ଧାରଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତେଜସ୍ତେଜସୈଵ ସହୋମଯା । ତ୍ରିଦଶାଃ ପୃଥିଵୀ ଚୈଵ ନିର୍ଵାଣମଧିଗଚ୍ଛତୁ ॥୧-୩୬-
‘ମୁଁ ମୋ ଶକ୍ତିକୁ ଶକ୍ତି ସହିତ, ଦେବୀ ସହ ଧାରଣ କରିବି । ଦେବତାମାନେ ଓ ପୃଥିବୀ ଶାନ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ ।’
ଯଦିଦଂ କ୍ଷୁଭିତଂ ସ୍ଥାନାନ୍ମମ ତେଜୋ ହ୍ଯନୁତ୍ତମମ୍ । ଧାରଯିଷ୍ଯତି କସ୍ତନ୍ମେ ବ୍ରୁଵନ୍ତୁ ସୁରସତ୍ତମାଃ ॥୧-୩୬-
‘ମୋର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଯାହା ଅସ୍ଥିର ହୋଇଛି — କିଏ ଏହାକୁ ଧାରଣ କରିପାରିବ? ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ଏହା କହନ୍ତୁ ।’
ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତତୋ ଦେଵାଃ ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁର୍ଵୃଷଭଧ୍ଵଜମ୍ । ଯତ୍ତେଜଃ କ୍ଷୁଭିତଂ ହ୍ଯଦ୍ଯ ତଦ୍ଧରା ଧାରଯିଷ୍ଯତି ॥୧-୩୬-
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଶିବଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ‘ତୁମ ଶକ୍ତି ଆଜି ଅସ୍ଥିର ହୋଇଛି, ଏହାକୁ ପୃଥିବୀ ଧାରଣ କରିବ ।’
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସୁରପତିଃ ପ୍ରମୁମୋଚ ମହାବଲଃ । ତେଜସା ପୃଥିଵୀ ଯେନ ଵ୍ଯାପ୍ତା ସଗିରିକାନନା ॥୧-୩୬-
ଏପରି ଶୁଣି, ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଶିବ ତାଙ୍କ ମହା ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ କରିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସହ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ।
ତତୋ ଦେଵାଃ ପୁନରିଦମୂଚୁଶ୍ଚାପି ହୁତାଶନମ୍ । ଆଵିଶ ତ୍ଵଂ ମହାତେଜୋ ରୌଦ୍ରଂ ଵାଯୁସମନ୍ଵିତଃ ॥୧-୩୬-
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ପୁନି ଅଗ୍ନିକୁ କହିଲେ, ‘ତୁମେ ମହା ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ବାୟୁ ସହ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଭାବରେ ପ୍ରବେଶ କର ।’
ତଦଗ୍ନିନା ପୁନର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ସଂଜାତଂ ଶ୍ଵେତପର୍ଵତମ୍ । ଦିଵ୍ଯଂ ଶରଵଣଂ ଚୈଵ ପାଵକାଦିତ୍ଯସଂନିଭମ୍ ॥୧-୩୬-
ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ପୁନି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ତାହାରୁ ଶ୍ୱେତ ପାହାଡ଼ ଓ ଦିବ୍ୟ ଶରବଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା ।
ଯତ୍ର ଜାତୋ ମହାତେଜାଃ କାର୍ତିକେଯୋଽଗ୍ନିସମ୍ଭଵଃ । ଅଥୋମାଂ ଚ ଶିଵଂ ଚୈଵ ଦେଵାଃ ସର୍ଷିଗଣାସ୍ତଦା ॥୧-୩୬-
ଏଠି ମହା ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାର୍ତିକେୟ ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଉମା ଓ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଲେ ।
ପୂଜଯାମାସୁରତ୍ଯର୍ଥଂ ସୁପ୍ରୀତମନସସ୍ତଦା । ଅଥ ଶୈଲସୁତା ରାମ ତ୍ରିଦଶାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥୧-୩୬-
ସମସ୍ତେ ଅତି ଭକ୍ତି ସହ ପୂଜା କରିଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ଅତି ଖୁସି ହେଲା । ତାପରେ, ହେ ରାମ, ପାହାଡ଼ର ଝିଅ ଦେବତାମାନେ ଏପରି କହିଲେ ।
ସମନ୍ଯୁରଶପତ୍ ସର୍ଵାନ୍ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନା । ଯସ୍ମାନ୍ନିଵାରିତା ଚାହଂ ସଂଗତା ପୁତ୍ରକାମ୍ଯଯା ॥୧-୩୬-
କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ: ‘ମୁଁ ପୁଅ ପାଇଁ ଏକତ୍ର ହୋଇଥିଲି, ତଥାପି ଆମକୁ ବାଧା ଦେଲେ —’
ଅପତ୍ଯଂ ସ୍ଵେଷୁ ଦାରେଷୁ ନୋତ୍ପାଦଯିତୁମର୍ହଥ । ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ଯୁଷ୍ମାକମପ୍ରଜାଃ ସନ୍ତୁ ପତ୍ନଯଃ ॥୧-୩୬-
‘ତୁମେ ନିଜ ଜନାନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଇପାରିବେନାହିଁ । ଆଜିଠୁ ତୁମ ପତ୍ନୀମାନେ ପୁତ୍ରହୀନ ହେଉନ୍ତୁ ।’
