ପରିପେତୁର୍ବିଲେ ତସ୍ମିନ୍ କଂଚିତ୍ କାଲମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ। ତେ କୃଶା ଦୀନଵଦନାଃ ପରିଶ୍ରାନ୍ତାଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ
ସେମାନେ ସେଇ ଗୁହାରେ କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଭାବେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ମାନବାଙ୍ଗ ମାନ୍ଦା ମୁହଁ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଥକି ହେଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଆଲୋକଂ ଦଦୃଶୁର୍ଵୀରା ନିରାଶା ଜୀଵିତେ ଯଦା। ତତସ୍ତଂ ଦେଶମାଗମ୍ଯ ସୌମ୍ଯା ଵିତିମିରଂ ଵନମ୍
ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଜୀବନ ଉପରେ ଆଶା ଛାଡ଼ି ଆଲୋକ ଦେଖିଲେ, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ଏକ ଶାନ୍ତ ଓ ଅନ୍ଧକାର ହୀନ ଉଦ୍ୟାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଦଦୃଶୁଃ କାଞ୍ଚନାନ୍ ଵୃକ୍ଷାନ୍ ଦୀପ୍ତଵୈଶ୍ଵାନରପ୍ରଭାନ୍। ସାଲାଂସ୍ତାଲାଂସ୍ତମାଲାଂଶ୍ଚ ପୁଂନାଗାନ୍ ଵଞ୍ଜୁଲାନ୍ ଧଵାନ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ସୁନା ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଗଛ, ଅଗ୍ନିର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ସାଳ, ତାଳ, ତମାଳ, ପୁନ୍ନାଗ, ବଞ୍ଜୁଳ ଓ ଧବ ଗଛ ଦେଖିଲେ।
ଚମ୍ପକାନ୍ ନାଗଵୃକ୍ଷାଂଶ୍ଚ କର୍ଣିକାରାଂଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାନ୍। ସ୍ତବକୈଃ କାଞ୍ଚନୈଶ୍ଚିତ୍ରୈ ରକ୍ତୈଃ କିସଲଯୈସ୍ତଥା
ସେଠାରେ ଚମ୍ପକ, ନାଗ ଓ ଫୁଲଫୁଲିଥିବା କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛ; ସୁନା ଫୁଲର ଗୁଛ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଲାଲ ଅଙ୍କୁର ଦେଖିଲେ।
ଆପୀଡୈଶ୍ଚ ଲତାଭିଶ୍ଚ ହେମାଭରଣଭୂଷିତାନ୍। ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଂକାଶାନ୍ ଵୈଦୂର୍ଯମଯଵେଦିକାନ୍
ସେଠାରେ ଲତା ମାଳା ଓ ସୁନା ଗହନାରେ ଶୋଭିତ ଗଛ, ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିର ମଞ୍ଚ ଦେଖିଲେ।
ବିଭ୍ରାଜମାନାନ୍ ଵପୁଷା ପାଦପାଂଶ୍ଚ ହିରଣ୍ମଯାନ୍। ନୀଲଵୈଦୂର୍ଯଵର୍ଣାଶ୍ଚ ପଦ୍ମିନୀଃ ପତଗୈର୍ଵୃତାଃ
ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପରେ ଶୋଭିତ ସୁନା ଗଛ, ନୀଳ ବୈଦୂର୍ୟ ରଙ୍ଗର ପଦ୍ମ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଘେରିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ମହଦ୍ଭିଃ କାଞ୍ଚନୈର୍ଵୃକ୍ଷୈର୍ଵୃତା ବାଲାର୍କସଂନିଭୈଃ। ଜାତରୂପମଯୈର୍ମତ୍ସ୍ଯୈର୍ମହଦ୍ଭିଶ୍ଚାଥ ପଙ୍କଜୈଃ
ବଡ଼ ବଡ଼ ସୁନା ଗଛରେ ଘେରାଯାଇଥିବା, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ; ସୁନାର ମାଛ ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ପଦ୍ମ ଦେଖିଲେ।
ନଲିନୀସ୍ତତ୍ର ଦଦୃଶୁଃ ପ୍ରସନ୍ନସଲିଲାଯୁତାଃ। କାଞ୍ଚନାନି ଵିମାନାନି ରାଜତାନି ତଥୈଵ ଚ
ସେଠାରେ ସେମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମସରୋବର, ସୁନା ଓ ଚାଁଦିର ମହଳ ଦେଖିଲେ।
