ଭ୍ରାତୁର୍ଜଟାଯୁଷସ୍ତସ୍ଯ ଜନସ୍ଥାନନିଵାସିନଃ। ତସ୍ଯୈଵ ଚ ମମ ଭ୍ରାତୁଃ ସଖା ଦଶରଥଃ କଥମ୍
ମୋର ଭାଇ ଜଟାୟୁ, ଯିଏ ଜନସ୍ଥାନରେ ବସିଥିଲେ, ଓ ମୋର ଭାଇଙ୍କ ସଂଗୀ ଦଶରଥଙ୍କ ବିଷୟରେ କହ । ସେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି ?
ଯସ୍ଯ ରାମଃ ପ୍ରିଯଃ ପୁତ୍ରୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଗୁରୁଜନପ୍ରିଯଃ। ସୂର୍ଯାଂଶୁଦଗ୍ଧପକ୍ଷତ୍ଵାନ୍ନ ଶକ୍ନୋମି ଵିସର୍ପିତୁମ୍। ଇଚ୍ଛେଯଂ ପର୍ଵତାଦସ୍ମାଦଵତର୍ତୁମରିଂଦମାଃ
ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ରାମ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅ ଓ ବଡ଼ ପୁଅ, ବଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୋର ପକ୍ଷ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ପୋଡ଼ିଯାଇଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ଉଡ଼ିପାରିବିନାହିଁ । ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରୁଥିବା ବାନରମାନେ, ମୋତେ ଏହି ପାହାଡ଼ରୁ ତଳକୁ ନେଇଯିଅ ।
thumb|ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ସତ୍ତାବନ୍ତି ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ ।
ଶୋକାଦ୍ ଭ୍ରଷ୍ଟସ୍ଵରମପି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାନରଯୂଥପାଃ। ଶ୍ରଦ୍ଦଧୁର୍ନୈଵ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କର୍ମଣା ତସ୍ଯ ଶଙ୍କିତାଃ
ଶୋକରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଗଳାର ସ୍ୱର ଶୁଣି ବାନର ସେନାପତିମାନେ ତାଙ୍କ କଥାକୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କରୁଥିଲେ ।
ତେ ପ୍ରାଯମୁପଵିଷ୍ଟାସ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୃଧ୍ରଂ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ। ଚକ୍ରୁର୍ବୁଦ୍ଧିଂ ତଦା ରୌଦ୍ରାଂ ସର୍ଵାନ୍ ନୋ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି
ଉପବାସରେ ବସିଥିବା ବେଳେ ଗୃଧ୍ରକୁ ଦେଖି, ବାନରମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବନା କଲେ — 'ସେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖାଇଦେବେ' ।
ସର୍ଵଥା ପ୍ରାଯମାସୀନାନ୍ ଯଦି ନୋ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି। କୃତକୃତ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯାମଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସିଦ୍ଧିମିତୋ ଗତାଃ
ଯଦି ଆମେ ଏହିପରି ଉପବାସରେ ବସିଥିବା ବେଳେ ସେ ଆମକୁ ଖାଉନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଆମର କାମ ସଫଳ ହେବ ଓ ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ପହଞ୍ଚିପାରିବା ।
ଏତାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ତତଶ୍ଚକ୍ରୁଃ ସର୍ଵେ ତେ ହରିଯୂଥପାଃ। ଅଵତାର୍ଯ ଗିରେଃ ଶୃଙ୍ଗାଦ୍ ଗୃଧ୍ରମାହାଙ୍ଗଦସ୍ତଦା
ଏହି ଭାବନା ସମସ୍ତ ବାନର ସେନାପତିମାନେ ନେଲେ । ତାପରେ ଅଙ୍ଗଦ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରୁ ତଳକୁ ଅସି, ଗୃଧ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ବଭୂଵର୍କ୍ଷରଜୋ ନାମ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ମମାର୍ଯଃ ପାର୍ଥିଵଃ ପକ୍ଷିନ୍ ଧାର୍ମିକୌ ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜୌ
ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରରାଜ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ରିକ୍ଷରାଜ । ସେ ମୋର ପୂର୍ବଜ ଥିଲେ, ପକ୍ଷୀ, ତାଙ୍କ ଦୁଇପୁଅ ଧର୍ମିକ ଥିଲେ ।
ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଚୈଵ ଵାଲୀ ଚ ପୁତ୍ରୌ ଘନବଲାଵୁଭୌ। ଲୋକେ ଵିଶ୍ରୁତକର୍ମାଭୂଦ୍ ରାଜା ଵାଲୀ ପିତା ମମ
ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବାଲି, ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଥିଲେ । ବାଲି, ମୋର ବାପା, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାରା ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ ।
