ଚାରଯନ୍ତସ୍ତତଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଦୃଷ୍ଟଵନ୍ତୋ ମହଦ୍ ବିଲମ୍। ଲତାପାଦପସଂଛନ୍ନଂ ତିମିରେଣ ସମାଵୃତମ୍
ତାପରେ, ଆମେ ଚାରିପାଖ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଲତା ଓ ଗଛରେ ଢାକା, ଅନ୍ଧକାରରେ ଲୁଚିଥିବା ବଡ଼ ଗୁହା ଦେଖିଲୁ।
ଅସ୍ମାଦ୍ଧଂସା ଜଲକ୍ଲିନ୍ନାଃ ପକ୍ଷୈଃ ସଲିଲରେଣୁଭିଃ। କୁରରାଃ ସାରସାଶ୍ଚୈଵ ନିଷ୍ପତନ୍ତି ପତତ୍ତ୍ରିଣଃ
ସେଠାରୁ ପାଣିରେ ଭିଜା ଡେଣା ନେଇ, ହଂସ, କୁରର ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀମାନେ, ଡେଣାରେ ପାଣିର ଫୁଆଁ ଲାଗି, ବାହାରୁଥିଲେ।
ସାଧ୍ଵତ୍ର ପ୍ରଵିଶାମେତି ମଯା ତୂକ୍ତାଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ। ତେଷାମପି ହି ସର୍ଵେଷାମନୁମାନମୁପାଗତମ୍
ମୁଁ ବନରାମାନେକୁ କହିଲି: 'ଏଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ନିରାପଦ।' ସମସ୍ତଙ୍କର ମନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାବ ଆସିଥିଲା।
ଅସ୍ମିନ୍ ନିପତିତାଃ ସର୍ଵେଽପ୍ଯଥ କାର୍ଯତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ। ତତୋ ଗାଢଂ ନିପତିତା ଗୃହ୍ଯ ହସ୍ତୈଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଆମେ ସମସ୍ତେ କାମରେ ଲାଗି, ଏହି ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲୁ। ପରସ୍ପରଙ୍କ ହାତ ଧରି ଭଲଭାବରେ ଗଭୀରକୁ ଯାଇଲୁ।
ଇଦଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଃ ସହସା ବିଲଂ ତିମିରସଂଵୃତମ୍। ଏତନ୍ନଃ କାର୍ଯମେତେନ କୃତ୍ଯେନ ଵଯମାଗତାଃ
ଆମେ ହଠାତ୍ ଏହି ଅନ୍ଧାର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ; ଏହି କାମ ପାଇଁ ଆମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ।
ତ୍ଵାଂ ଚୈଵୋପଗତାଃ ସର୍ଵେ ପରିଦ୍ଯୂନା ବୁଭୁକ୍ଷିତାଃ। ଆତିଥ୍ଯଧର୍ମଦତ୍ତାନି ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଭୁଖା ହୋଇ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛୁ; ତୁମେ ଆତିଥ୍ୟ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଦେଇଛ।
ଅସ୍ମାଭିରୁପଯୁକ୍ତାନି ବୁଭୁକ୍ଷାପରିପୀଡିତୈଃ। ଯତ୍ ତ୍ଵଯା ରକ୍ଷିତାଃ ସର୍ଵେ ମ୍ରିଯମାଣା ବୁଭୁକ୍ଷଯା
ଭୁଖରେ ପୀଡିତ ଆମେ ସେଗୁଡିକୁ ଖାଇଛୁ; ତୁମ ଦୟାରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଭୁଖରେ ମରୁଥିବା ବେଳେ ରକ୍ଷା ପାଇଛୁ।
ବ୍ରୂହି ପ୍ରତ୍ଯୁପକାରାର୍ଥଂ କିଂ ତେ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ଵାନରାଃ। ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ସର୍ଵଜ୍ଞା ଵାନରୈସ୍ତୈଃ ସ୍ଵଯଂପ୍ରଭା
ତୁମେ କହ, ତୁମ ପାଇଁ ଆମେ କଣ କରିପାରିବୁ? ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ବାନରମାନେ, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭା ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତଃ ସର୍ଵାନିଦଂ ଵାନରଯୂଥପାନ୍। ସର୍ଵେଷାଂ ପରିତୁଷ୍ଟାସ୍ମି ଵାନରାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍
ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ବାନର ନାୟକମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।'
ଚରନ୍ତ୍ଯା ମମ ଧର୍ମେଣ ନ କାର୍ଯମିହ କେନଚିତ୍। ଏଵମୁକ୍ତଃ ଶୁଭଂ ଵାକ୍ଯଂ ତାପସ୍ଯା ଧର୍ମସଂହିତମ୍
'ମୁଁ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଚାଲିଛି, ଏଠାରେ କାହା ସହିତ ମୋର କିଛି କାମ ନାହିଁ।' ଏଭଳି ଧର୍ମମୟ ଓ ଶୁଭ ବାକ୍ୟ ତାପସୀ କହିଲେ—
ଉଵାଚ ହନୁମାନ୍ ଵାକ୍ଯଂ ତାମନିନ୍ଦିତଲୋଚନାମ୍। ଶରଣଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରପନ୍ନାଃ ସ୍ମଃ ସର୍ଵେ ଵୈ ଧର୍ମଚାରିଣୀମ୍
ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କୁ, ଯାହାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ନିର୍ମଳ ଥିଲା, କହିଲେ: 'ଆମେ ସମସ୍ତେ ଧର୍ମପରାୟଣୀ ତୁମ ପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛୁ।'
ଯଃ କୃତଃ ସମଯୋଽସ୍ମାସୁ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ମହାତ୍ମନା। ସ ତୁ କାଲୋ ଵ୍ଯତିକ୍ରାନ୍ତୋ ବିଲେ ଚ ପରିଵର୍ତତାମ୍
'ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ ଯେଉଁ ସମୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଥିଲା, ସେ ସମୟ ଏବେ ଶେଷ ହୋଇଗଲା; ଆମେ ଗୁହାରୁ ବାହାରିବା ଉଚିତ।'
ସା ତ୍ଵମସ୍ମାଦ୍ ବିଲାଦସ୍ମାନୁତ୍ତାରଯିତୁମର୍ହସି। ତସ୍ମାତ୍ ସୁଗ୍ରୀଵଵଚନାଦତିକ୍ରାନ୍ତାନ୍ ଗତାଯୁଷଃ
'ସେହିପାଇଁ, ତୁମେ ଆମକୁ ଏହି ଗୁହାରୁ ବାହାର କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ଆମେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛୁ ଓ ଆମର ପ୍ରାଣ ଆପଦରେ ପଡ଼ିଛି।'
ତ୍ରାତୁମର୍ହସି ନଃ ସର୍ଵାନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵଭଯଶଙ୍କିତାନ୍। ମହଚ୍ଚ କାର୍ଯମସ୍ମାଭିଃ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଧର୍ମଚାରିଣି
'ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ରୋଷରେ ଭୟଭିତ ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କର; ଓ ଧର୍ମପରାୟଣୀ, ଆମେ ଏଉଁ ମହାତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାମ ଅଧିକି ଅଛି।'
ତଚ୍ଚାପି ନ କୃତଂ କାର୍ଯମସ୍ମାଭିରିହ ଵାସିଭିଃ। ଏଵମୁକ୍ତା ହନୁମତା ତାପସୀ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
'ଏଠାରେ ରହୁଥିବା ଆମେ ସେ କାମ ଏଯାଁ କରିପାରିନାହିଁ।' ଏଭଳି ହନୁମାନ୍ କହିଲେ, ତାପସୀ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଜୀଵତା ଦୁଷ୍କରଂ ମନ୍ଯେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେନ ନିଵର୍ତିତୁମ୍। ତପସଃ ସୁପ୍ରଭାଵେଣ ନିଯମୋପାର୍ଜିତେନ ଚ
