ଶ୍ଯେନାଶ୍ଚତୁର୍ଥଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଗୃଧ୍ରା ଗଚ୍ଛନ୍ତି ପଞ୍ଚମମ୍। ବଲଵୀର୍ଯୋପପନ୍ନାନାଂ ରୂପଯୌଵନଶାଲିନାମ୍
ଶ୍ୟେନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚତୁର୍ଥ ପଥ ଧରନ୍ତି, ଗୃଧ୍ରମାନେ ପଞ୍ଚମ ପଥ ଧରନ୍ତି, ଏହି ପଥଗୁଡ଼ିକ ଶକ୍ତି, ପ୍ରଭାବ, ରୂପ ଓ ଯୌବନ ଥିବାମାନେ ପାଇଁ।
ଷଷ୍ଠସ୍ତୁ ପନ୍ଥା ହଂସାନାଂ ଵୈନତେଯଗତିଃ ପରା। ଵୈନତେଯାଚ୍ଚ ନୋ ଜନ୍ମ ସର୍ଵେଷାଂ ଵାନରର୍ଷଭାଃ
ଷଷ୍ଠ ପଥଟି ହେଉଛି ହଂସମାନେ ପାଇଁ, ଏହା ଗରୁଡ଼ଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି। ଗରୁଡ଼ଠାରୁ ଆମର ଜନ୍ମ, ଓ ବାନରମାନେ।
ଗର୍ହିତଂ ତୁ କୃତଂ କର୍ମ ଯେନ ସ୍ମ ପିଶିତାଶିନଃ। ପ୍ରତିକାର୍ଯଂ ଚ ମେ ତସ୍ଯ ଵୈରଂ ଭ୍ରାତୃକୃତଂ ଭଵେତ୍
ଏକ ଦୁଷ୍କର୍ମ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଫଳରେ ଆମେ ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲୁ। ମୋ ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଏହି ଶତ୍ରୁତାକୁ ମୁଁ ପ୍ରତିଫଳ ଦେବାକୁ ଚାହେଁ।
ଇହସ୍ଥୋଽହଂ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ରାଵଣଂ ଜାନକୀଂ ତଥା। ଅସ୍ମାକମପି ସୌପର୍ଣଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଚକ୍ଷୁର୍ବଲଂ ତଥା
ମୁଁ ଏଠାରେ ଦଢ଼ିଆ ରହି, ରାବଣ ଓ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି। ଆମେ ମଧ୍ୟ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଶକ୍ତି ରଖିଛୁ।
ତସ୍ମାଦାହାରଵୀର୍ଯେଣ ନିସର୍ଗେଣ ଚ ଵାନରାଃ। ଆଯୋଜନଶତାତ୍ ସାଗ୍ରାଦ୍ ଵଯଂ ପଶ୍ଯାମ ନିତ୍ଯଶଃ
ଏହିପରି, ଆହାର, ଶକ୍ତି ଓ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା, ଓ ବାନରମାନେ, ଆମେ ସଦା ଶତ ଯୋଜନ ଓ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂର ଦେଖିପାରୁ।
ଅସ୍ମାକଂ ଵିହିତା ଵୃତ୍ତିର୍ନିସର୍ଗେଣ ଚ ଦୂରତଃ। ଵିହିତା ଵୃକ୍ଷମୂଲେ ତୁ ଵୃତ୍ତିଶ୍ଚରଣଯୋଧିନାମ୍
ଆମର ଜୀବନ ଧାରା ସ୍ୱଭାବତଃ ଦୂର ଦେଖିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାମାନେ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଜୀବିକା ଗଛମୂଳରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
ଉପାଯୋ ଦୃଶ୍ଯତାଂ କଶ୍ଚିଲ୍ଲଙ୍ଘନେ ଲଵଣାମ୍ଭସଃ। ଅଭିଗମ୍ଯ ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥା ଗମିଷ୍ଯଥ
ଲୁଣା ଜଳ ଦେହିଁବା ପାଇଁ କିଛି ଉପାୟ ଦେଖାଯାଉ। ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ, ତୁମେ ସଫଳ ହୋଇ ଫେରିଆସିବ।
ସମୁଦ୍ରଂ ନେତୁମିଚ୍ଛାମି ଭଵଦ୍ଭିର୍ଵରୁଣାଲଯମ୍। ପ୍ରଦାସ୍ଯାମ୍ଯୁଦକଂ ଭ୍ରାତୁଃ ସ୍ଵର୍ଗତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ର, ଯାହା ହେଉଛି ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସ, ସେଠାକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଚାହେଁ। ମୋ ଭାଇ, ଯିଏ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଦେବି।