ତପନୀଯଗଵାକ୍ଷାଣି ମୁକ୍ତାଜାଲାଵୃତାନି ଚ। ହୈମରାଜତଭୌମାନି ଵୈଦୂର୍ଯମଣିମନ୍ତି ଚ
ସୁନାର ଜନେଲା, ମୁକ୍ତା ଜାଲିରେ ଢାକା, ସୁନା ଓ ଚାଁଦିର ଭୂମି, ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ଦେଖିଲେ।
ଦଦୃଶୁସ୍ତତ୍ର ହରଯୋ ଗୃହମୁଖ୍ଯାନି ସର୍ଵଶଃ। ପୁଷ୍ପିତାନ୍ ଫଲିନୋ ଵୃକ୍ଷାନ୍ ପ୍ରଵାଲମଣିସଂନିଭାନ୍
ସେଠାରେ ବାନରମାନେ ସବୁଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୃହ, ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଗଛ, ପ୍ରବାଳ ଓ ମଣି ସଦୃଶ ଦେଖିଲେ।
କାଞ୍ଚନଭ୍ରମରାଂଶ୍ଚୈଵ ମଧୂନି ଚ ସମନ୍ତତଃ। ମଣିକାଞ୍ଚନଚିତ୍ରାଣି ଶଯନାନ୍ଯାସନାନି ଚ
ସୁନା ମଧୁମକ୍ଷୀ ଓ ସବୁଦିଗରେ ମଧୁ, ମଣି ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଶୋଇବା ଓ ବସିବା ଜାଗା ଦେଖିଲେ।
ଵିଵିଧାନି ଵିଶାଲାନି ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ସମନ୍ତତଃ। ହୈମରାଜତକାଂସ୍ଯାନାଂ ଭାଜନାନାଂ ଚ ରାଶଯଃ
ସେମାନେ ସବୁଦିଗରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ସୁନା, ଚାଁଦି ଓ କଂସ୍ୟର ବାତିଲା ରାଶି ଦେଖିଲେ।
ଅଗୁରୂଣାଂ ଚ ଦିଵ୍ଯାନାଂ ଚନ୍ଦନାନାଂ ଚ ସଂଚଯାନ୍। ଶୁଚୀନ୍ଯଭ୍ଯଵହାରାଣି ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ
ଦିବ୍ୟ ଅଗୁରୁ ଓ ଚନ୍ଦନର ଭଣ୍ଡାର, ପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଦେଖିଲେ।
ମହାର୍ହାଣି ଚ ଯାନାନି ମଧୂନି ରସଵନ୍ତି ଚ। ଦିଵ୍ଯାନାମମ୍ବରାଣାଂ ଚ ମହାର୍ହାଣାଂ ଚ ସଂଚଯାନ୍
ମୂଲ୍ୟବାନ ଯାନ, ମିଠା ମଧୁ ଓ ଦିବ୍ୟ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ରର ଭଣ୍ଡାର ଦେଖିଲେ।
କମ୍ବଲାନାଂ ଚ ଚିତ୍ରାଣାମଜିନାନାଂ ଚ ସଂଚଯାନ୍। ତତ୍ର ତତ୍ର ଚ ଵିନ୍ଯସ୍ତାନ୍ ଦୀପ୍ତାନ୍ ଵୈଶ୍ଵାନରପ୍ରଭାନ୍
ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର କମ୍ବଳ ଓ ପଶୁଚର୍ମର ଭଣ୍ଡାର, ଏଠାଉଠା ରଖାଯାଇଥିବା, ଅଗ୍ନି ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଦଦୃଶୁର୍ଵାନରାଃ ଶୁଭ୍ରାଞ୍ଜାତରୂପସ୍ଯ ସଂଚଯାନ୍। ତତ୍ର ତତ୍ର ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତୋ ବିଲେ ତତ୍ର ମହାପ୍ରଭାଃ
ବାନରମାନେ ସେଇ ଶୋଭାମୟ ଗୁହାରେ ଏଠାଉଠା ଖୋଜିବା ସମୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶୁଧ୍ଧ ସୁନାର ରାଶି ଦେଖିଲେ।
ଦଦୃଶୁର୍ଵାନରାଃ ଶୂରାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଂ କାଂଚିଦଦୂରତଃ। ତାଂ ଚ ତେ ଦଦୃଶୁସ୍ତତ୍ର ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନାମ୍ବରାମ୍
ଶୂର ବାନରମାନେ କିଛି ଦୂରେ ଏକ ମହିଳାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଚିର ଓ କଳା କୃଷ୍ଣାମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ତାପସୀଂ ନିଯତାହାରାଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତୀମିଵ ତେଜସା। ଵିସ୍ମିତା ହରଯସ୍ତତ୍ର ଵ୍ଯଵତିଷ୍ଠନ୍ତ ସର୍ଵଶଃ। ପପ୍ରଚ୍ଛ ହନୁମାଂସ୍ତତ୍ର କାସି ତ୍ଵଂ କସ୍ଯ ଵା ବିଲମ୍
ସେ ଏକ ତପସ୍ୱିନୀ, ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ, ତେଜରେ ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ଚମକୁଥିଲେ। ବାନରମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ସବୁଠାରେ ଥମ୍ବି ରହିଗଲେ। ତାପରେ ହନୁମାନ୍ ସେଠାରେ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ? ଏହି ଗୁହା କାହାର?'
ତତୋ ହନୂମାନ୍ ଗିରିସଂନିକାଶଃ କୃତାଞ୍ଜଲିସ୍ତାମଭିଵାଦ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧାମ୍। ପପ୍ରଚ୍ଛ କା ତ୍ଵଂ ଭଵନଂ ବିଲଂ ଚ ରତ୍ନାନି ଚେମାନି ଵଦସ୍ଵ କସ୍ଯ
ତାପରେ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ହନୁମାନ୍ ଜୋଡ଼ିହାତରେ ସେଇ ବୃଦ୍ଧା ଜଣେ ନାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପଚାରିଲେ, "ଆପଣ କିଏ? ଏହି ଘର ଓ ଗୁହା କାହାର? ଏହି ରତ୍ନମାନେ କାହାର? ଦୟାକରି ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ।"
thumb|ଏକପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଏକପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକାପଞ୍ଚାଶିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ହନୁମାଂସ୍ତତ୍ର ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନାମ୍ବରାମ୍। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ତାଂ ମହାଭାଗାଂ ତାପସୀଂ ଧର୍ମଚାରିଣୀମ୍
ଏଭଳି କହି, ହନୁମାନ୍ ସେଠାରେ ଚୀର ବସ୍ତ୍ର ଓ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା, ଭାଗ୍ୟଶାଳି ତାପସୀ ଜଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଇଦଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଃ ସହସା ବିଲଂ ତିମିରସଂଵୃତମ୍। କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାପରିଶ୍ରାନ୍ତାଃ ପରିଖିନ୍ନାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
"ଆମେ ଏହି ଅନ୍ଧାର ଗୁହାକୁ ହଠାତ୍ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ। ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଅଭାବରେ ଅତିକ୍ରମିତ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛୁ।"
ମହଦ୍ ଧରଣ୍ଯା ଵିଵରଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଃ ସ୍ମ ପିପାସିତାଃ। ଇମାଂସ୍ତ୍ଵେଵଂଵିଧାନ୍ ଭାଵାନ୍ ଵିଵିଧାନଦ୍ଭୁତୋପମାନ୍
"ଆମେ ଏହି ବଡ଼ ଭୂମି ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ, ତିବ୍ର ତିଆରି ଓ ପିଆସରେ ଅସ୍ତିର ହୋଇଯାଇଛୁ। ଏଠାରେ ଏମିତି ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଛୁ।"
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଯଂ ପ୍ରଵ୍ଯଥିତାଃ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତା ନଷ୍ଟଚେତସଃ। କସ୍ଯୈତେ କାଞ୍ଚନା ଵୃକ୍ଷାସ୍ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଂନିଭାଃ
"ଏସବୁ ଦେଖି ଆମେ ଭୟଭୀତ ଓ ଅସ୍ତିର ହୋଇଯାଇଛୁ, ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଛି। ଏହି ସୁନା ଗଛମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି, କାହାର?"
ଶୁଚୀନ୍ଯଭ୍ଯଵହାରାଣି ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ। କାଞ୍ଚନାନି ଵିମାନାନି ରାଜତାନି ଗୃହାଣି ଚ
"ଏଠାରେ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଅଛି, ସୁନାର ମହଳ ଓ ଚାନ୍ଦିର ଘର ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ କାହାର?"
ତପନୀଯଗଵାକ୍ଷାଣି ମଣିଜାଲାଵୃତାନି ଚ। ପୁଷ୍ପିତାଃ ଫଲଵନ୍ତଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଯାଃ ସୁରଭିଗନ୍ଧଯଃ
"ସୁନାର ଜାଲି ବିନ୍ଦୁ ଓ ମଣିର ଝାଲର ସହିତ ଏହି ଘରମାନେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଭରିଥିବା, ସୁଗନ୍ଧିତ ଗଛମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଯାଇଛି।"
ଇମେ ଜାମ୍ବୂନଦମଯାଃ ପାଦପାଃ କସ୍ଯ ତେଜସା। କାଞ୍ଚନାନି ଚ ପଦ୍ମାନି ଜାତାନି ଵିମଲେ ଜଲେ
"ଏହି ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନାର ଗଛମାନେ କାହାର ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି? ଏହି ସୁନାର ପଦ୍ମମାନେ ଏହି ପରିସ୍କାର ଜଳରେ କିଏ ଉପଜାଇଛି?"
କଥଂ ମତ୍ସ୍ଯାଶ୍ଚ ସୌଵର୍ଣା ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସହ କଚ୍ଛପୈଃ। ଆତ୍ମନସ୍ତ୍ଵନୁଭାଵାଦ୍ ଵା କସ୍ଯ ଚୈତତ୍ତପୋବଲମ୍
"ଏଠି କିପରି ସୁନାର ମାଛ ଓ କଉ ଏକାସାଥି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି? ଏହା କି ଆପଣଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାର ତପସ୍ୟାର ଫଳ?"
ଅଜାନତାଂ ନଃ ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି। ଏଵମୁକ୍ତା ହନୁମତା ତାପସୀ ଧର୍ମଚାରିଣୀ
"ଆମେ କିଛି ଜାଣୁନାହିଁ, ତେଣୁ ଦୟାକରି ସବୁ କଥା ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ।" ଏଭଳି ହନୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଚାରାଯିବା ପରେ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ତାପସୀ କହିଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହନୂମନ୍ତଂ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତା। ମଯୋ ନାମ ମହାତେଜା ମାଯାଵୀ ଵାନରର୍ଷଭ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ବନରମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାୟା ନାମକ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମାୟାବୀ ପୁରୁଷ ଥିଲେ।"