'ଏହି ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ବଞ୍ଚି ଫେରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର; କିନ୍ତୁ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଓ ନିୟମର ଫଳରେ ଏହା ସମ୍ଭବ।'
ସର୍ଵାନେଵ ବିଲାଦସ୍ମାତ୍ ତାରଯିଷ୍ଯାମି ଵାନରାନ୍। ନିମୀଲଯତ ଚକ୍ଷୂଂଷି ସର୍ଵେ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵାଃ
'ମୁଁ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେଙ୍କୁ ଏହି ଗୁହାରୁ ବାହାର କରିଦେବି; ସମସ୍ତ ବାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଆପଣମାନଙ୍କର ଆଖି ବନ୍ଦ କରନ୍ତୁ।'
ନହି ନିଷ୍କ୍ରମିତୁଂ ଶକ୍ଯମନିମୀଲିତଲୋଚନୈଃ। ତତୋ ନିମୀଲିତାଃ ସର୍ଵେ ସୁକୁମାରାଙ୍ଗୁଲୈଃ କରୈଃ
'ଆଖି ଖୋଲି ରଖିଲେ ବାହାରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ;' ତେଣୁ ସମସ୍ତେ ନିଜ ମୃଦୁ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଆଖି ବନ୍ଦ କଲେ।
ସହସା ପିଦଧୁର୍ଦୃଷ୍ଟିଂ ହୃଷ୍ଟା ଗମନକାଂକ୍ଷଯା। ଵାନରାସ୍ତୁ ମହାତ୍ମାନୋ ହସ୍ତରୁଦ୍ଧମୁଖାସ୍ତଦା
ପ୍ରସ୍ଥାନ ଆଶାରେ ଆନନ୍ଦିତ ବାନରମାନେ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଦୃଷ୍ଟି ଢାକିଦେଲେ; ସେ ସମୟରେ ସେଇ ମହାତ୍ମା ବାନରମାନେ ନିଜ ହାତରେ ମୁହଁ ଢାକିଲେ।
ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ବିଲାଦୁତ୍ତାରିତାସ୍ତଯା। ଉଵାଚ ସର୍ଵାଂସ୍ତାଂସ୍ତତ୍ର ତାପସୀ ଧର୍ମଚାରିଣୀ
ଏକ ତିମିର ମାତ୍ର ସମୟରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଗୁହାରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ; ତାପସୀ ଧର୍ମପରାୟଣୀ ସେଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନିଃସୃତାନ୍ ଵିଷମାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଏଷ ଵିନ୍ଧ୍ଯୋ ଗିରିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାନାଦ୍ରୁମଲତାଯୁତଃ
ସେଇ ବିପଦରୁ ବାହାରିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କହିଲେ: 'ଏହା ହେଉଛି ଶ୍ରୀମାନ୍ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଶୋଭିତ।'
ଏଷ ପ୍ରସ୍ରଵଣଃ ଶୈଲଃ ସାଗରୋଽଯଂ ମହୋଦଧିଃ। ସ୍ଵସ୍ତି ଵୋଽସ୍ତୁ ଗମିଷ୍ଯାମି ଭଵନଂ ଵାନରର୍ଷଭାଃ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତଦ୍ ବିଲଂ ଶ୍ରୀମତ୍ ପ୍ରଵିଵେଶ ସ୍ଵଯଂପ୍ରଭା
'ଏହା ପ୍ରସ୍ରବଣ ପାହାଡ଼, ଏହି ହେଉଛି ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର। ବାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ତୁମମାନେ ଭଲରେ ରୁହ; ମୁଁ ମୋ ଗୃହକୁ ଯିବି।' ଏଭଳି କହି, ଶ୍ରୀମତୀ ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭା ସେ ଗୁହାକୁ ପୁନି ପ୍ରବେଶ କଲେ।
thumb|ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ପଚାସିତିଏ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ ।
ତତସ୍ତେ ଦଦୃଶୁର୍ଘୋରଂ ସାଗରଂ ଵରୁଣାଲଯମ୍। ଅପାରମଭିଗର୍ଜନ୍ତଂ ଘୋରୈରୂର୍ମିଭିରାକୁଲମ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର, ଅସୀମ ଓ ଭୟାନକ ତରଙ୍ଗରେ ଉତ୍ତେଜିତ ଓ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସ ସାଗରକୁ ଦେଖିଲେ ।
ମଯସ୍ଯ ମାଯାଵିହିତଂ ଗିରିଦୁର୍ଗଂ ଵିଚିନ୍ଵତାମ୍। ତେଷାଂ ମାସୋ ଵ୍ଯତିକ୍ରାନ୍ତୋ ଯୋ ରାଜ୍ଞା ସମଯଃ କୃତଃ
ମାୟାଙ୍କ ମାୟାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗ ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ, ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଏକ ମାସ ସମୟ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶେଷ ହୋଇଗଲା ।
ଵିନ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ତୁ ଗିରେଃ ପାଦେ ସମ୍ପ୍ରପୁଷ୍ପିତପାଦପେ। ଉପଵିଶ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଶ୍ଚିନ୍ତାମାପେଦିରେ ତଦା
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ତଳେ, ଯେଉଁଠାରେ ଗଛମାନେ ପୁଷ୍ପରେ ଭରିଥିଲେ, ସେ ମହାତ୍ମାମାନେ ବସି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ ।
ତତଃ ପୁଷ୍ପାତିଭାରାଗ୍ରାଁଲ୍ଲତାଶତସମାଵୃତାନ୍। ଦ୍ରୁମାନ୍ ଵାସନ୍ତିକାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଭୂଵୁର୍ଭଯଶଙ୍କିତାଃ
ତାପରେ, ଅନେକ ଲତାରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ଓ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ବସନ୍ତ କାଳର ଗଛମାନେ ଦେଖି, ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ।
ତେ ଵସନ୍ତମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ପ୍ରତିଵେଦ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍। ନଷ୍ଟସଂଦେଶକାଲାର୍ଥା ନିପେତୁର୍ଧରଣୀତଲେ
ବସନ୍ତ ଆସିଛି ବୋଲି ପରସ୍ପରକୁ କହି, ଓ ସନ୍ଦେଶ ପଠାଇବାର ସମୟ ହାରାଇ ଯିବାରୁ, ସେମାନେ ଭୂମିରେ ଲୁଟି ପଡ଼ିଲେ ।
ତତସ୍ତାନ୍ କପିଵୃଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ଶିଷ୍ଟାଂଶ୍ଚୈଵ ଵନୌକସଃ। ଵାଚା ମଧୁରଯାଽଽଭାଷ୍ଯ ଯଥାଵଦନୁମାନ୍ଯ ଚ
ତାପରେ, ବନରେ ବସୁଥିବା ବୃଦ୍ଧ ଓ ମାନ୍ୟ ଵାନରମାନେଂକୁ ମଧୁର କଥାରେ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ଯଥାଯଥ ମନ୍ଜୁରି ନେଇଲେ ।
ସ ତୁ ସିଂହଵୃଷସ୍କନ୍ଧଃ ପୀନାଯତଭୁଜଃ କପିଃ। ଯୁଵରାଜୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଅଙ୍ଗଦୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସିଂହ ଓ ବୃଷଭ ଭଳି ମଜବୁତ କାନ୍ଧ ଓ ଦୀର୍ଘ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଥିବା, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଯୁବରାଜ ଅଙ୍ଗଦ କଥା କହିଲେ ।