ତତୋ ନୀତ୍ଵା ତୁ ତଂ ଦେଶଂ ତୀରେ ନଦନଦୀପତେଃ। ନିର୍ଦଗ୍ଧପକ୍ଷଂ ସମ୍ପାତିଂ ଵାନରାଃ ସୁମହୌଜସଃ
ତାପରେ, ନଦୀ ଓ ନଦୀମାନ୍ୟଙ୍କ ତଟରେ, ସେଠାକୁ ନେଇଯାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଡାହିଯାଇଥିବା ପକ୍ଷ ଥିବା ସମ୍ପାତିଙ୍କୁ ନେଲେ।
ତଂ ପୁନଃ ପ୍ରାପଯିତ୍ଵା ଚ ତଂ ଦେଶଂ ପତଗେଶ୍ଵରମ୍। ବଭୂଵୁର୍ଵାନରା ହୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତିମୁପଲଭ୍ଯ ତେ
ପକ୍ଷୀମାନ୍ୟଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚାଇଦେଇ, ବାନରମାନେ ଖୁସି ହେଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ଆବଶ୍ୟକ ସୂଚନା ପାଇଲେ।
thumb|ଏକୋନଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏଠାରେ ଉନଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତସ୍ତଦମୃତାସ୍ଵାଦଂ ଗୃଧ୍ରରାଜେନ ଭାଷିତମ୍। ନିଶମ୍ଯ ଵଦତା ହୃଷ୍ଟାସ୍ତେ ଵଚଃ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭାଃ
ତାପରେ, ଗୃଧ୍ରମାନ୍ୟଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରସ ସମାନ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସେଠିଥିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ବାନରମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ କହିଲେ।
ଜାମ୍ବଵାନ୍ ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସହ ସର୍ଵୈଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମୈଃ। ଭୂତଲାତ୍ ସହସୋତ୍ଥାଯ ଗୃଧ୍ରରାଜାନମବ୍ରଵୀତ୍
ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜାମ୍ବବାନ୍, ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କ ସହିତ, ଭୂମିରୁ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ଗୃଧ୍ରରାଜଙ୍କୁ କହିଲେ।
କ୍ଵ ସୀତା କେନ ଵା ଦୃଷ୍ଟା କୋ ଵା ହରତି ମୈଥିଲୀମ୍। ତଦାଖ୍ଯାତୁ ଭଵାନ୍ ସର୍ଵଂ ଗତିର୍ଭଵ ଵନୌକସାମ୍
ସୀତା କେଉଁଠି? କିଏ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛନ୍ତି? କିଏ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ହରଣ କଲେ? ଦୟାକରି ସବୁ କଥା କହ, ଓ ଆମ ପାଇଁ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୁଅ।
କୋ ଦାଶରଥିବାଣାନାଂ ଵଜ୍ରଵେଗନିପାତିନାମ୍। ସ୍ଵଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣମୁକ୍ତାନାଂ ନ ଚିନ୍ତଯତି ଵିକ୍ରମମ୍
ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ବାଣ, ଯାହା ବଜ୍ର ଭଳି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ପଡ଼େ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସେହି ବାଣର ଶକ୍ତି କିଏ ଅବହେଳା କରିପାରିବ?