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁରାନ୍ ସର୍ଵାଞ୍ଶଶାପ ପୃଥିଵୀମପି । ଅଵନେ ନୈକରୂପା ତ୍ଵଂ ବହୁଭାର୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯସି ॥୧-୩୬-
ଏପରି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଲେ: ‘ପୃଥିବୀ, ତୁମେ ଏକ ରୂପ ରଖିପାରିବେନାହିଁ; ତୁମେ ଅନେକ ପତ୍ନୀ ସହିତ ହେବାକୁ ପଡିବ ।’
ନ ଚ ପୁତ୍ରକୃତାଂ ପ୍ରୀତିଂ ମତ୍କ୍ରୋଧକଲୁଷୀକୃତା । ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ସୁଦୁର୍ମେଧୋ ମମ ପୁତ୍ରମନିଚ୍ଛତୀ ॥୧-୩୬-
ତୁମେ ମୋ ପୁଅକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ ଏବଂ ମୋତେ କ୍ରୋଧିତ କରିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ମିଳୁଥିବା ସଂତୋଷ ପାଇବେ ନାହିଁ ।
ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ପୀଡିତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରାନ୍ ସୁରପତିସ୍ତଦା । ଗମନାଯୋପଚକ୍ରାମ ଦିଶଂ ଵରୁଣପାଲିତାମ୍ ॥୧-୩୬-
ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ସେତେବେଳେ ଭାରୁଣ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ସ ଗତ୍ଵା ତପ ଆତିଷ୍ଠତ୍ ପାର୍ଶ୍ଵେ ତସ୍ଯୋତ୍ତରେ ଗିରେଃ । ହିମଵତ୍ପ୍ରଭଵେ ଶୃଙ୍ଗେ ସହ ଦେଵ୍ଯା ମହେଶ୍ଵରଃ ॥୧-୩୬-
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ମହାଦେବ ତାଙ୍କ ଦେବୀ ସହିତ ହିମବତ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତର ଅଂଶରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ବସିଲେ ।
ଏଷ ତେ ଵିସ୍ତରୋ ରାମ ଶୈଲପୁତ୍ର୍ଯା ନିଵେଦିତଃ ଗଙ୍ଗାଯାଃ ପ୍ରଭଵଂ ଚୈଵ ଶୃଣୁ ମେ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥୧-୩୬-
ରାମ, ଏହି କଥା ପାହାଡ଼ର ଝିଅ ତୁମକୁ କହିଛି; ଏବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ମୋ ଥରେ ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଶୁଣ ।
thumb|ସପ୍ତତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ସତ୍ତରିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ ।
ତପ୍ଯମାନେ ତଦା ଦେଵେ ସେନ୍ଦ୍ରାଃ ସାଗ୍ନିପୁରୋଗମାଃ । ସେନାପତିମଭୀପ୍ସନ୍ତଃ ପିତାମହମୁପାଗମନ୍ ॥୧-୩୭-
ସେତେବେଳେ ଦେବତା ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ଆଗୁଆ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକ ନାୟକ ଚାହିଁ ପିତାମହଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ।
ତତୋଽବ୍ରୁଵନ୍ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଭଗଵନ୍ତଂ ପିତାମହମ୍ । ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ସୁରାରାମ ସେନ୍ଦ୍ରାଃ ସାଗ୍ନିପୁରୋଗମାଃ ॥୧-୩୭-
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ସହିତ, ପିତାମହଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ମଧୁର କଥା କହିଲେ ।
ଯେନ ସେନାପତିର୍ଦେଵ ଦତ୍ତୋ ଭଗଵତା ପୁରା । ସ ତପଃ ପରମାସ୍ଥାଯ ତପ୍ଯତେ ସ୍ମ ସହୋମଯା ॥୧-୩୭-
ଯେଉଁ ଦେବତା ନାୟକ ଆପଣ ପୂର୍ବେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ସେ ଏବେ ତାଙ୍କ ଜୀବନୀ ସହିତ ଗଭୀର ତପସ୍ୟାରେ ଲଗିଛନ୍ତି ।
ଯଦତ୍ରାନନ୍ତରଂ କାର୍ଯଂ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା । ସଂଵିଧତ୍ସ୍ଵ ଵିଧାନଜ୍ଞ ତ୍ଵଂ ହି ନଃ ପରମା ଗତିଃ ॥୧-୩୭-
ଏବେ ଯେଉଁ କାମ ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କରିବା ଦରକାର, ଆପଣ ତାହା ଉଚିତ ଭାବେ କରନ୍ତୁ; କାରଣ ଆପଣ ଆମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ ।
ଦେଵତାନାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵଲୋକପିତାମହଃ । ସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ ମଧୁରୈର୍ଵାକ୍ଯୈସ୍ତ୍ରିଦଶାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥୧-୩୭-
ଦେବତାମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପିତାମହ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ମଧୁର କଥାରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଏଭଳି କହିଲେ ।
ଶୈଲପୁତ୍ର୍ଯା ଯଦୁକ୍ତଂ ତନ୍ନ ପ୍ରଜାଃ ସ୍ଵାସୁ ପତ୍ନିଷୁ । ତସ୍ଯା ଵଚନମକ୍ଲିଷ୍ଟଂ ସତ୍ଯମେଵ ନ ସଂଶଯଃ ॥୧-୩୭-
ପାହାଡ଼ର ଝିଅ ଯାହା କହିଛି, ତାହା ସ୍ୱାମୀ-ସ୍ତ୍ରୀ ନିଜ ଜୀବନରେ ଅନୁପଯୁକ୍ତ; ତାଙ୍କ କଥା ସଫଳ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସତ୍ୟ ।
ଇଯମାକାଶଗଙ୍ଗା ଚ ଯସ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରଂ ହୁତାଶନଃ । ଜନଯିଷ୍ଯତି ଦେଵାନାଂ ସେନାପତିମରିଂଦମମ୍ ॥୧-୩୭-
ଏହି ଆକାଶ ଗଙ୍ଗାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନି ଦେବତା ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେବେ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସେନାପତି ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ହେବେ ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଦୁହିତା ମାନଯିଷ୍ଯତି ତଂ ସୁତମ୍ । ଉମାଯାସ୍ତଦ୍ବହୁମତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ ॥୧-୩୭-
ପାହାଡ଼ର ରାଜାର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ସେ ପୁଅକୁ ସମ୍ମାନ କରିବେ; ଉମା ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ମୂଲ୍ୟ ଦେବେ, ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ କୃତାର୍ଥା ରଘୁନନ୍ଦନ । ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ପିତାମହମପୂଜଯନ୍ ॥୧-୩୭-
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରଘୁବଂଶର ନନ୍ଦନ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେବା ପରେ ପିତାମହଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ଓ ପୂଜା କଲେ ।
ତେ ଗତ୍ଵା ପରମଂ ରାମ କୈଲାସଂ ଧାତୁମଣ୍ଡିତମ୍ । ଅଗ୍ନିଂ ନିଯୋଜଯାମାସୁଃ ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ସର୍ଵଦେଵତାଃ ॥୧-୩୭-
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ରତ୍ନ ଭୂଷିତ କୈଳାସ ପାହାଡ଼କୁ ଯାଇ, ପୁଅ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିକୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ ।
ଦେଵକାର୍ଯମିଦଂ ଦେଵ ସମାଧତ୍ସ୍ଵ ହୁତାଶନ । ଶୈଲପୁତ୍ର୍ଯାଂ ମହାତେଜୋ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ତେଜ ଉତ୍ସୃଜ ॥୧-୩୭-
ହେ ଦେବତା, ଦେବମାନଙ୍କର ଏହି କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କର; ପାହାଡ଼ର ଝିଅ ଗଙ୍ଗାରେ ତୁମ ଶକ୍ତି ଦେ ।
ଦେଵତାନାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ଗଙ୍ଗାମଭ୍ଯେତ୍ଯ ପାଵକଃ । ଗର୍ଭଂ ଧାରଯ ଵୈ ଦେଵି ଦେଵତାନାମିଦଂ ପ୍ରିଯମ୍ ॥୧-୩୭-
ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦେଉଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରି, ଅଗ୍ନି ଗଙ୍ଗା ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ହେ ଦେବୀ, ଗର୍ଭ ଧାରଣ କର; ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ।'
ଇତ୍ଯେତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦିଵ୍ଯଂ ରୂପମଧାରଯତ୍ । ସ ତସ୍ଯା ମହିମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମନ୍ତାଦଵଶୀର୍ଯତ ॥୧-୩୭-
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ତାଙ୍କ ମହିମା ଦେଖି, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିକିରଣ ହେଲା ।
ସମନ୍ତତସ୍ତଦା ଦେଵୀମଭ୍ଯଷିଞ୍ଚତ ପାଵକଃ । ସର୍ଵସ୍ରୋତାଂସି ପୂର୍ଣାନି ଗଙ୍ଗାଯା ରଘୁନନ୍ଦନ ॥୧-୩୭-
ତାବେଳେ ପାଉଁଠାରେ, ରଘୁବଂଶୀ, ଅଗ୍ନିଦେବୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅଭିଷେକ କଲେ। ଗଙ୍ଗାର ସମସ୍ତ ଝରଣା ଏବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।