ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଵୈଦେହ୍ଯା ସହ ଭାର୍ଯଯା। ପିତୁର୍ନିଦେଶନିରତୋ ଧର୍ମଂ ପନ୍ଥାନମାଶ୍ରିତଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଭାଇ ଭାବେ ଏବଂ ସୀତାଙ୍କ ସହ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଭାବେ, ସେ ନିଜ ବାପାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ ଏବଂ ଧର୍ମର ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଜନସ୍ଥାନାଦ୍ ରାଵଣେନ ହୃତା ବଲାତ୍। ରାମସ୍ଯ ତୁ ପିତୁର୍ମିତ୍ରଂ ଜଟାଯୁର୍ନାମ ଗୃଧ୍ରରାଟ୍
ତାଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀକୁ ଜନସ୍ଥାନରୁ ରାବଣ ଜୋରକରି ଅପହରଣ କଲେ। ରାମଙ୍କ ବାପାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ ଗୃଧ୍ରରାଜ ଜଟାୟୁ।
ଦଦର୍ଶ ସୀତାଂ ଵୈଦେହୀଂ ହ୍ରିଯମାଣାଂ ଵିହାଯସା। ରାଵଣଂ ଵିରଥଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଚ ମୈଥିଲୀମ୍। ପରିଶ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧଶ୍ଚ ରାଵଣେନ ହତୋ ରଣେ
ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଭିଦେହର ଝିଅ ସୀତାକୁ ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଉଠାଇ ନେଯାଉଛନ୍ତି। ରାବଣଙ୍କ ରଥକୁ ନଷ୍ଟ କରି ଏବଂ ମୈଥିଲୀକୁ ଭୂମିରେ ରଖି, ଥକି ଓ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଜଟାୟୁ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହେଲେ।
ଏଵଂ ଗୃଧ୍ରୋ ହତସ୍ତେନ ରାଵଣେନ ବଲୀଯସା। ସଂସ୍କୃତଶ୍ଚାପି ରାମେଣ ଜଗାମ ଗତିମୁତ୍ତମାମ୍
ଏଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଗୃଧ୍ର ହତ ହେଲେ। ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ସେ ଉତ୍ତମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ତତୋ ମମ ପିତୃଵ୍ଯେଣ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ମହାତ୍ମନା। ଚକାର ରାଘଵଃ ସଖ୍ଯଂ ସୋଽଵଧୀତ୍ ପିତରଂ ମମ
ତାପରେ ମୋ ବଡ଼ଠାରୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହ ରାମ ମିତ୍ରତା କଲେ। ସେ ମୋ ବାପାଙ୍କୁ ହତ କଲେ।
ମମ ପିତ୍ରା ନିରୁଦ୍ଧୋ ହି ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସଚିଵୈଃ ସହ। ନିହତ୍ଯ ଵାଲିନଂ ରାମସ୍ତତସ୍ତମଭିଷେଚଯତ୍
ମୋ ବାପା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସହ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଅଟକାଇ ରଖିଥିଲେ। ତାପରେ ରାମ ବାଲିଙ୍କୁ ହତ କରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କଲେ।
ସ ରାଜ୍ଯେ ସ୍ଥାପିତସ୍ତେନ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରେଶ୍ଵରଃ। ରାଜା ଵାନରମୁଖ୍ଯାନାଂ ତେନ ପ୍ରସ୍ଥାପିତା ଵଯମ୍
ଏଭଳି ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇ, ସୁଗ୍ରୀବ ବାନରମାନଙ୍କ ରାଜା ହେଲେ। ସେ ଆମେ ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେକୁ ଖୋଜିବାକୁ ପଠାଇଲେ।