ରାଜା କୃତ୍ସ୍ନସ୍ଯ ଜଗତ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ମହାରଥଃ। ରାମୋ ଦାଶରଥିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଦଣ୍ଡକାଵନମ୍
ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ରାଜା, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମହାବୀର, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଶ୍ରୀରାମ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଵୈଦେହ୍ଯା ସହ ଭାର୍ଯଯା। ପିତୁର୍ନିଦେଶନିରତୋ ଧର୍ମଂ ପନ୍ଥାନମାଶ୍ରିତଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଭାଇ ଭାବେ ଏବଂ ସୀତାଙ୍କ ସହ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଭାବେ, ସେ ନିଜ ବାପାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ ଏବଂ ଧର୍ମର ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଜନସ୍ଥାନାଦ୍ ରାଵଣେନ ହୃତା ବଲାତ୍। ରାମସ୍ଯ ତୁ ପିତୁର୍ମିତ୍ରଂ ଜଟାଯୁର୍ନାମ ଗୃଧ୍ରରାଟ୍
ତାଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀକୁ ଜନସ୍ଥାନରୁ ରାବଣ ଜୋରକରି ଅପହରଣ କଲେ। ରାମଙ୍କ ବାପାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ ଗୃଧ୍ରରାଜ ଜଟାୟୁ।
ଦଦର୍ଶ ସୀତାଂ ଵୈଦେହୀଂ ହ୍ରିଯମାଣାଂ ଵିହାଯସା। ରାଵଣଂ ଵିରଥଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଚ ମୈଥିଲୀମ୍। ପରିଶ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧଶ୍ଚ ରାଵଣେନ ହତୋ ରଣେ
ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଭିଦେହର ଝିଅ ସୀତାକୁ ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଉଠାଇ ନେଯାଉଛନ୍ତି। ରାବଣଙ୍କ ରଥକୁ ନଷ୍ଟ କରି ଏବଂ ମୈଥିଲୀକୁ ଭୂମିରେ ରଖି, ଥକି ଓ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଜଟାୟୁ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହେଲେ।
ଏଵଂ ଗୃଧ୍ରୋ ହତସ୍ତେନ ରାଵଣେନ ବଲୀଯସା। ସଂସ୍କୃତଶ୍ଚାପି ରାମେଣ ଜଗାମ ଗତିମୁତ୍ତମାମ୍
ଏଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଗୃଧ୍ର ହତ ହେଲେ। ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ସେ ଉତ୍ତମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ତତୋ ମମ ପିତୃଵ୍ଯେଣ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ମହାତ୍ମନା। ଚକାର ରାଘଵଃ ସଖ୍ଯଂ ସୋଽଵଧୀତ୍ ପିତରଂ ମମ
ତାପରେ ମୋ ବଡ଼ଠାରୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହ ରାମ ମିତ୍ରତା କଲେ। ସେ ମୋ ବାପାଙ୍କୁ ହତ କଲେ।
ମମ ପିତ୍ରା ନିରୁଦ୍ଧୋ ହି ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସଚିଵୈଃ ସହ। ନିହତ୍ଯ ଵାଲିନଂ ରାମସ୍ତତସ୍ତମଭିଷେଚଯତ୍
ମୋ ବାପା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସହ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଅଟକାଇ ରଖିଥିଲେ। ତାପରେ ରାମ ବାଲିଙ୍କୁ ହତ କରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କଲେ।
ସ ରାଜ୍ଯେ ସ୍ଥାପିତସ୍ତେନ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରେଶ୍ଵରଃ। ରାଜା ଵାନରମୁଖ୍ଯାନାଂ ତେନ ପ୍ରସ୍ଥାପିତା ଵଯମ୍
ଏଭଳି ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇ, ସୁଗ୍ରୀବ ବାନରମାନଙ୍କ ରାଜା ହେଲେ। ସେ ଆମେ ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେକୁ ଖୋଜିବାକୁ ପଠାଇଲେ।
ଏଵଂ ରାମପ୍ରଯୁକ୍ତାସ୍ତୁ ମାର୍ଗମାଣାସ୍ତତସ୍ତତଃ। ଵୈଦେହୀଂ ନାଧିଗଚ୍ଛାମୋ ରାତ୍ରୌ ସୂର୍ଯପ୍ରଭାମିଵ
ଏଭଳି ରାମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆମେ ସମସ୍ତଠାରେ ଖୋଜିଲୁ। କିନ୍ତୁ ରାତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଦେଖିପାରିବା ନୁହେଁ, ସେପରି ଆମେ ସୀତାଙ୍କୁ ମିଳିପାରିଲୁ ନାହିଁ।
ତେ ଵଯଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଂ ଵିଚିତ୍ଯ ସୁସମାହିତାଃ। ଅଜ୍ଞାନାତ୍ ତୁ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଃ ସ୍ମ ଧରଣ୍ଯା ଵିଵୃତଂ ବିଲମ୍
ଆମେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଭଲଭାବେ ତଲାଶ କଲୁ, କିନ୍ତୁ ଅଜାଣି ଭୂମିରେ ଖୋଲା ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଗଲୁ।
