ଆସେଦୁସ୍ତସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ କୋଟିଂ ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମାମ୍। ତେଷାଂ ତତ୍ରୈଵ ଵସତାଂ ସ କାଲୋ ଵ୍ଯତ୍ଯଵର୍ତତ
ସେମାନେ ସେଇ ପାହାଡ଼ର ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମ ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ରହିଥିବାବେଳେ ସେମାନଙ୍କର ସମୟ କଟିଗଲା।
ସ ହି ଦେଶୋ ଦୁରନ୍ଵେଷ୍ଯୋ ଗୁହାଗହନଵାନ୍ ମହାନ୍। ତତ୍ର ଵାଯୁସୁତଃ ସର୍ଵଂ ଵିଚିନୋତି ସ୍ମ ପର୍ଵତମ୍
ସେଠାରେ ଅଞ୍ଚଳଟି ବହୁତ ଦୁର୍ଗମ, ଗୁହା ଓ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଭରିଥିଲା; ସେଠି ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ସମଗ୍ର ପାହାଡ଼ ଖୋଜିଲେ।
ପରସ୍ପରେଣ ରହିତା ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯାଵିଦୂରତଃ। ଗଜୋ ଗଵାକ୍ଷୋ ଗଵଯଃ ଶରଭୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ
ଗଜ, ଗବାକ୍ଷ, ଗବୟ, ଶରଭ ଓ ଗନ୍ଧମାଦନ — ଏମାନେ ଏକାଏକା ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ଏକାଏକା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏକାଏକାଠୁ ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ।
ମୈନ୍ଦଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଶ୍ଚୈଵ ହନୂମାନ୍ ଜାମ୍ବଵାନପି। ଅଙ୍ଗଦୋ ଯୁଵରାଜଶ୍ଚ ତାରଶ୍ଚ ଵନଗୋଚରଃ
ମଇନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ହନୁମାନ, ଜାମ୍ବବାନ, ଯୁବରାଜ ଅଙ୍ଗଦ ଓ ତାର — ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଥିଲେ।
ଗିରିଜାଲାଵୃତାନ୍ ଦେଶାନ୍ ମାର୍ଗିତ୍ଵା ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍। ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତସ୍ତତସ୍ତତ୍ର ଦଦୃଶୁର୍ଵିଵୃତଂ ବିଲମ୍
ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଖୋଜି ଚାଲିଥିବା ସେମାନେ, ଏଠାରେ ଏକ ଖୋଲା ଗୁହା ଦେଖିଲେ।
ଦୁର୍ଗମୃକ୍ଷବିଲଂ ନାମ ଦାନଵେନାଭିରକ୍ଷିତମ୍। କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାପରୀତାସ୍ତୁ ଶ୍ରାନ୍ତାସ୍ତୁ ସଲିଲାର୍ଥିନଃ
ଏହା ଦୁର୍ଗମ ମୃକ୍ଷ ନାମକ ଗୁହା, ଦାନବ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲା। ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣିର ଅଭାବରେ କ୍ଷୀଣ ଓ ଶିର୍ଷିତ, ସେମାନେ ପାଣି ଖୋଜି ଏଠାକୁ ଆସିଲେ।
ଅଵକୀର୍ଣଂ ଲତାଵୃକ୍ଷୈର୍ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ମହାବିଲମ୍। ତତ୍ର କ୍ରୌଞ୍ଚାଶ୍ଚ ହଂସାଶ୍ଚ ସାରସାଶ୍ଚାପି ନିଷ୍କ୍ରମନ୍
ଲତା ଓ ଗଛରେ ଆବୃତ ଏହି ବଡ଼ ଗୁହାକୁ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ। ଏଠାରେ କଞ୍ଚ, ହଂସ ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀ ବାହାରୁଥିଲେ।
ଜଲାର୍ଦ୍ରାଶ୍ଚକ୍ରଵାକାଶ୍ଚ ରକ୍ତାଙ୍ଗାଃ ପଦ୍ମରେଣୁଭିଃ। ତତସ୍ତଦ୍ ବିଲମାସାଦ୍ଯ ସୁଗନ୍ଧି ଦୁରତିକ୍ରମମ୍