ଏଵଂ ରାମପ୍ରଯୁକ୍ତାସ୍ତୁ ମାର୍ଗମାଣାସ୍ତତସ୍ତତଃ। ଵୈଦେହୀଂ ନାଧିଗଚ୍ଛାମୋ ରାତ୍ରୌ ସୂର୍ଯପ୍ରଭାମିଵ
ଏଭଳି ରାମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆମେ ସମସ୍ତଠାରେ ଖୋଜିଲୁ। କିନ୍ତୁ ରାତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଦେଖିପାରିବା ନୁହେଁ, ସେପରି ଆମେ ସୀତାଙ୍କୁ ମିଳିପାରିଲୁ ନାହିଁ।
ତେ ଵଯଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଂ ଵିଚିତ୍ଯ ସୁସମାହିତାଃ। ଅଜ୍ଞାନାତ୍ ତୁ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଃ ସ୍ମ ଧରଣ୍ଯା ଵିଵୃତଂ ବିଲମ୍
ଆମେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଭଲଭାବେ ତଲାଶ କଲୁ, କିନ୍ତୁ ଅଜାଣି ଭୂମିରେ ଖୋଲା ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଗଲୁ।
ମଯସ୍ଯ ମାଯାଵିହିତଂ ତଦ୍ ବିଲଂ ଚ ଵିଚିନ୍ଵତାମ୍। ଵ୍ଯତୀତସ୍ତତ୍ର ନୋ ମାସୋ ଯୋ ରାଜ୍ଞା ସମଯଃ କୃତଃ
ମାୟାଙ୍କ ମାୟାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସେଇ ଗୁହାକୁ ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ, ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ମାସଟି ଆମେ ସେଠାରେ କଟାଇଦେଲୁ।
ତେ ଵଯଂ କପିରାଜସ୍ଯ ସର୍ଵେ ଵଚନକାରିଣଃ। କୃତାଂ ସଂସ୍ଥାମତିକ୍ରାନ୍ତା ଭଯାତ୍ ପ୍ରାଯମୁପାସିତାଃ
ଆମେ ସମସ୍ତେ ବାନରରାଜଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରୁଥିଲୁ, କିନ୍ତୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ଭୟରେ ଉପବାସ କରୁଛୁ।
କ୍ରୁଦ୍ଧେ ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥେ ସୁଗ୍ରୀଵେ ଚ ସଲକ୍ଷ୍ମଣେ। ଗତାନାମପି ସର୍ଵେଷାଂ ତତ୍ର ନୋ ନାସ୍ତି ଜୀଵିତମ୍
ଯଦି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରୁଷ୍ଟ ହେଇଯାନ୍ତି, ତେବେ ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ବଞ୍ଚିବାର ଆଶା ରହିବ ନାହିଁ।
thumb|ଅଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଅଠାଉଁଚାଳିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ କରୁଣଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵାନରୈସ୍ତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତୈଃ। ସବାଷ୍ପୋ ଵାନରାନ୍ ଗୃଧ୍ରଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାସ୍ଵନଃ
ଏଭଳି ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ବାନରମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା କଥା କହିଲେ, ଗୃଧ୍ର ଆଖିରେ ଲୁହା ନେଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ବାନରମାନେକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଯଵୀଯାନ୍ ସ ମମ ଭ୍ରାତା ଜଟାଯୁର୍ନାମ ଵାନରାଃ। ଯମାଖ୍ଯାତ ହତଂ ଯୁଦ୍ଧେ ରାଵଣେନ ବଲୀଯସା
ମୋ ଛୋଟ ଭାଇର ନାମ ଥିଲା ଜଟାୟୁ, ବାନରମାନେ। ତୁମେ ଯେଉଁଠି କହିଥିଲ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ହତ କରିଥିଲେ।
ଵୃଦ୍ଧଭାଵାଦପକ୍ଷତ୍ଵାଚ୍ଛୃଣ୍ଵଂସ୍ତଦପି ମର୍ଷଯେ। ନହି ମେ ଶକ୍ତିରସ୍ତ୍ଯଦ୍ଯ ଭ୍ରାତୁର୍ଵୈରଵିମୋକ୍ଷଣେ
