କାଞ୍ଚନଭ୍ରମରାଂଶ୍ଚୈଵ ମଧୂନି ଚ ସମନ୍ତତଃ। ମଣିକାଞ୍ଚନଚିତ୍ରାଣି ଶଯନାନ୍ଯାସନାନି ଚ
ସୁନା ମଧୁମକ୍ଷୀ ଓ ସବୁଦିଗରେ ମଧୁ, ମଣି ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଶୋଇବା ଓ ବସିବା ଜାଗା ଦେଖିଲେ।
ଵିଵିଧାନି ଵିଶାଲାନି ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ସମନ୍ତତଃ। ହୈମରାଜତକାଂସ୍ଯାନାଂ ଭାଜନାନାଂ ଚ ରାଶଯଃ
ସେମାନେ ସବୁଦିଗରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ସୁନା, ଚାଁଦି ଓ କଂସ୍ୟର ବାତିଲା ରାଶି ଦେଖିଲେ।
ଅଗୁରୂଣାଂ ଚ ଦିଵ୍ଯାନାଂ ଚନ୍ଦନାନାଂ ଚ ସଂଚଯାନ୍। ଶୁଚୀନ୍ଯଭ୍ଯଵହାରାଣି ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ
ଦିବ୍ୟ ଅଗୁରୁ ଓ ଚନ୍ଦନର ଭଣ୍ଡାର, ପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଦେଖିଲେ।
ମହାର୍ହାଣି ଚ ଯାନାନି ମଧୂନି ରସଵନ୍ତି ଚ। ଦିଵ୍ଯାନାମମ୍ବରାଣାଂ ଚ ମହାର୍ହାଣାଂ ଚ ସଂଚଯାନ୍
ମୂଲ୍ୟବାନ ଯାନ, ମିଠା ମଧୁ ଓ ଦିବ୍ୟ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ରର ଭଣ୍ଡାର ଦେଖିଲେ।
କମ୍ବଲାନାଂ ଚ ଚିତ୍ରାଣାମଜିନାନାଂ ଚ ସଂଚଯାନ୍। ତତ୍ର ତତ୍ର ଚ ଵିନ୍ଯସ୍ତାନ୍ ଦୀପ୍ତାନ୍ ଵୈଶ୍ଵାନରପ୍ରଭାନ୍
ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର କମ୍ବଳ ଓ ପଶୁଚର୍ମର ଭଣ୍ଡାର, ଏଠାଉଠା ରଖାଯାଇଥିବା, ଅଗ୍ନି ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଦଦୃଶୁର୍ଵାନରାଃ ଶୁଭ୍ରାଞ୍ଜାତରୂପସ୍ଯ ସଂଚଯାନ୍। ତତ୍ର ତତ୍ର ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତୋ ବିଲେ ତତ୍ର ମହାପ୍ରଭାଃ
ବାନରମାନେ ସେଇ ଶୋଭାମୟ ଗୁହାରେ ଏଠାଉଠା ଖୋଜିବା ସମୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶୁଧ୍ଧ ସୁନାର ରାଶି ଦେଖିଲେ।
ଦଦୃଶୁର୍ଵାନରାଃ ଶୂରାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଂ କାଂଚିଦଦୂରତଃ। ତାଂ ଚ ତେ ଦଦୃଶୁସ୍ତତ୍ର ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନାମ୍ବରାମ୍
ଶୂର ବାନରମାନେ କିଛି ଦୂରେ ଏକ ମହିଳାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଚିର ଓ କଳା କୃଷ୍ଣାମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ତାପସୀଂ ନିଯତାହାରାଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତୀମିଵ ତେଜସା। ଵିସ୍ମିତା ହରଯସ୍ତତ୍ର ଵ୍ଯଵତିଷ୍ଠନ୍ତ ସର୍ଵଶଃ। ପପ୍ରଚ୍ଛ ହନୁମାଂସ୍ତତ୍ର କାସି ତ୍ଵଂ କସ୍ଯ ଵା ବିଲମ୍
ସେ ଏକ ତପସ୍ୱିନୀ, ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ, ତେଜରେ ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ଚମକୁଥିଲେ। ବାନରମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ସବୁଠାରେ ଥମ୍ବି ରହିଗଲେ। ତାପରେ ହନୁମାନ୍ ସେଠାରେ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ? ଏହି ଗୁହା କାହାର?'