ପାଣିରେ ଭିଜିଥିବା ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ, ପଦ୍ମରେଣୁରେ ଲାଲ ହୋଇଥିବା ଶରୀର ସହିତ, ଏଠାରେ ଥିଲେ। ସେମାନେ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଦୁର୍ଗମ ଏହି ଗୁହାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵିସ୍ମଯଵ୍ଯଗ୍ରମନସୋ ବଭୂଵୁର୍ଵାନରର୍ଷଭାଃ। ସଂଜାତପରିଶଙ୍କାସ୍ତେ ତଦ୍ ବିଲଂ ପ୍ଲଵଗୋତ୍ତମାଃ
ବାନରମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଗଲେ; ସେମାନେ ଏହି ଗୁହାପାଇଁ ସନ୍ଦେହ କରିଲେ।
ଅଭ୍ଯପଦ୍ଯନ୍ତ ସଂହୃଷ୍ଟାସ୍ତେଜୋଵନ୍ତୋ ମହାବଲାଃ। ନାନାସତ୍ତ୍ଵସମାକୀର୍ଣଂ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରନିଲଯୋପମମ୍
ତଥାପି ଆନନ୍ଦ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଭରି, ସେମାନେ ଏହି ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏଠା ନିଜେ ଦାନବ ମହାରାଜଙ୍କର ନିବାସ ଭଳି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀରେ ଭରିଥିଲା।
ଦୁର୍ଦର୍ଶମିଵ ଘୋରଂ ଚ ଦୁର୍ଵିଗାହ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ। ତତଃ ପର୍ଵତକୂଟାଭୋ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ଏହି ଗୁହା ଭୟଙ୍କର, ଦେଖିବାକୁ ଅତି କଷ୍ଟ, ପ୍ରବେଶ କରିବା ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଗମ। ତେବେ ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଆଗକୁ ଆସିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଵାନରାନ୍ ଘୋରାନ୍ କାନ୍ତାରଵନକୋଵିଦଃ। ଗିରିଜାଲାଵୃତାନ୍ ଦେଶାନ୍ ମାର୍ଗିତ୍ଵା ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍
ବନର ଜଣା ହନୁମାନ, ଭୟଙ୍କର ବାନରମାନେ ଉପରେ କହିଲେ: 'ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଖୋଜି ଚାଲିଛୁ—'
ଵଯଂ ସର୍ଵେ ପରିଶ୍ରାନ୍ତା ନ ଚ ପଶ୍ଯାମ ମୈଥିଲୀମ୍। ଅସ୍ମାଚ୍ଚାପି ବିଲାଦ୍ଧଂସାଃ କ୍ରୌଞ୍ଚାଶ୍ଚ ସହ ସାରସୈଃ
'ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅତି କ୍ଷୀଣ ଓ ଶିର୍ଷିତ, ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ। ତଥାପି ଏହି ଗୁହାରୁ ହଂସ, କଞ୍ଚ ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀ ବାହାରୁଛନ୍ତି।'
ଜଲାର୍ଦ୍ରାଶ୍ଚକ୍ରଵାକାଶ୍ଚ ନିଷ୍ପତନ୍ତି ସ୍ମ ସର୍ଵଶଃ। ନୂନଂ ସଲିଲଵାନତ୍ର କୂପୋ ଵା ଯଦି ଵା ହ୍ରଦଃ
ପାଣିରେ ଭିଜିଥିବା ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଉଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି; ନିଶ୍ଚୟ ଏଠାରେ କୁଆଁ କିମ୍ବା ଝିଲି ଅଛି।
ତଥା ଚେମେ ବିଲଦ୍ଵାରେ ସ୍ନିଗ୍ଧାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ପାଦପାଃ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତଦ୍ ବିଲଂ ସର୍ଵେ ଵିଵିଶୁସ୍ତିମିରାଵୃତମ୍