ବୟସ ହେବା ଏବଂ ପଖ ହରାଇବାରୁ, ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସହିଲି। ଏବେ ମୋର ଭାଇଙ୍କ ଶତ୍ରୁତା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଶକ୍ତି ନାହିଁ।
ପୁରା ଵୃତ୍ରଵଧେ ଵୃତ୍ତେ ସ ଚାହଂ ଚ ଜଯୈଷିଣୌ। ଆଦିତ୍ଯମୁପଯାତୌ ସ୍ଵୋ ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ରଶ୍ମିମାଲିନମ୍
ପୂର୍ବେ ବୃତ୍ରାସୁର ହତ ହେବା ପରେ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଜୟ ଆଶା କରି ତପ୍ତ ରଶ୍ମି ଯୁକ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନିକଟ କଲୁ।
ଆଵୃତ୍ଯାକାଶମାର୍ଗେଣ ଜଵେନ ସ୍ଵର୍ଗତୌ ଭୃଶମ୍। ମଧ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ତୁ ସୂର୍ଯେ ତୁ ଜଟାଯୁରଵସୀଦତି
ଆମେ ଆକାଶ ପଥରେ ବେଗରେ ଉଡ଼ି ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଥିଲୁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଜଟାୟୁ ଦୁର୍ବଳ ହେଇଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତମହଂ ଭ୍ରାତରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୂର୍ଯରଶ୍ମିଭିରର୍ଦିତମ୍। ପକ୍ଷାଭ୍ଯାଂ ଛାଦଯାମାସ ସ୍ନେହାତ୍ ପରମଵିହ୍ଵଲମ୍
ମୁଁ ମୋ ଭାଇଁକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ପୋଡ଼ିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଭଲପାଇବାରେ ଭରିଯାଇ, ମୋ ପଖ ପ୍ରସାରି ତାଙ୍କୁ ଛାୟା ଦେଇଥିଲି।
ନିର୍ଦଗ୍ଧପତ୍ରଃ ପତିତୋ ଵିନ୍ଧ୍ଯେଽହଂ ଵାନରର୍ଷଭାଃ। ଅହମସ୍ମିନ୍ ଵସନ୍ ଭ୍ରାତୁଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ନୋପଲକ୍ଷଯେ
ମୋର ପଖ ପୋଡ଼ିଯିବା ପରେ, ମୁଁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରେ ପଡ଼ିଗଲି। ଏଠାରେ ରୁହି, ମୁଁ ମୋ ଭାଇଁ ବିଷୟରେ କିଛି ଖବର ଜାଣିପାରିନି।
ଜଟାଯୁଷସ୍ତ୍ଵେଵମୁକ୍ତୋ ଭ୍ରାତ୍ରା ସମ୍ପାତିନା ତଦା। ଯୁଵରାଜୋ ମହାପ୍ରଜ୍ଞଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଙ୍ଗଦସ୍ତଦା
ଏଭଳି ଭାବେ ସମ୍ପାତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଯୁବରାଜ ଅଙ୍ଗଦ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଜଟାଯୁଷୋ ଯଦି ଭ୍ରାତା ଶ୍ରୁତଂ ତେ ଗଦିତଂ ମଯା। ଆଖ୍ଯାହି ଯଦି ଜାନାସି ନିଲଯଂ ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ
ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ଯଦି ଆପଣ ଜଟାୟୁଙ୍କର ଭାଇ ବିଷୟରେ କିଛି ଶୁଣିଛନ୍ତି, ତେବେ ଯଦି ଜାଣନ୍ତି, ସେଇ ରାକ୍ଷସର ରହିବା ସ୍ଥାନ କୁହନ୍ତୁ।
ଅଦୀର୍ଘଦର୍ଶିନଂ ତଂ ଵୈ ରାଵଣଂ ରାକ୍ଷସାଧମମ୍। ଅନ୍ତିକେ ଯଦି ଵା ଦୂରେ ଯଦି ଜାନାସି ଶଂସ ନଃ
ସେ ଅବିବେକୀ ରାବଣ, ସବୁଠାରୁ ଖରାପ ରାକ୍ଷସ—ସେ ନିକଟରେ କିମ୍ବା ଦୂରେ ଯେଉଁଠି ରହୁଥିବ, ଯଦି ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି, ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜା ଭ୍ରାତା ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଜଟାଯୁଷଃ। ଆତ୍ମାନୁରୂପଂ ଵଚନଂ ଵାନରାନ୍ ସମ୍ପ୍ରହର୍ଷଯନ୍