ମଯସ୍ଯ ମାଯାଵିହିତଂ ତଦ୍ ବିଲଂ ଚ ଵିଚିନ୍ଵତାମ୍। ଵ୍ଯତୀତସ୍ତତ୍ର ନୋ ମାସୋ ଯୋ ରାଜ୍ଞା ସମଯଃ କୃତଃ
ମାୟାଙ୍କ ମାୟାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସେଇ ଗୁହାକୁ ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ, ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ମାସଟି ଆମେ ସେଠାରେ କଟାଇଦେଲୁ।
ତେ ଵଯଂ କପିରାଜସ୍ଯ ସର୍ଵେ ଵଚନକାରିଣଃ। କୃତାଂ ସଂସ୍ଥାମତିକ୍ରାନ୍ତା ଭଯାତ୍ ପ୍ରାଯମୁପାସିତାଃ
ଆମେ ସମସ୍ତେ ବାନରରାଜଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରୁଥିଲୁ, କିନ୍ତୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ଭୟରେ ଉପବାସ କରୁଛୁ।
କ୍ରୁଦ୍ଧେ ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥେ ସୁଗ୍ରୀଵେ ଚ ସଲକ୍ଷ୍ମଣେ। ଗତାନାମପି ସର୍ଵେଷାଂ ତତ୍ର ନୋ ନାସ୍ତି ଜୀଵିତମ୍
ଯଦି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରୁଷ୍ଟ ହେଇଯାନ୍ତି, ତେବେ ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ବଞ୍ଚିବାର ଆଶା ରହିବ ନାହିଁ।
thumb|ଅଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଅଠାଉଁଚାଳିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ କରୁଣଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵାନରୈସ୍ତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତୈଃ। ସବାଷ୍ପୋ ଵାନରାନ୍ ଗୃଧ୍ରଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାସ୍ଵନଃ
ଏଭଳି ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ବାନରମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା କଥା କହିଲେ, ଗୃଧ୍ର ଆଖିରେ ଲୁହା ନେଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ବାନରମାନେକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଯଵୀଯାନ୍ ସ ମମ ଭ୍ରାତା ଜଟାଯୁର୍ନାମ ଵାନରାଃ। ଯମାଖ୍ଯାତ ହତଂ ଯୁଦ୍ଧେ ରାଵଣେନ ବଲୀଯସା
ମୋ ଛୋଟ ଭାଇର ନାମ ଥିଲା ଜଟାୟୁ, ବାନରମାନେ। ତୁମେ ଯେଉଁଠି କହିଥିଲ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ହତ କରିଥିଲେ।
ଵୃଦ୍ଧଭାଵାଦପକ୍ଷତ୍ଵାଚ୍ଛୃଣ୍ଵଂସ୍ତଦପି ମର୍ଷଯେ। ନହି ମେ ଶକ୍ତିରସ୍ତ୍ଯଦ୍ଯ ଭ୍ରାତୁର୍ଵୈରଵିମୋକ୍ଷଣେ
ବୟସ ହେବା ଏବଂ ପଖ ହରାଇବାରୁ, ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସହିଲି। ଏବେ ମୋର ଭାଇଙ୍କ ଶତ୍ରୁତା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଶକ୍ତି ନାହିଁ।
ପୁରା ଵୃତ୍ରଵଧେ ଵୃତ୍ତେ ସ ଚାହଂ ଚ ଜଯୈଷିଣୌ। ଆଦିତ୍ଯମୁପଯାତୌ ସ୍ଵୋ ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ରଶ୍ମିମାଲିନମ୍
ପୂର୍ବେ ବୃତ୍ରାସୁର ହତ ହେବା ପରେ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଜୟ ଆଶା କରି ତପ୍ତ ରଶ୍ମି ଯୁକ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନିକଟ କଲୁ।
ଆଵୃତ୍ଯାକାଶମାର୍ଗେଣ ଜଵେନ ସ୍ଵର୍ଗତୌ ଭୃଶମ୍। ମଧ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ତୁ ସୂର୍ଯେ ତୁ ଜଟାଯୁରଵସୀଦତି
ଆମେ ଆକାଶ ପଥରେ ବେଗରେ ଉଡ଼ି ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଥିଲୁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଜଟାୟୁ ଦୁର୍ବଳ ହେଇଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତମହଂ ଭ୍ରାତରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୂର୍ଯରଶ୍ମିଭିରର୍ଦିତମ୍। ପକ୍ଷାଭ୍ଯାଂ ଛାଦଯାମାସ ସ୍ନେହାତ୍ ପରମଵିହ୍ଵଲମ୍
ମୁଁ ମୋ ଭାଇଁକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ପୋଡ଼ିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଭଲପାଇବାରେ ଭରିଯାଇ, ମୋ ପଖ ପ୍ରସାରି ତାଙ୍କୁ ଛାୟା ଦେଇଥିଲି।
ନିର୍ଦଗ୍ଧପତ୍ରଃ ପତିତୋ ଵିନ୍ଧ୍ଯେଽହଂ ଵାନରର୍ଷଭାଃ। ଅହମସ୍ମିନ୍ ଵସନ୍ ଭ୍ରାତୁଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ନୋପଲକ୍ଷଯେ
ମୋର ପଖ ପୋଡ଼ିଯିବା ପରେ, ମୁଁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରେ ପଡ଼ିଗଲି। ଏଠାରେ ରୁହି, ମୁଁ ମୋ ଭାଇଁ ବିଷୟରେ କିଛି ଖବର ଜାଣିପାରିନି।