ତତୋ ହନୂମାନ୍ ଗିରିସଂନିକାଶଃ କୃତାଞ୍ଜଲିସ୍ତାମଭିଵାଦ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧାମ୍। ପପ୍ରଚ୍ଛ କା ତ୍ଵଂ ଭଵନଂ ବିଲଂ ଚ ରତ୍ନାନି ଚେମାନି ଵଦସ୍ଵ କସ୍ଯ
ତାପରେ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ହନୁମାନ୍ ଜୋଡ଼ିହାତରେ ସେଇ ବୃଦ୍ଧା ଜଣେ ନାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପଚାରିଲେ, "ଆପଣ କିଏ? ଏହି ଘର ଓ ଗୁହା କାହାର? ଏହି ରତ୍ନମାନେ କାହାର? ଦୟାକରି ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ।"
thumb|ଏକପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଏକପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକାପଞ୍ଚାଶିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ହନୁମାଂସ୍ତତ୍ର ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନାମ୍ବରାମ୍। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ତାଂ ମହାଭାଗାଂ ତାପସୀଂ ଧର୍ମଚାରିଣୀମ୍
ଏଭଳି କହି, ହନୁମାନ୍ ସେଠାରେ ଚୀର ବସ୍ତ୍ର ଓ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା, ଭାଗ୍ୟଶାଳି ତାପସୀ ଜଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଇଦଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଃ ସହସା ବିଲଂ ତିମିରସଂଵୃତମ୍। କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାପରିଶ୍ରାନ୍ତାଃ ପରିଖିନ୍ନାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
"ଆମେ ଏହି ଅନ୍ଧାର ଗୁହାକୁ ହଠାତ୍ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ। ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଅଭାବରେ ଅତିକ୍ରମିତ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛୁ।"
ମହଦ୍ ଧରଣ୍ଯା ଵିଵରଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଃ ସ୍ମ ପିପାସିତାଃ। ଇମାଂସ୍ତ୍ଵେଵଂଵିଧାନ୍ ଭାଵାନ୍ ଵିଵିଧାନଦ୍ଭୁତୋପମାନ୍
"ଆମେ ଏହି ବଡ଼ ଭୂମି ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ, ତିବ୍ର ତିଆରି ଓ ପିଆସରେ ଅସ୍ତିର ହୋଇଯାଇଛୁ। ଏଠାରେ ଏମିତି ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଛୁ।"
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଯଂ ପ୍ରଵ୍ଯଥିତାଃ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତା ନଷ୍ଟଚେତସଃ। କସ୍ଯୈତେ କାଞ୍ଚନା ଵୃକ୍ଷାସ୍ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଂନିଭାଃ
"ଏସବୁ ଦେଖି ଆମେ ଭୟଭୀତ ଓ ଅସ୍ତିର ହୋଇଯାଇଛୁ, ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଛି। ଏହି ସୁନା ଗଛମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି, କାହାର?"
ଶୁଚୀନ୍ଯଭ୍ଯଵହାରାଣି ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ। କାଞ୍ଚନାନି ଵିମାନାନି ରାଜତାନି ଗୃହାଣି ଚ
"ଏଠାରେ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଅଛି, ସୁନାର ମହଳ ଓ ଚାନ୍ଦିର ଘର ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ କାହାର?"
ତପନୀଯଗଵାକ୍ଷାଣି ମଣିଜାଲାଵୃତାନି ଚ। ପୁଷ୍ପିତାଃ ଫଲଵନ୍ତଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଯାଃ ସୁରଭିଗନ୍ଧଯଃ
"ସୁନାର ଜାଲି ବିନ୍ଦୁ ଓ ମଣିର ଝାଲର ସହିତ ଏହି ଘରମାନେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଭରିଥିବା, ସୁଗନ୍ଧିତ ଗଛମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଯାଇଛି।"
ଇମେ ଜାମ୍ବୂନଦମଯାଃ ପାଦପାଃ କସ୍ଯ ତେଜସା। କାଞ୍ଚନାନି ଚ ପଦ୍ମାନି ଜାତାନି ଵିମଲେ ଜଲେ
"ଏହି ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନାର ଗଛମାନେ କାହାର ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି? ଏହି ସୁନାର ପଦ୍ମମାନେ ଏହି ପରିସ୍କାର ଜଳରେ କିଏ ଉପଜାଇଛି?"
କଥଂ ମତ୍ସ୍ଯାଶ୍ଚ ସୌଵର୍ଣା ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସହ କଚ୍ଛପୈଃ। ଆତ୍ମନସ୍ତ୍ଵନୁଭାଵାଦ୍ ଵା କସ୍ଯ ଚୈତତ୍ତପୋବଲମ୍
"ଏଠି କିପରି ସୁନାର ମାଛ ଓ କଉ ଏକାସାଥି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି? ଏହା କି ଆପଣଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାର ତପସ୍ୟାର ଫଳ?"