ତାପରେ ଜଟାୟୁଙ୍କର ବଡ଼ ଭାଇ, ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନିଜ ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ କଥା କହି, ବାନରମାନେ ଖୁସି ହେବା ପାଇଁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ନିର୍ଦଗ୍ଧପକ୍ଷୋ ଗୃଧ୍ରୋଽହଂ ଗତଵୀର୍ଯଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ। ଵାଙ୍ମାତ୍ରେଣ ତୁ ରାମସ୍ଯ କରିଷ୍ଯେ ସାହ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ମୋର ପଖ ପୋଡ଼ିଯାଇଛି, ଶକ୍ତି ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ହେ ବାନରମାନେ; ତଥାପି ମୁଁ କେବଳ କଥା ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସାହାଯ୍ୟ କରିବି।
ଜାନାମି ଵାରୁଣାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତ୍ରୈଵିକ୍ରମାନପି। ଦେଵାସୁରଵିମର୍ଦାଂଶ୍ଚ ହ୍ଯମୃତସ୍ଯ ଵିମନ୍ଥନମ୍
ମୁଁ ବରୁଣଙ୍କ ଲୋକ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ତିନିଟି ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପ, ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ, ଏବଂ ଅମୃତ ମଥନ ସବୁ ଜାଣେ।
ରାମସ୍ଯ ଯଦିଦଂ କାର୍ଯଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରଥମଂ ମଯା। ଜରଯା ଚ ହୃତଂ ତେଜଃ ପ୍ରାଣାଶ୍ଚ ଶିଥିଲା ମମ
ରାମଙ୍କର ଯେଉଁ କାମ କରିବା ଦରକାର, ସେଠି ପ୍ରଥମେ ମୋତେ କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ବୟସରେ ମୋର ତେଜ ହରାଇଯାଇଛି, ଶ୍ୱାସ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛି।
ତରୁଣୀ ରୂପସମ୍ପନ୍ନା ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତା। ହ୍ରିଯମାଣା ମଯା ଦୃଷ୍ଟା ରାଵଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା
ଏକ ଯୁବତୀ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଆକୃତି ଓ ସମସ୍ତ ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା, ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ନେଯାଉଥିବା ଦେଖିଥିଲି।
କ୍ରୋଶନ୍ତୀ ରାମରାମେତି ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ଚ ଭାମିନୀ। ଭୂଷଣାନ୍ଯପଵିଧ୍ଯନ୍ତୀ ଗାତ୍ରାଣି ଚ ଵିଧୁନ୍ଵତୀ
ସେ ଜଣେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା ମହିଳା, 'ରାମ! ରାମ!' ଓ 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଗହଣା ଖସାଉଥିଲେ ଓ ଦେହ ହଲାଇ ଦେଉଥିଲେ।
ସୂର୍ଯପ୍ରଭେଵ ଶୈଲାଗ୍ରେ ତସ୍ଯାଃ କୌଶେଯମୁତ୍ତମମ୍। ଅସିତେ ରାକ୍ଷସେ ଭାତି ଯଥା ଵା ତଡିଦମ୍ବୁଦେ
ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ କାଉସେୟ ବସ୍ତ୍ର ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ପରି ଇଜ୍ଜତ୍ ଦେଉଥିଲା, ଏହି କଳା ରାକ୍ଷସ ଉପରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ମେଘରେ ଯେପରି ଚମକେ, ସେପରି ଲାଗୁଥିଲା।