ସ ହରୀନ୍ ପ୍ରତିସମ୍ମୁକ୍ତାନ୍ ସୀତାଶ୍ରୁତିସମାହିତାନ୍। ପୁନରାଶ୍ଵାସଯନ୍ ପ୍ରୀତ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ, ସୀତାଙ୍କ ସମ୍ବାଦ ପାଇଁ ଅତି ଉତ୍ସୁକ ଓ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇଥିବା ବାନରମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସ ଦେଇ, ଖୁସିରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଶ୍ରୂଯତାମିହ ଵୈଦେହ୍ଯା ଯଥା ମେ ହରଣଂ ଶ୍ରୁତମ୍। ଯେନ ଚାପି ମମାଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ର ଚାଯତଲୋଚନା
ଏଠି ଶୁଣ, କିପରି ମୁଁ ବୈଦେହୀଙ୍କ ଅପହରଣ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଥିଲି, କିଏ ମୋତେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଜଣେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି।
ଅହମସ୍ମିନ୍ ଗିରୌ ଦୁର୍ଗେ ବହୁଯୋଜନମାଯତେ। ଚିରାନ୍ନିପତିତୋ ଵୃଦ୍ଧଃ କ୍ଷୀଣପ୍ରାଣପରାକ୍ରମଃ
ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଉପରେ, ଅନେକ ଯୋଜନ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଟୁଟ ଏହି କିଲ୍ଲାରେ, ବହୁଦିନ ଧରି ପଡ଼ି ରହିଛି; ବୟସ୍କ ହୋଇ, ଶକ୍ତି ଓ ଜୀବନ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି।
ତଂ ମାମେଵଂଗତଂ ପୁତ୍ରଃ ସୁପାର୍ଶ୍ଵୋ ନାମ ନାମତଃ। ଆହାରେଣ ଯଥାକାଲଂ ବିଭର୍ତି ପତତାଂ ଵରଃ
ମୋ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ପତଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ପୁଅ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ନାମକ, ସମୟ ମତେ ମୋତେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ପାଳନ କରେ।
ତୀକ୍ଷ୍ଣକାମାସ୍ତୁ ଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣକୋପା ଭୁଜଙ୍ଗମାଃ। ମୃଗାଣାଂ ତୁ ଭଯଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ତତସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣକ୍ଷୁଧା ଵଯମ୍
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତୀବ୍ର ଇଚ୍ଛାରେ, ସର୍ପମାନେ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ, ପଶୁମାନେ ଭୟରେ ତୀବ୍ର; ତେଣୁ, ଆମର ଭୋକ ବି ତୀବ୍ର ହୋଇଯାଇଛି।
ସ କଦାଚିତ୍ କ୍ଷୁଧାର୍ତସ୍ଯ ମମାହାରାଭିକାଂକ୍ଷିଣଃ। ଗତସୂର୍ଯେଽହନି ପ୍ରାପ୍ତୋ ମମ ପୁତ୍ରୋ ହ୍ଯନାମିଷଃ
ଏକଥର, ମୁଁ ଭୋକରେ କ୍ଷୁଦାର୍ତ୍ତ ହୋଇ, ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଆତୁର ଥିଲି, ସେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ସମୟରେ, ମୋ ପୁଅ ଯିଏ ମାଂସ ଖାଇନଥିଲେ, ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ସ ମଯାଽଽହାରସଂରୋଧାତ୍ ପୀଡିତଃ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନଃ। ଅନୁମାନ୍ଯ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ମୁଁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇନଥିବାରୁ, ସେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ, ମୋ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ିଲା; ମୁଁ ଅନୁମତି ଦେଲାପରେ, ସେ ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ।
ଅହଂ ତାତ ଯଥାକାଲମାମିଷାର୍ଥୀ ଖମାପ୍ଲୁତଃ। ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଗିରେର୍ଦ୍ଵାରମାଵୃତ୍ଯ ସୁସମାଶ୍ରିତଃ
ପିତା, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ମାଂସ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି, ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଉଡ଼ି, ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼ର ଦ୍ୱାରରେ ଗଢ଼ି ରହିଲି।
ତତ୍ର ସତ୍ତ୍ଵସହସ୍ରାଣାଂ ସାଗରାନ୍ତରଚାରିଣାମ୍। ପନ୍ଥାନମେକୋଽଧ୍ଯଵସଂ ସଂନିରୋଦ୍ଧୁମଵାଙ୍ମୁଖଃ
ସେଠାରେ, ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ହଜାର ହଜାର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ଏକାକି ରାସ୍ତା ଅଟକାଇ ରହିଲି, ମୁଁ ଚୁପ୍ଚାପ ମୁହଁ ବନ୍ଦ କରିଥିଲି।
ତତ୍ର କଶ୍ଚିନ୍ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ ସୂର୍ଯୋଦଯସମପ୍ରଭାମ୍। ସ୍ତ୍ରିଯମାଦାଯ ଗଚ୍ଛନ୍ ଵୈ ଭିନ୍ନାଞ୍ଜନଚଯୋପମଃ
ସେଠାରେ, ମୁଁ ଦେଖିଲି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଜଣେ ପୁରୁଷ, ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କୁ ନେଇ ଯାଉଛନ୍ତି, ଭଙ୍ଗ ଅଞ୍ଜନ ଚୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସୋଽହମଭ୍ଯଵହାରାର୍ଥଂ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତନିଶ୍ଚଯଃ। ତେନ ସାମ୍ନା ଵିନୀତେନ ପନ୍ଥାନମନୁଯାଚିତଃ
ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁଁ ଭୋଜନ ପାଇଁ ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେଠାରେ ନମ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ରାସ୍ତା ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲି।
ନହି ସାମୋପପନ୍ନାନାଂ ପ୍ରହର୍ତା ଵିଦ୍ଯତେ ଭୁଵି। ନୀଚେଷ୍ଵପି ଜନଃ କଶ୍ଚିତ୍ କିମଙ୍ଗ ବତ ମଦ୍ଵିଧଃ
ସମ୍ମାନ ଓ ଶାନ୍ତି ସହିତ ଆସୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ, ପୃଥିବୀରେ କେହି ଆଘାତ କରେନାହିଁ; ନିମ୍ନ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରନ୍ତିନାହିଁ, ତେବେ ମୋ ପରି ଜଣେ କିପରି କରିପାରିବ?
ସ ଯାତସ୍ତେଜସା ଵ୍ଯୋମ ସଂକ୍ଷିପନ୍ନିଵ ଵେଗିତଃ। ଅଥାହଂ ଖେଚରୈର୍ଭୂତୈରଭିଗମ୍ଯ ସଭାଜିତଃ
ସେ, ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଆକାଶକୁ ଦମ୍ବ କରିଥିବା ପରି, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଚାଲିଗଲେ; ଏବଂ ମୁଁ ଆକାଶରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲି।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଜୀଵତି ସୀତେତି ହ୍ଯବ୍ରୁଵନ୍ ମାଂ ମହର୍ଷଯଃ। କଥଂଚିତ୍ ସକଲତ୍ରୋଽସୌ ଗତସ୍ତେ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯସଂଶଯମ୍
ମହାର୍ଷିମାନେ ମୋତେ କହିଲେ, 'ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସୀତା ଜୀବନ୍ତ; ସେ କିପରି ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ଚାଲିଗଲେ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋଽହଂ ତୈଃ ସିଦ୍ଧୈଃ ପରମଶୋଭନୈଃ। ସ ଚ ମେ ରାଵଣୋ ରାଜା ରକ୍ଷସାଂ ପ୍ରତିଵେଦିତଃ
ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ମୋତେ କହିଲେ; ଏହିପରି ଭାବେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ରାବଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋତେ ଜଣାଇଦେଲେ।