ଅଜାନତାଂ ନଃ ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି। ଏଵମୁକ୍ତା ହନୁମତା ତାପସୀ ଧର୍ମଚାରିଣୀ
"ଆମେ କିଛି ଜାଣୁନାହିଁ, ତେଣୁ ଦୟାକରି ସବୁ କଥା ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ।" ଏଭଳି ହନୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଚାରାଯିବା ପରେ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ତାପସୀ କହିଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହନୂମନ୍ତଂ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତା। ମଯୋ ନାମ ମହାତେଜା ମାଯାଵୀ ଵାନରର୍ଷଭ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ବନରମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାୟା ନାମକ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମାୟାବୀ ପୁରୁଷ ଥିଲେ।"
ତେନେଦଂ ନିର୍ମିତଂ ସର୍ଵଂ ମାଯଯା କାଞ୍ଚନଂ ଵନମ୍। ପୁରା ଦାନଵମୁଖ୍ଯାନାଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ବଭୂଵ ହ
"ସେଇ ମାୟା ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ସୁନାର ଅଦ୍ଭୁତ ଅରଣ୍ୟ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ପୂର୍ବେ ସେ ଦାନବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଥିଲେ।"
ଯେନେଦଂ କାଞ୍ଚନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ନିର୍ମିତଂ ଭଵନୋତ୍ତମମ୍। ସ ତୁ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ମହଦ୍ଵନେ
"ସେଇ ମାୟା ଏହି ସୁନାର, ଦିବ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହଳ ତିଆରି କରିଥିଲେ; ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।"
ପିତାମହାଦ୍ ଵରଂ ଲେଭେ ସର୍ଵମୌଶନସଂ ଧନମ୍। ଵିଧାଯ ସର୍ଵଂ ବଲଵାନ୍ ସର୍ଵକାମେଶ୍ଵରସ୍ତଦା
"ସେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଉଶନାସଙ୍କ ବଂଶର ସମସ୍ତ ଧନ ଦାନ ରୂପେ ଲାଗିଥିଲେ। ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ଅଧିପତି ହେଲେ।"
ଉଵାସ ସୁଖିତଃ କାଲଂ କଂଚିଦସ୍ମିନ୍ ମହାଵନେ। ତମପ୍ସରସି ହେମାଯାଂ ସକ୍ତଂ ଦାନଵପୁଙ୍ଗଵମ୍
"ସେ ଏହି ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ କିଛି ସମୟ ସୁଖରେ ବାସ କରିଥିଲେ। ସେ ଦାନବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେମା ନାମକ ଅପ୍ସରାଙ୍କ ସହିତ ଆସକ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।"
ଵିକ୍ରମ୍ଯୈଵାଶନିଂ ଗୃହ୍ଯ ଜଘାନେଶଃ ପୁରଂଦରଃ। ଇଦଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଣା ଦତ୍ତଂ ହେମାଯୈ ଵନମୁତ୍ତମମ୍
"ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ବଜ୍ର ମାରି ହତ୍ୟା କଲେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅରଣ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ହେମାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା।"
ଶାଶ୍ଵତଃ କାମଭୋଗଶ୍ଚ ଗୃହଂ ଚେଦଂ ହିରଣ୍ମଯମ୍। ଦୁହିତା ମେରୁସାଵର୍ଣେରହଂ ତସ୍ଯାଃ ସ୍ଵଯଂପ୍ରଭା
"ଏହି ସଦାର ଆନନ୍ଦ ଓ ଏହି ସୁନାର ଘର ଦିଆଯାଇଛି। ମୁଁ ମେରୁସାବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କନ୍ୟା ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭା, ଏହି ହେମା ମୋର ମାଆ।"
ଇଦଂ ରକ୍ଷାମି ଭଵନଂ ହେମାଯା ଵାନରୋତ୍ତମ। ମମ ପ୍ରିଯସଖୀ ହେମା ନୃତ୍ତଗୀତଵିଶାରଦା
ହେ ବନରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏହି ହେମାଙ୍କର ମହଳକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛି। ହେମା ମୋର ପ୍ରିୟ ସଖୀ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ଦକ୍ଷ।
ତଯାଦତ୍ତଵରା ଚାସ୍ମି ରକ୍ଷାମି ଭଵନଂ ମହତ୍। କିଂ କାର୍ଯଂ କସ୍ଯ ଵା ହେତୋଃ କାନ୍ତାରାଣି ପ୍ରପଦ୍ଯଥ
ସେ ମୋତେ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ, ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ ମହଳକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛି। କିଏ ପାଇଁ କି କାମରେ ତୁମେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଛ?
କଥଂ ଚେଦଂ ଵନଂ ଦୁର୍ଗଂ ଯୁଷ୍ମାଭିରୁପଲକ୍ଷିତମ୍। ଶୁଚୀନ୍ଯଭ୍ଯଵହାରାଣି ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ। ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପୀତ୍ଵା ଚ ପାନୀଯଂ ସର୍ଵଂ ମେ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ତୁମେ କିପରି ଏହି ଦୁର୍ଗମ ଓ ଅପହ୍ରାସ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦେଖିପାରିଲ? ପବିତ୍ର ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ, ପାଣି ପିଇଛ ପରେ, ମୋତେ ସବୁ କଥା କହିବା ଉଚିତ।
thumb|ଦ୍ଵିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ବାଉନ୍ତିଶି ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣ।