ତପନୀଯଗଵାକ୍ଷାଣି ମଣିଜାଲାଵୃତାନି ଚ। ପୁଷ୍ପିତାଃ ଫଲଵନ୍ତଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଯାଃ ସୁରଭିଗନ୍ଧଯଃ
"ସୁନାର ଜାଲି ବିନ୍ଦୁ ଓ ମଣିର ଝାଲର ସହିତ ଏହି ଘରମାନେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଭରିଥିବା, ସୁଗନ୍ଧିତ ଗଛମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଯାଇଛି।"
ଇମେ ଜାମ୍ବୂନଦମଯାଃ ପାଦପାଃ କସ୍ଯ ତେଜସା। କାଞ୍ଚନାନି ଚ ପଦ୍ମାନି ଜାତାନି ଵିମଲେ ଜଲେ
"ଏହି ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନାର ଗଛମାନେ କାହାର ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି? ଏହି ସୁନାର ପଦ୍ମମାନେ ଏହି ପରିସ୍କାର ଜଳରେ କିଏ ଉପଜାଇଛି?"
କଥଂ ମତ୍ସ୍ଯାଶ୍ଚ ସୌଵର୍ଣା ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସହ କଚ୍ଛପୈଃ। ଆତ୍ମନସ୍ତ୍ଵନୁଭାଵାଦ୍ ଵା କସ୍ଯ ଚୈତତ୍ତପୋବଲମ୍
"ଏଠି କିପରି ସୁନାର ମାଛ ଓ କଉ ଏକାସାଥି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି? ଏହା କି ଆପଣଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାର ତପସ୍ୟାର ଫଳ?"
ଅଜାନତାଂ ନଃ ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି। ଏଵମୁକ୍ତା ହନୁମତା ତାପସୀ ଧର୍ମଚାରିଣୀ
"ଆମେ କିଛି ଜାଣୁନାହିଁ, ତେଣୁ ଦୟାକରି ସବୁ କଥା ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ।" ଏଭଳି ହନୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଚାରାଯିବା ପରେ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ତାପସୀ କହିଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହନୂମନ୍ତଂ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତା। ମଯୋ ନାମ ମହାତେଜା ମାଯାଵୀ ଵାନରର୍ଷଭ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ବନରମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାୟା ନାମକ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମାୟାବୀ ପୁରୁଷ ଥିଲେ।"
ତେନେଦଂ ନିର୍ମିତଂ ସର୍ଵଂ ମାଯଯା କାଞ୍ଚନଂ ଵନମ୍। ପୁରା ଦାନଵମୁଖ୍ଯାନାଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ବଭୂଵ ହ
"ସେଇ ମାୟା ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ସୁନାର ଅଦ୍ଭୁତ ଅରଣ୍ୟ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ପୂର୍ବେ ସେ ଦାନବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଥିଲେ।"
ଯେନେଦଂ କାଞ୍ଚନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ନିର୍ମିତଂ ଭଵନୋତ୍ତମମ୍। ସ ତୁ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ମହଦ୍ଵନେ
"ସେଇ ମାୟା ଏହି ସୁନାର, ଦିବ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହଳ ତିଆରି କରିଥିଲେ; ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।"
ପିତାମହାଦ୍ ଵରଂ ଲେଭେ ସର୍ଵମୌଶନସଂ ଧନମ୍। ଵିଧାଯ ସର୍ଵଂ ବଲଵାନ୍ ସର୍ଵକାମେଶ୍ଵରସ୍ତଦା
"ସେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଉଶନାସଙ୍କ ବଂଶର ସମସ୍ତ ଧନ ଦାନ ରୂପେ ଲାଗିଥିଲେ। ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ଅଧିପତି ହେଲେ।"
ଉଵାସ ସୁଖିତଃ କାଲଂ କଂଚିଦସ୍ମିନ୍ ମହାଵନେ। ତମପ୍ସରସି ହେମାଯାଂ ସକ୍ତଂ ଦାନଵପୁଙ୍ଗଵମ୍
"ସେ ଏହି ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ କିଛି ସମୟ ସୁଖରେ ବାସ କରିଥିଲେ। ସେ ଦାନବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେମା ନାମକ ଅପ୍ସରାଙ୍କ ସହିତ ଆସକ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।"
ଵିକ୍ରମ୍ଯୈଵାଶନିଂ ଗୃହ୍ଯ ଜଘାନେଶଃ ପୁରଂଦରଃ। ଇଦଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଣା ଦତ୍ତଂ ହେମାଯୈ ଵନମୁତ୍ତମମ୍
"ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ବଜ୍ର ମାରି ହତ୍ୟା କଲେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅରଣ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ହେମାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା।"
ଶାଶ୍ଵତଃ କାମଭୋଗଶ୍ଚ ଗୃହଂ ଚେଦଂ ହିରଣ୍ମଯମ୍। ଦୁହିତା ମେରୁସାଵର୍ଣେରହଂ ତସ୍ଯାଃ ସ୍ଵଯଂପ୍ରଭା
"ଏହି ସଦାର ଆନନ୍ଦ ଓ ଏହି ସୁନାର ଘର ଦିଆଯାଇଛି। ମୁଁ ମେରୁସାବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କନ୍ୟା ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭା, ଏହି ହେମା ମୋର ମାଆ।"
ଇଦଂ ରକ୍ଷାମି ଭଵନଂ ହେମାଯା ଵାନରୋତ୍ତମ। ମମ ପ୍ରିଯସଖୀ ହେମା ନୃତ୍ତଗୀତଵିଶାରଦା
ହେ ବନରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏହି ହେମାଙ୍କର ମହଳକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛି। ହେମା ମୋର ପ୍ରିୟ ସଖୀ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ଦକ୍ଷ।
ତଯାଦତ୍ତଵରା ଚାସ୍ମି ରକ୍ଷାମି ଭଵନଂ ମହତ୍। କିଂ କାର୍ଯଂ କସ୍ଯ ଵା ହେତୋଃ କାନ୍ତାରାଣି ପ୍ରପଦ୍ଯଥ
ସେ ମୋତେ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ, ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ ମହଳକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛି। କିଏ ପାଇଁ କି କାମରେ ତୁମେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଛ?
କଥଂ ଚେଦଂ ଵନଂ ଦୁର୍ଗଂ ଯୁଷ୍ମାଭିରୁପଲକ୍ଷିତମ୍। ଶୁଚୀନ୍ଯଭ୍ଯଵହାରାଣି ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ। ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପୀତ୍ଵା ଚ ପାନୀଯଂ ସର୍ଵଂ ମେ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ତୁମେ କିପରି ଏହି ଦୁର୍ଗମ ଓ ଅପହ୍ରାସ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦେଖିପାରିଲ? ପବିତ୍ର ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ, ପାଣି ପିଇଛ ପରେ, ମୋତେ ସବୁ କଥା କହିବା ଉଚିତ।
thumb|ଦ୍ଵିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ବାଉନ୍ତିଶି ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣ।
ଅଥ ତାନବ୍ରଵୀତ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଵିଶ୍ରାନ୍ତାନ୍ ହରିଯୂଥପାନ୍। ଇଦଂ ଵଚନମେକାଗ୍ରା ତାପସୀ ଧର୍ମଚାରିଣୀ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ବନରାମାନେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବାବେଳେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାପସୀ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଵାନରା ଯଦି ଵଃ ଖେଦଃ ପ୍ରଣଷ୍ଟଃ ଫଲଭକ୍ଷଣାତ୍। ଯଦି ଚୈତନ୍ମଯା ଶ୍ରାଵ୍ଯଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତାଂ କଥାମ୍
ବନରାମାନେ, ଫଳ ଖାଇ ତୁମର କ୍ଲାନ୍ତି ଯଦି ଦୂର ହୋଇଛି ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ଥାଏ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଆର୍ଜଵେନ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵମାଖ୍ଯାତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ସତ୍ୟ ଓ ସରଳ ଭାବରେ ସମସ୍ତ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ରାଜା ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ମହେନ୍ଦ୍ରଵରୁଣୋପମଃ। ରାମୋ ଦାଶରଥିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଦଣ୍ଡକାଵନମ୍
ସମସ୍ତ ଜଗତର ରାଜା, ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦଶରଥପୁତ୍ର ଶ୍ରୀରାମ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଵୈଦେହ୍ଯା ସହ ଭାର୍ଯଯା। ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଜନସ୍ଥାନାଦ୍ ରାଵଣେନ ହୃତା ବଲାତ୍
ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାଇ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୀତା ସହିତ ଆସିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ରାବଣ ଜନସ୍ଥାନରୁ ଜୋରକରି ହରଣ କରିଥିଲା।
ଵୀରସ୍ତସ୍ଯ ସଖା ରାଜ୍ଞଃ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନାମ ଵାନରଃ। ରାଜା ଵାନରମୁଖ୍ଯାନାଂ ଯେନ ପ୍ରସ୍ଥାପିତା ଵଯମ୍
ସେଇ ରାଜାଙ୍କର ବୀର ସଖା ସୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ବନରା, ଯିଏ ବନରମାନଙ୍କର ରାଜା। ଆମେ ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯଚରିତାମାଶାଂ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଯମରକ୍ଷିତାମ୍। ସହୈଭିର୍ଵାନରୈର୍ମୁଖ୍ଯୈରଙ୍ଗଦପ୍ରମୁଖୈର୍ଵଯମ୍
ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ବନରାମାନେ ସହିତ, ଆମେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ, ଯାହା ଯମଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଓ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପବିତ୍ରତାରେ ଅଛି, ଆସିଛୁ।
ରାଵଣଂ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ରାକ୍ଷସଂ କାମରୂପିଣମ୍। ସୀତଯା ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ମାର୍ଗଧ୍ଵମିତି ଚୋଦିତାଃ
ସମସ୍ତେ ଆମକୁ ଏହି ଆଦେଶ ମିଳିଥିଲା: 'ଇଚ୍ଛାମତ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ରାବଣ ଓ ଭିଦେହନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜ।'
ଵିଚିତ୍ଯ ତୁ ଵନଂ ସର୍ଵଂ ସମୁଦ୍ରଂ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍। ଵଯଂ ବୁଭୁକ୍ଷିତାଃ ସର୍ଵେ ଵୃକ୍ଷମୂଲମୁପାଶ୍ରିତାଃ
ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତଲାଶ କରି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଭୁଖା ହୋଇ ଗଛ ତଳେ ବସିଥିଲୁ।
ଵିଵର୍ଣଵଦନାଃ ସର୍ଵେ ସର୍ଵେ ଧ୍ଯାନପରାଯଣାଃ। ନାଧିଗଚ୍ଛାମହେ ପାରଂ ମଗ୍ନାଶ୍ଚିନ୍ତାମହାର୍ଣଵେ
ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁହଁ ମଲିନ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିଲା। ଆମେ କେହି ମଧ୍ୟ ଉପାୟ ଦେଖିପାରୁନଥିଲୁ, ବଡ଼ ଚିନ୍ତାର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲୁ।
ଚାରଯନ୍ତସ୍ତତଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଦୃଷ୍ଟଵନ୍ତୋ ମହଦ୍ ବିଲମ୍। ଲତାପାଦପସଂଛନ୍ନଂ ତିମିରେଣ ସମାଵୃତମ୍
ତାପରେ, ଆମେ ଚାରିପାଖ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଲତା ଓ ଗଛରେ ଢାକା, ଅନ୍ଧକାରରେ ଲୁଚିଥିବା ବଡ଼ ଗୁହା ଦେଖିଲୁ।
ଅସ୍ମାଦ୍ଧଂସା ଜଲକ୍ଲିନ୍ନାଃ ପକ୍ଷୈଃ ସଲିଲରେଣୁଭିଃ। କୁରରାଃ ସାରସାଶ୍ଚୈଵ ନିଷ୍ପତନ୍ତି ପତତ୍ତ୍ରିଣଃ
ସେଠାରୁ ପାଣିରେ ଭିଜା ଡେଣା ନେଇ, ହଂସ, କୁରର ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀମାନେ, ଡେଣାରେ ପାଣିର ଫୁଆଁ ଲାଗି, ବାହାରୁଥିଲେ।
ସାଧ୍ଵତ୍ର ପ୍ରଵିଶାମେତି ମଯା ତୂକ୍ତାଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ। ତେଷାମପି ହି ସର୍ଵେଷାମନୁମାନମୁପାଗତମ୍
ମୁଁ ବନରାମାନେକୁ କହିଲି: 'ଏଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ନିରାପଦ।' ସମସ୍ତଙ୍କର ମନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାବ ଆସିଥିଲା।
ଅସ୍ମିନ୍ ନିପତିତାଃ ସର୍ଵେଽପ୍ଯଥ କାର୍ଯତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ। ତତୋ ଗାଢଂ ନିପତିତା ଗୃହ୍ଯ ହସ୍ତୈଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଆମେ ସମସ୍ତେ କାମରେ ଲାଗି, ଏହି ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲୁ। ପରସ୍ପରଙ୍କ ହାତ ଧରି ଭଲଭାବରେ ଗଭୀରକୁ ଯାଇଲୁ।
ଇଦଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଃ ସହସା ବିଲଂ ତିମିରସଂଵୃତମ୍। ଏତନ୍ନଃ କାର୍ଯମେତେନ କୃତ୍ଯେନ ଵଯମାଗତାଃ
ଆମେ ହଠାତ୍ ଏହି ଅନ୍ଧାର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ; ଏହି କାମ ପାଇଁ ଆମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ।