଃ। ତେନ ସାମ୍ନା ଵିନୀତେନ ପନ୍ଥାନମନୁଯାଚିତଃ
ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁଁ ଭୋଜନ ପାଇଁ ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେଠାରେ ନମ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ରାସ୍ତା ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲି।
ନହି ସାମୋପପନ୍ନାନାଂ ପ୍ରହର୍ତା ଵିଦ୍ଯତେ ଭୁଵି। ନୀଚେଷ୍ଵପି ଜନଃ କଶ୍ଚିତ୍ କିମଙ୍ଗ ବତ ମଦ୍ଵିଧଃ
ସମ୍ମାନ ଓ ଶାନ୍ତି ସହିତ ଆସୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ, ପୃଥିବୀରେ କେହି ଆଘାତ କରେନାହିଁ; ନିମ୍ନ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରନ୍ତିନାହିଁ, ତେବେ ମୋ ପରି ଜଣେ କିପରି କରିପାରିବ?
ସ ଯାତସ୍ତେଜସା ଵ୍ଯୋମ ସଂକ୍ଷିପନ୍ନିଵ ଵେଗିତଃ। ଅଥାହଂ ଖେଚରୈର୍ଭୂତୈରଭିଗମ୍ଯ ସଭାଜିତଃ
ସେ, ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଆକାଶକୁ ଦମ୍ବ କରିଥିବା ପରି, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଚାଲିଗଲେ; ଏବଂ ମୁଁ ଆକାଶରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲି।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଜୀଵତି ସୀତେତି ହ୍ଯବ୍ରୁଵନ୍ ମାଂ ମହର୍ଷଯଃ। କଥଂଚିତ୍ ସକଲତ୍ରୋଽସୌ ଗତସ୍ତେ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯସଂଶଯମ୍
ମହାର୍ଷିମାନେ ମୋତେ କହିଲେ, 'ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସୀତା ଜୀବନ୍ତ; ସେ କିପରି ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ଚାଲିଗଲେ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋଽହଂ ତୈଃ ସିଦ୍ଧୈଃ ପରମଶୋଭନୈଃ। ସ ଚ ମେ ରାଵଣୋ ରାଜା ରକ୍ଷସାଂ ପ୍ରତିଵେଦିତଃ
ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ମୋତେ କହିଲେ; ଏହିପରି ଭାବେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ରାବଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋତେ ଜଣାଇଦେଲେ।
ପଶ୍ଯନ୍ ଦାଶରଥେର୍ଭାର୍ଯାଂ ରାମସ୍ଯ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍। ଭ୍ରଷ୍ଟାଭରଣକୌଶେଯାଂ ଶୋକଵେଗପରାଜିତାମ୍
ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି; ସେ ଗହଣା ଓ ରେଶମ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ, ଶୋକରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋର୍ନାମ କ୍ରୋଶନ୍ତୀଂ ମୁକ୍ତମୂର୍ଧଜାମ୍। ଏଷ କାଲାତ୍ଯଯସ୍ତାତ ଇତି ଵାକ୍ଯଵିଦାଂ ଵରଃ
ତାଙ୍କ କେଶ ଖୋଲା ଥିଲା, ସେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନାମ ଡାକୁଥିଲେ; ଏହି ସମୟ ଅତିକ୍ରମ ହୋଇଯାଇଛି ବୋଲି, କଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ଏତଦର୍ଥଂ ସମଗ୍ରଂ ମେ ସୁପାର୍ଶ୍ଵଃ ପ୍ରତ୍ଯଵେଦଯତ୍ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାପି ହି ମେ ବୁଦ୍ଧିର୍ନାସୀତ୍ କାଚିତ୍ ପରାକ୍ରମେ
ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ଏହି କଥାକୁ ପ୍ରମାଣ ସହିତ ମୋତେ ଜଣାଇଥିଲେ; ତଥାପି ସେ କଥା ଶୁଣିବା ପରେ ମୋର ମନରେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ନିଶ୍ଚୟ ହେଲା ନାହିଁ।
ଅପକ୍ଷୋ ହି କଥଂ ପକ୍ଷୀ କର୍ମ କିଂଚିତ୍ ସମାରଭେତ୍। ଯତ୍ ତୁ ଶକ୍ଯଂ ମଯା କର୍ତୁଂ ଵାଗ୍ବୁଦ୍ଧିଗୁଣଵର୍ତିନା
ପଖ ନଥିବା ପକ୍ଷୀ କିପରି କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବ? ତଥାପି, ମୋର ଶବ୍ଦ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଆଧାରରେ ଯେତେକି କରିପାରିବି, ସେ କାମ କରିବି।
ଶ୍ରୂଯତାଂ ତତ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭଵତାଂ ପୌରୁଷାଶ୍ରଯମ୍। ଵାଙ୍ମତିଭ୍ଯାଂ ହି ସର୍ଵେଷାଂ କରିଷ୍ଯାମି ପ୍ରିଯଂ ହି ଵଃ
ଏବେ ମୁଁ କହିବାକୁ ଯାଉଛି, ଆପଣମାନଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଉପରେ ଭରସା କରି; ମୋର ଶବ୍ଦ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଆପଣମାନେ ଯେଉଁ ଦିନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ, ମୁଁ ସେ କାମ କରିବି।
ଯଦ୍ଧି ଦାଶରଥେଃ କାର୍ଯଂ ମମ ତନ୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ତଦ୍ ଭଵନ୍ତୋ ମତିଶ୍ରେଷ୍ଠା ବଲଵନ୍ତୋ ମନସ୍ଵିନଃ
ରାମଙ୍କର କାମ ଯେଉଁଟି, ତାହା ମୋର କାମ ମଧ୍ୟ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଆପଣମାନେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି ଓ ଦୃଢ଼ ମନ ଥିବା।
ପ୍ରହିତାଃ କପିରାଜେନ ଦେଵୈରପି ଦୁରାସଦାଃ। ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣବାଣାଶ୍ଚ ଵିହିତାଃ କଙ୍କପତ୍ରିଣଃ
ବାନର ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ଆପଣମାନେ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅପରିଚାଳିତ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଗୃଧ୍ର ପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ତୀର ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି।
ତ୍ରଯାଣାମପି ଲୋକାନାଂ ପର୍ଯାପ୍ତାସ୍ତ୍ରାଣନିଗ୍ରହେ। କାମଂ ଖଲୁ ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ତେଜୋବଲସମନ୍ଵିତଃ। ଭଵତାଂ ତୁ ସମର୍ଥାନାଂ ନ କିଂଚିଦପି ଦୁଷ୍କରମ୍
ତିନି ଲୋକର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ରୋକିବାପାଇଁ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକ, ତେଉଁ ଶକ୍ତି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ତୀରରେ ଅଛି। ଦଶମୁଖ ରାବଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବହୁତ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଥିବା, କିନ୍ତୁ ଆପଣମାନେ ଯେଉଁ ଦିନ ଦୃଢ଼ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି କାମ ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ତଦଲଂ କାଲସଙ୍ଗେନ କ୍ରିଯତାଂ ବୁଦ୍ଧିନିଶ୍ଚଯଃ। ନହି କର୍ମସୁ ସଜ୍ଜନ୍ତେ ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତୋ ଭଵଦ୍ଵିଧାଃ
ଏହିପରି ଦିନ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆଉ ଦରକାର ନାହିଁ; ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ। ଆପଣମାନେ ପରି ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କାମ କରିବାରେ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
thumb|ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଶ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକଷଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣିବାକୁ ଅଛି।