ତଦହଃ ପ୍ରଥମଂ କୃତ୍ଵା ମାସେ ପ୍ରସ୍ରଵଣଂ ଗତାଃ। କପିରାଜେନ ସଂଗମ୍ଯ ନିରାଶାଃ କପିକୁଞ୍ଜରାଃ
ପ୍ରଥମ ଦିନ ଶେଷ କରି, ମକଡ଼ା ମୁଣ୍ଡମାନେ, ମକଡ଼ା ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ମିଶି, ଆଶା ହାରାଇ, ପ୍ରସ୍ରବଣ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ।
ଵିଚିତ୍ଯ ତୁ ଦିଶଂ ପୂର୍ଵାଂ ଯଥୋକ୍ତାଂ ସଚିଵୈଃ ସହ। ଅଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିନତଃ ସୀତାମାଜଗାମ ମହାବଲଃ
ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଯଥାଯଥ ତଲାଶ କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଫେରିଆସିଲେ।
ଦିଶମପ୍ଯୁତ୍ତରାଂ ସର୍ଵାଂ ଵିଵିଚ୍ଯ ସ ମହାକପିଃ। ଆଗତଃ ସହ ସୈନ୍ଯେନ ଭୀତଃ ଶତବଲିସ୍ତଦା
ସେ ମହାମକଡ଼ା, ସମସ୍ତ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଭଲଭାବେ ତଲାଶ କରି, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଫେରିଆସିଲେ।
ସୁଷେଣଃ ପଶ୍ଚିମାମାଶାଂ ଵିଵିଚ୍ଯ ସହ ଵାନରୈଃ। ସମେତ୍ଯ ମାସେ ପୂର୍ଣେ ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵମୁପଚକ୍ରମେ
ସୁଷେଣ, ମକଡ଼ାମାନେ ସହିତ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ତଲାଶ କରି, ମାସ ଶେଷରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ତଂ ପ୍ରସ୍ରଵଣପୃଷ୍ଠସ୍ଥଂ ସମାସାଦ୍ଯାଭିଵାଦ୍ଯ ଚ। ଆସୀନଂ ସହ ରାମେଣ ସୁଗ୍ରୀଵମିଦମବ୍ରୁଵନ୍
ପ୍ରସ୍ରବଣ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ରାମଙ୍କ ସହ ବସିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ, ସେମାନେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଵିଚିତାଃ ପର୍ଵତାଃ ସର୍ଵେ ଵନାନି ଗହନାନି ଚ। ନିମ୍ନଗାଃ ସାଗରାନ୍ତାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ଜନପଦାଶ୍ଚ ଯେ
ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼, ଘନ ଜଙ୍ଗଲ, ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନଦୀ ଓ ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମ ଅଞ୍ଚଳ ତଲାଶ ହୋଇଯାଇଛି।
ଗୁହାଶ୍ଚ ଵିଚିତାଃ ସର୍ଵା ଯାଶ୍ଚ ତେ ପରିକୀର୍ତିତାଃ। ଵିଚିତାଶ୍ଚ ମହାଗୁଲ୍ମା ଲତାଵିତତସଂତତାଃ
ଆପଣ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଗୁହାର କଥା କହିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତଲାଶ କରାଯାଇଛି; ଏବଂ ଲତା ଘେରା ମହା ଝାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଖୋଜାଯାଇଛି।
ଗହନେଷୁ ଚ ଦେଶେଷୁ ଦୁର୍ଗେଷୁ ଵିଷମେଷୁ ଚ। ସତ୍ତ୍ଵାନ୍ଯତିପ୍ରମାଣାନି ଵିଚିତାନି ହତାନି ଚ। ଯେ ଚୈଵ ଗହନା ଦେଶା ଵିଚିତାସ୍ତେ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଅତି ଦୁର୍ଗମ, କଠିନ ଓ ଅସମ ଅଞ୍ଚଳରେ, ବଡ଼ ବଡ଼ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା ଓ ମାରାଯାଇଛି; ଏବଂ ସେହି ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବାରମ୍ବାର ତଲାଶ କରାଯାଇଛି।
ଉଦାରସତ୍ତ୍ଵାଭିଜନୋ ହନୂମାନ୍ ସ ମୈଥିଲୀଂ ଜ୍ଞାସ୍ଯତି ଵାନରେନ୍ଦ୍ର। ଦିଶଂ ତୁ ଯାମେଵ ଗତା ତୁ ସୀତା ତାମାସ୍ଥିତୋ ଵାଯୁସୁତୋ ହନୂମାନ୍
ଉଦାର ହୃଦୟ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ହନୁମାନ୍ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଖୋଜି ପାଇବେ। ସୀତା ଯେଉଁ ଦିଗକୁ ଗଲେ, ସେଇ ଦିଗକୁ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି।
