thumb|ଚତୁଃପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଚତୁଃପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶୁଣନ୍ତୁ, ଏହା ହେଉଛି କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ଚଉଵନ୍ତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ।
ତଥା ବ୍ରୁଵତି ତାରେ ତୁ ତାରାଧିପତିଵର୍ଚସି। ଅଥ ମେନେ ହୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ହନୂମାନଙ୍ଗଦେନ ତତ୍
ତାରା, ନକ୍ଷତ୍ରମାଳିକାର ମାନ୍ୟତା ସହିତ ଏପରି କହିଲେ, ତାପରେ ହନୁମାନ୍ ଭାବିଲେ ଯେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ହରାଯାଇଛି।
ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ହ୍ଯଷ୍ଟାଙ୍ଗଯା ଯୁକ୍ତଂ ଚତୁର୍ବଲସମନ୍ଵିତମ୍। ଚତୁର୍ଦଶଗୁଣଂ ମେନେ ହନୂମାନ୍ ଵାଲିନଃ ସୁତମ୍
ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ବୁଦ୍ଧି ଓ ଚାରିପ୍ରକାର ଶକ୍ତି ଥିବା ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ହନୁମାନ୍ ବାଲିଠାରୁ ଚଉଦ ଗୁଣ ଅଧିକ ମନେ କଲେ।
ଆପୂର୍ଯମାଣଂ ଶଶ୍ଵଚ୍ଚ ତେଜୋବଲପରାକ୍ରମୈଃ। ଶଶିନଂ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷାଦୌ ଵର୍ଧମାନମିଵ ଶ୍ରିଯା
ଯେଉଁପରି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦିନେ ଦିନେ ବଢ଼ିଯାଏ, ସେପରି ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ତେଜ, ଶକ୍ତି ଓ ପରାକ୍ରମ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ୁଥିଲା।
ବୃହସ୍ପତିସମଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିକ୍ରମେ ସଦୃଶଂ ପିତୁଃ। ଶୁଶ୍ରୂଷମାଣଂ ତାରସ୍ଯ ଶୁକ୍ରସ୍ଯେଵ ପୁରଂଦରମ୍
ବୁଦ୍ଧିରେ ବୃହସ୍ପତି ସମାନ, ପରାକ୍ରମରେ ପିତାଙ୍କ ସମାନ, ତାରାଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ମାନେ, ସେପରି।
ଭର୍ତୁରର୍ଥେ ପରିଶ୍ରାନ୍ତଂ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ। ଅଭିସଂଧାତୁମାରେଭେ ହନୂମାନଙ୍ଗଦଂ ତତଃ
ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ହନୁମାନ୍ ତାପରେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସ ଚତୁର୍ଣାମୁପାଯାନାଂ ତୃତୀଯମୁପଵର୍ଣଯନ୍। ଭେଦଯାମାସ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଵାନରାନ୍ ଵାକ୍ଯସମ୍ପଦା
ଚାରିଟି ଉପାୟ ମଧ୍ୟରୁ ତୃତୀୟଟି ବିବେଚନା କରି, ହନୁମାନ୍ ନିଜ କଥାର ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଭାଗ କରିଦେଲେ।
ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଭିନ୍ନେଷୁ ତତୋଽଭୀଷଯଦଙ୍ଗଦମ୍। ଭୀଷଣୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଵାକ୍ଯୈଃ କୋପୋପାଯସମନ୍ଵିତୈଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭିନ୍ନ ହେଉଥିବାବେଳେ, ହନୁମାନ୍ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଭିନ୍ନ କଥା କହି ଭୟ ଦେଇଲେ।
ତ୍ଵଂ ସମର୍ଥତରଃ ପିତ୍ରା ଯୁଦ୍ଧେ ତାରେଯ ଵୈ ଧ୍ରୁଵମ୍। ଦୃଢଂ ଧାରଯିତୁଂ ଶକ୍ତଃ କପିରାଜ୍ଯଂ ଯଥା ପିତା
ତାରାଙ୍କ ପୁଅ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମର ବାପାଠୁ ଅଧିକ ସମର୍ଥ; ଏବଂ ତୁମେ କପିମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ତୁମ ବାପା ଯେପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ସେପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ।
ନିତ୍ଯମସ୍ଥିରଚିତ୍ତା ହି କପଯୋ ହରିପୁଂଗଵ। ନାଜ୍ଞାପ୍ଯଂ ଵିଷହିଷ୍ଯନ୍ତି ପୁତ୍ରଦାରଂ ଵିନା ତ୍ଵଯା
ହରିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କପିମାନେ ସଦା ଚଞ୍ଚଳ ମନର; ତୁମେ ନଥିଲେ, ସେମାନେ କେହି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ଜନାନୀଠୁ ଦୂର ରହିବାକୁ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ତ୍ଵାଂ ନୈତେ ହ୍ଯନୁରଞ୍ଜେଯୁଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ପ୍ରଵଦାମି ତେ। ଯଥାଯଂ ଜାମ୍ବଵାନ୍ ନୀଲଃ ସୁହୋତ୍ରଶ୍ଚ ମହାକପିଃ
ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ କହୁଛି, ସେମାନେ ତୁମର ପ୍ରସନ୍ନତା ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ; ଯେପରି ଜାମ୍ବବନ୍, ନୀଳ ଓ ମହାକପି ସୁହୋତ୍ର ମଧ୍ୟ ତୁମର ପ୍ରସନ୍ନତା ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।
ନହ୍ଯହଂ ତେ ଇମେ ସର୍ଵେ ସାମଦାନାଦିଭିର୍ଗୁଣୈଃ। ଦଣ୍ଡେନ ନ ତ୍ଵଯା ଶକ୍ଯାଃ ସୁଗ୍ରୀଵାଦପକର୍ଷିତୁମ୍
ମୁଁ ଓ ଏହି ସମସ୍ତେ, ସାମ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିପାରିବେ ନାହିଁ; ତୁମେ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏମିତି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଵିଗୃହ୍ଯାସନମପ୍ଯାହୁର୍ଦୁର୍ବଲେନ ବଲୀଯସା। ଆତ୍ମରକ୍ଷାକରସ୍ତସ୍ମାନ୍ନ ଵିଗୃହ୍ଣୀତ ଦୁର୍ବଲଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ସ୍ଥାନକୁ ବଳ ଦ୍ୱାରା ଦଖଳ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହିପରି, ଦୁର୍ବଳ ଲୋକ କେବେ ଏହିପରି କାମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ନିଜ ପ୍ରଣାଶକୁ ନେଇଯାଏ।
ଯାଂ ଚେମାଂ ମନ୍ଯସେ ଧାତ୍ରୀମେତଦ୍ ବିଲମିତି ଶ୍ରୁତମ୍। ଏତଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣବାଣାନାମୀଷତ୍ କାର୍ଯଂ ଵିଦାରଣମ୍
ଯେ ଗୁହାକୁ ତୁମେ ନିଜର ଆଶ୍ରୟ ଭାବିଛ, ଏହା ଆମେ ଜାଣିଛୁ; ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବାଣରେ ଏହାକୁ ସହଜରେ ଭେଦିପାରିବ।
ସ୍ଵଲ୍ପଂ ହି କୃତମିନ୍ଦ୍ରେଣ କ୍ଷିପତା ହ୍ଯଶନିଂ ପୁରା। ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ଭିନ୍ଦ୍ଯାତ୍ ପତ୍ରପୁଟଂ ଯଥା
ଇନ୍ଦ୍ର ଯେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କର ଅସନି ଫିଙ୍ଗିଥିଲେ, ସେ କାମ ଅତି ସାଧାରଣ; ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଏହି ପତ୍ରର ଆଶ୍ରୟକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇପାରିବ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ନାରାଚା ବହଵଃ ସନ୍ତି ତଦ୍ଵିଧାଃ। ଵଜ୍ରାଶନିସମସ୍ପର୍ଶା ଗିରୀଣାମପି ଦାରକାଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଖରେ ଏପରି ଅନେକ ବାଣ ଅଛି, ଯାହାର ସ୍ପର୍ଶ ଅସନି ଓ ବିଜୁଳି ପରି, ପାହାଡ଼କୁ ମଧ୍ୟ ଭେଦିପାରିବ।
ଅଵସ୍ଥାନଂ ଯଦୈଵ ତ୍ଵମାସିଷ୍ଯସି ପରଂତପ। ତଦୈଵ ହରଯଃ ସର୍ଵେ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି କୃତନିଶ୍ଚଯାଃ
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ନିଜ ଅବସ୍ଥାନ ନେବ, ସମସ୍ତ କପିମାନେ ନିଶ୍ଚୟ କରି ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିଦେବେ।
ସ୍ମରନ୍ତଃ ପୁତ୍ରଦାରାଣାଂ ନିତ୍ଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନା ବୁଭୁକ୍ଷିତାଃ। ଖେଦିତା ଦୁଃଖଶଯ୍ଯାଭିସ୍ତ୍ଵାଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ପୃଷ୍ଠତଃ
ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ଜନାନୀକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସଦା ଚିନ୍ତିତ ଓ ଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା, ଦୁଃଖର ଶୟ୍ୟାରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ତୁମକୁ ପଛ ଦେଇ ଚାଲିଯିବେ।
ସ ତ୍ଵଂ ହୀନଃ ସୁହୃଦ୍ଭିଶ୍ଚ ହିତକାମୈଶ୍ଚ ବନ୍ଧୁଭିଃ। ତୃଣାଦପି ଭୃଶୋଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ସ୍ପନ୍ଦମାନାଦ୍ ଭଵିଷ୍ଯସି
ସୁହୃଦ ଓ ଉପକାରୀ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ହାରାଇ, ତୁମେ ବାୟୁରେ ହଲୁକ ତୃଣ ପରି ଅଧିକ ଚିନ୍ତିତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହେବ।