ଏହି ଗୁହାର ଦ୍ୱାରରେ ହରିତ ଗଛମାନେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ଏହିପରି କଥା ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତେ ଅନ୍ଧାରରେ ଆବୃତ ଏହି ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯଂ ହରଯୋ ଦଦୃଶୂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ନିଶାମ୍ଯ ତସ୍ମାତ୍ ସିଂହାଂଶ୍ଚ ତାଂସ୍ତାଂଶ୍ଚ ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ
ବାନରମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନଥିବା ଏକ ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ, ଯାହାରେ ତାଙ୍କର ଲୋମ ଶିର୍ଷିତ ହୋଇଗଲା; ସେଠାରୁ ସେମାନେ ସିଂହ, ଅନେକ ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ହରିଶାର୍ଦୂଲା ବିଲଂ ତିମିରସଂଵୃତମ୍। ନ ତେଷାଂ ସଜ୍ଜତେ ଦୃଷ୍ଟିର୍ନ ତେଜୋ ନ ପରାକ୍ରମଃ
ସିଂହ ଭଳି ବାନରମାନେ ଅନ୍ଧାରରେ ଆବୃତ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି, ତେଜ ଓ ଶକ୍ତି କାମ କରୁନାହିଁ।
ଵାଯୋରିଵ ଗତିସ୍ତେଷାଂ ଦୃଷ୍ଟିସ୍ତମସି ଵର୍ତତେ। ତେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାସ୍ତୁ ଵେଗେନ ତଦ୍ ବିଲଂ କପିକୁଞ୍ଜରାଃ
ଅନ୍ଧାରରେ ସେମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ବାୟୁର ଗତି ଭଳି ଚାଲିଥିଲା; ବଡ଼ ବାନରମାନେ ତେଜରେ ଏହି ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପ୍ରକାଶଂ ଚାଭିରାମଂ ଚ ଦଦୃଶୁର୍ଦେଶମୁତ୍ତମମ୍। ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ ବିଲେ ଭୀମେ ନାନାପାଦପସଂକୁଲେ
ସେମାନେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗୁହାରେ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛରେ ଭରିଥିଲା।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଜଗ୍ମୁର୍ଯୋଜନମନ୍ତରମ୍। ତେ ନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞାସ୍ତୃଷିତାଃ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତାଃ ସଲିଲାର୍ଥିନଃ
ଏକାଏକାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସେମାନେ ଏକ ଯୋଜନ ଦୂର ଚାଲିଗଲେ; ତେବେ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ହରାଇଗଲା, ତିଆଁ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ପାଣି ଖୋଜିଥିଲେ।
ପରିପେତୁର୍ବିଲେ ତସ୍ମିନ୍ କଂଚିତ୍ କାଲମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ। ତେ କୃଶା ଦୀନଵଦନାଃ ପରିଶ୍ରାନ୍ତାଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ
ସେମାନେ ସେଇ ଗୁହାରେ କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଭାବେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ମାନବାଙ୍ଗ ମାନ୍ଦା ମୁହଁ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଥକି ହେଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଆଲୋକଂ ଦଦୃଶୁର୍ଵୀରା ନିରାଶା ଜୀଵିତେ ଯଦା। ତତସ୍ତଂ ଦେଶମାଗମ୍ଯ ସୌମ୍ଯା ଵିତିମିରଂ ଵନମ୍
ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଜୀବନ ଉପରେ ଆଶା ଛାଡ଼ି ଆଲୋକ ଦେଖିଲେ, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ଏକ ଶାନ୍ତ ଓ ଅନ୍ଧକାର ହୀନ ଉଦ୍ୟାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଦଦୃଶୁଃ କାଞ୍ଚନାନ୍ ଵୃକ୍ଷାନ୍ ଦୀପ୍ତଵୈଶ୍ଵାନରପ୍ରଭାନ୍। ସାଲାଂସ୍ତାଲାଂସ୍ତମାଲାଂଶ୍ଚ ପୁଂନାଗାନ୍ ଵଞ୍ଜୁଲାନ୍ ଧଵାନ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ସୁନା ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଗଛ, ଅଗ୍ନିର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ସାଳ, ତାଳ, ତମାଳ, ପୁନ୍ନାଗ, ବଞ୍ଜୁଳ ଓ ଧବ ଗଛ ଦେଖିଲେ।
ଚମ୍ପକାନ୍ ନାଗଵୃକ୍ଷାଂଶ୍ଚ କର୍ଣିକାରାଂଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାନ୍। ସ୍ତବକୈଃ କାଞ୍ଚନୈଶ୍ଚିତ୍ରୈ ରକ୍ତୈଃ କିସଲଯୈସ୍ତଥା
ସେଠାରେ ଚମ୍ପକ, ନାଗ ଓ ଫୁଲଫୁଲିଥିବା କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛ; ସୁନା ଫୁଲର ଗୁଛ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଲାଲ ଅଙ୍କୁର ଦେଖିଲେ।
ଆପୀଡୈଶ୍ଚ ଲତାଭିଶ୍ଚ ହେମାଭରଣଭୂଷିତାନ୍। ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଂକାଶାନ୍ ଵୈଦୂର୍ଯମଯଵେଦିକାନ୍
ସେଠାରେ ଲତା ମାଳା ଓ ସୁନା ଗହନାରେ ଶୋଭିତ ଗଛ, ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିର ମଞ୍ଚ ଦେଖିଲେ।
ବିଭ୍ରାଜମାନାନ୍ ଵପୁଷା ପାଦପାଂଶ୍ଚ ହିରଣ୍ମଯାନ୍। ନୀଲଵୈଦୂର୍ଯଵର୍ଣାଶ୍ଚ ପଦ୍ମିନୀଃ ପତଗୈର୍ଵୃତାଃ
ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପରେ ଶୋଭିତ ସୁନା ଗଛ, ନୀଳ ବୈଦୂର୍ୟ ରଙ୍ଗର ପଦ୍ମ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଘେରିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ମହଦ୍ଭିଃ କାଞ୍ଚନୈର୍ଵୃକ୍ଷୈର୍ଵୃତା ବାଲାର୍କସଂନିଭୈଃ। ଜାତରୂପମଯୈର୍ମତ୍ସ୍ଯୈର୍ମହଦ୍ଭିଶ୍ଚାଥ ପଙ୍କଜୈଃ
ବଡ଼ ବଡ଼ ସୁନା ଗଛରେ ଘେରାଯାଇଥିବା, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ; ସୁନାର ମାଛ ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ପଦ୍ମ ଦେଖିଲେ।
ନଲିନୀସ୍ତତ୍ର ଦଦୃଶୁଃ ପ୍ରସନ୍ନସଲିଲାଯୁତାଃ। କାଞ୍ଚନାନି ଵିମାନାନି ରାଜତାନି ତଥୈଵ ଚ
ସେଠାରେ ସେମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମସରୋବର, ସୁନା ଓ ଚାଁଦିର ମହଳ ଦେଖିଲେ।
ତପନୀଯଗଵାକ୍ଷାଣି ମୁକ୍ତାଜାଲାଵୃତାନି ଚ। ହୈମରାଜତଭୌମାନି ଵୈଦୂର୍ଯମଣିମନ୍ତି ଚ
ସୁନାର ଜନେଲା, ମୁକ୍ତା ଜାଲିରେ ଢାକା, ସୁନା ଓ ଚାଁଦିର ଭୂମି, ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ଦେଖିଲେ।
ଦଦୃଶୁସ୍ତତ୍ର ହରଯୋ ଗୃହମୁଖ୍ଯାନି ସର୍ଵଶଃ। ପୁଷ୍ପିତାନ୍ ଫଲିନୋ ଵୃକ୍ଷାନ୍ ପ୍ରଵାଲମଣିସଂନିଭାନ୍
ସେଠାରେ ବାନରମାନେ ସବୁଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୃହ, ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଗଛ, ପ୍ରବାଳ ଓ ମଣି ସଦୃଶ ଦେଖିଲେ।