ନ ଚ ଜାତୁ ନ ହିଂସ୍ଯୁସ୍ତ୍ଵାଂ ଘୋରା ଲକ୍ଷ୍ମଣସାଯକାଃ। ଅପଵୃତ୍ତଂ ଜିଘାଂସନ୍ତୋ ମହାଵେଗା ଦୁରାସଦାଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ବାଣ, ତୀବ୍ର ଓ ଦୁର୍ବଳ ହେବାକୁ ଅସହ୍ୟ, ତୁମେ ପଛ ଦେଇ ଚାଲିଯିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ହାନି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଅସ୍ମାଭିସ୍ତୁ ଗତଂ ସାର୍ଧଂ ଵିନୀତଵଦୁପସ୍ଥିତମ୍। ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯାତ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାଜ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ ସ୍ଥାପଯିଷ୍ଯତି
ଆମ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ନମ୍ରତାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ ତୁମକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇଦେବେ।
ଧର୍ମରାଜଃ ପିତୃଵ୍ଯସ୍ତେ ପ୍ରୀତିକାମୋ ଦୃଢଵ୍ରତଃ। ଶୁଚିଃ ସତ୍ଯପ୍ରତିଜ୍ଞଶ୍ଚ ସ ତ୍ଵାଂ ଜାତୁ ନ ନାଶଯେତ୍
ଧର୍ମରାଜା ତୁମର ପିତୃବ୍ୟ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ଚାହୁଁଥିବା, ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ପବିତ୍ର ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ; ସେ କେବେ ତୁମକୁ ନଷ୍ଟ କରିବେ ନାହିଁ।
ପ୍ରିଯକାମଶ୍ଚ ତେ ମାତୁସ୍ତଦର୍ଥଂ ଚାସ୍ଯ ଜୀଵିତମ୍। ତସ୍ଯାପତ୍ଯଂ ଚ ନାସ୍ତ୍ଯନ୍ଯତ୍ ତସ୍ମାଦଙ୍ଗଦ ଗମ୍ଯତାମ୍
ସେ ତୁମର ମାଆଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ ରଖିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁଅ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଅଙ୍ଗଦ, ତୁମେ ଯିବା ଉଚିତ।
thumb|ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଶ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହନୁମତୋ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ଧର୍ମସଂହିତମ୍। ସ୍ଵାମିସତ୍କାରସଂଯୁକ୍ତମଙ୍ଗଦୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ହନୁମାନଙ୍କ ନମ୍ର ଓ ଧର୍ମମୟ କଥା ଶୁଣି, ଯାହାରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଅଛି, ଅଙ୍ଗଦ କଥା କହିଲେ।
ସ୍ଥୈର୍ଯମାତ୍ମମନଃଶୌଚମାନୃଶଂସ୍ଯମଥାର୍ଜଵମ୍। ଵିକ୍ରମଶ୍ଚୈଵ ଧୈର୍ଯଂ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵେ ନୋପପଦ୍ଯତେ
ସ୍ଥିରତା, ମନର ପବିତ୍ରତା, ଦୟା ଓ ସତ୍ୟତା, ଏବଂ ପ୍ରଭାବ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ନାହିଁ।
ଭ୍ରାତୁର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ଯ ଯୋ ଭାର୍ଯାଂ ଜୀଵତୋ ମହିଷୀଂ ପ୍ରିଯାମ୍। ଧର୍ମେଣ ମାତରଂ ଯସ୍ତୁ ସ୍ଵୀକରୋତି ଜୁଗୁପ୍ସିତଃ
ଯେଉଁଜଣ ଜୀବନ୍ତ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀକୁ ନିଜ ମାତା ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଘୃଣିତ।
କଥଂ ସ ଧର୍ମଂ ଜାନୀତେ ଯେନ ଭ୍ରାତ୍ରା ଦୁରାତ୍ମନା। ଯୁଦ୍ଧାଯାଭିନିଯୁକ୍ତେନ ବିଲସ୍ଯ ପିହିତଂ ମୁଖମ୍
ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟ ମନେ ଭାଇକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗାଇ ଗୁହାର ଦ୍ୱାର ଆଡ଼କରିଦେଇଛି, ସେ କେମିତି ଧର୍ମକୁ ଜାଣିପାରିବ?
ସତ୍ଯାତ୍ ପାଣିଗୃହୀତଶ୍ଚ କୃତକର୍ମା ମହାଯଶାଃ। ଵିସ୍ମୃତୋ ରାଘଵୋ ଯେନ ସ କସ୍ଯ ସୁକୃତଂ ସ୍ମରେତ୍
ଯିଏ ସତ୍ୟରେ ହସ୍ତଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ଏବଂ ମହାପ୍ରଶଂସା ଲାଗିଥିଲେ, ସେ ରାଘବଙ୍କୁ ଭୁଲିଗଲେ; ଏପରେ କିଏ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରିବ?
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଭଯେନେହ ନାଧର୍ମଭଯଭୀରୁଣା। ଆଦିଷ୍ଟା ମାର୍ଗିତୁଂ ସୀତା ଧର୍ମସ୍ତସ୍ମିନ୍ କଥଂ ଭଵେତ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଭୟରେ, ଧର୍ମଭୟରେ ନୁହେଁ, ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ; ଏପରେ ତାଙ୍କ ମନେ କେମିତି ଧର୍ମ ରହିପାରିବ?