thumb|ଅଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଅଠଚାଳିସତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସହ ତାରାଙ୍ଗଦାଭ୍ଯାଂ ତୁ ସହସା ହନୁମାନ୍ କପିଃ। ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଗନ୍ତୁଂ ଦେଶଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ତାରା ଓ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ସହିତ ହନୁମାନ୍ ମାନେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଶୀଘ୍ର ଏହି ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସ ତୁ ଦୂରମୁପାଗମ୍ଯ ସର୍ଵୈସ୍ତୈଃ କପିସତ୍ତମୈଃ। ତତୋ ଵିଚିତ୍ଯ ଵିନ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଗୁହାଶ୍ଚ ଗହନାନି ଚ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୂର ଯାଇ, ସେଇ ବନରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଓ ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ଖୋଜିଲେ।
ପର୍ଵତାଗ୍ରନଦୀଦୁର୍ଗାନ୍ ସରାଂସି ଵିପୁଲଦ୍ରୁମାନ୍। ଵୃକ୍ଷଷଣ୍ଡାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାନ୍ ପର୍ଵତାନ୍ ଵନପାଦପାନ୍
ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର, ନଦୀ ତଟ, ଝିଲିକ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ, ବିଭିନ୍ନ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ଼ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ ଗଛ ଖୋଜି ଦେଖିଲେ।
ଅନ୍ଵେଷମାଣାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ଵାନରାଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶମ୍। ନ ସୀତାଂ ଦଦୃଶୁର୍ଵୀରା ମୈଥିଲୀଂ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍
ସେହି ସମସ୍ତ ବୀର ବାନରମାନେ ସବୁ ଦିଗରେ ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୈଥିଳୀ, ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତେ ଭକ୍ଷଯନ୍ତୋ ମୂଲାନି ଫଲାନି ଵିଵିଧାନ୍ଯପି। ଅନ୍ଵେଷମାଣା ଦୁର୍ଧର୍ଷା ନ୍ଯଵସଂସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ହ
ଖୋଜିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ଦୁର୍ଜୟ ଥିଲେ, ମୂଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ଖାଇ, ଏଠା ଓ ସେଠା ବସିଥିଲେ।
ସ ତୁ ଦେଶୋ ଦୁରନ୍ଵେଷୋ ଗୁହାଗହନଵାନ୍ ମହାନ୍। ନିର୍ଜଲଂ ନିର୍ଜନଂ ଶୂନ୍ଯଂ ଗହନଂ ଘୋରଦର୍ଶନମ୍
ସେଇ ସ୍ଥାନଟି ବଡ଼ ଓ ଖୋଜିବାକୁ କଷ୍ଟକର, ଗୁହା ଓ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପାଣି ନଥିବା, ଜନଶୂନ୍ୟ, ଭୟାନକ ଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା।
ତାଦୃଶାନ୍ଯପ୍ଯରଣ୍ଯାନି ଵିଚିତ୍ଯ ଭୃଶପୀଡିତାଃ। ସ ଦେଶଶ୍ଚ ଦୁରନ୍ଵେଷ୍ଯୋ ଗୁହାଗହନଵାନ୍ ମହାନ୍
ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଖୋଜି, ବହୁତ କ୍ଷୁଦ୍ର ହୋଇ, ସେମାନେ ସେଠି ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଓ ଗୁହା ଘନ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖିଲେ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତଂ ତତୋ ଦେଶଂ ସର୍ଵେ ଵୈ ହରିଯୂଥପାଃ। ଦେଶମନ୍ଯଂ ଦୁରାଧର୍ଷଂ ଵିଵିଶୁଶ୍ଚାକୁତୋଭଯାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବାନର ନାୟକମାନେ ସେଠିଠାରୁ ଚାଲି, ଭୟ ନ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଏକ କଠିନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଯତ୍ର ଵନ୍ଧ୍ଯଫଲା ଵୃକ୍ଷା ଵିପୁଷ୍ପାଃ ପର୍ଣଵର୍ଜିତାଃ। ନିସ୍ତୋଯାଃ ସରିତୋ ଯତ୍ର ମୂଲଂ ଯତ୍ର ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍
ସେଠାରେ ଗଛମାନେ ଫଳ ଦେଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାହା କାମ ଆସୁନଥିଲା, ଫୁଲ ନଥିଲା, ପତ୍ର ମଧ୍ୟ ନଥିଲା; ନଦୀମାନେ ଶୁଷ୍କ ଥିଲେ, ମୂଳ ଖୋଜିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର ଥିଲା।
ନ ସନ୍ତି ମହିଷା ଯତ୍ର ନ ମୃଗା ନ ଚ ହସ୍ତିନଃ। ଶାର୍ଦୂଲାଃ ପକ୍ଷିଣୋ ଵାପି ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଵନଗୋଚରାଃ
ସେଠାରେ କୌଣସି ମହିଷ, ହରିଣ, ହାତୀ, ବାଘ, ପକ୍ଷୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜଙ୍ଗଲ ପଶୁ ନଥିଲେ।
ନ ଚାତ୍ର ଵୃକ୍ଷା ନୌଷଧ୍ଯୋ ନ ଵଲ୍ଲ୍ଯୋ ନାପି ଵୀରୁଧଃ। ସ୍ନିଗ୍ଧପତ୍ରାଃ ସ୍ଥଲେ ଯତ୍ର ପଦ୍ମିନ୍ଯଃ ଫୁଲ୍ଲପଙ୍କଜାଃ
ସେଠାରେ କୌଣସି ଗଛ, ଔଷଧି, ଲତା କିମ୍ବା ଘାସ ନଥିଲା; କେବଳ ଭୂମିରେ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଓ ଚମକୁଥିବା ପତ୍ର ସହିତ ପଦ୍ମସର ଥିଲା।
ପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯାଃ ସୁଗନ୍ଧାଶ୍ଚ ଭ୍ରମରୈଶ୍ଚ ଵିଵର୍ଜିତାଃ। କଣ୍ଡୁର୍ନାମ ମହାଭାଗଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ତପୋଧନଃ
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ସେଇ ପଦ୍ମସର ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର ଓ ସୁଗନ୍ଧମୟ, କିନ୍ତୁ ମଧୁମକ୍ଷୀର ଅସ୍ପର୍ଶିତ; ସେଠାରେ କଣ୍ଡୁ ନାମକ ଏକ ମହାପୁଣ୍ୟବାନ୍, ସତ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ତପସ୍ବୀ ଋଷି ବସୁଥିଲେ।
ମହର୍ଷିଃ ପରମାମର୍ଷୀ ନିଯମୈର୍ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷଣଃ। ତସ୍ଯ ତସ୍ମିନ୍ ଵନେ ପୁତ୍ରୋ ବାଲକୋ ଦଶଵାର୍ଷିକଃ
ସେ ମହାର୍ଷି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧୀ ଓ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ; ସେଠି ତାଙ୍କ ଦଶ ବର୍ଷର ଛୁଆଁ ହରାଇଗଲା।
ପ୍ରଣଷ୍ଟୋ ଜୀଵିତାନ୍ତାଯ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତେନ ମହାମୁନିଃ। ତେନ ଧର୍ମାତ୍ମନା ଶପ୍ତଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ତତ୍ର ମହଦ୍ଵନମ୍
ସେଇ ଘଟଣାରେ ମହାମୁନି ଭୟଙ୍କର ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ, ସେଇ ସମସ୍ତ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟକୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଅଶରଣ୍ଯଂ ଦୁରାଧର୍ଷଂ ମୃଗପକ୍ଷିଵିଵର୍ଜିତମ୍। ତସ୍ଯ ତେ କାନନାନ୍ତାଂସ୍ତୁ ଗିରୀଣାଂ କନ୍ଦରାଣି ଚ
ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଅଶ୍ରୟହୀନ, ଅପ୍ରବେଶ୍ୟ, ପଶୁପକ୍ଷୀ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା; ଏଠି ତୁମେ ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଓ ଅରଣ୍ୟ ସୀମା ଭଲଭାବେ ଖୋଜ।
ପ୍ରଭଵାଣି ନଦୀନାଂ ଚ ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତି ସମାହିତାଃ। ତତ୍ର ଚାପି ମହାତ୍ମାନୋ ନାପଶ୍ଯଞ୍ଜନକାତ୍ମଜାମ୍
ସେମାନେ ଏଠି ନଦୀର ଉତ୍ସ ଓ ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଖୋଜିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେଠି ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ମହାତ୍ମାମାନେ ଜନକଙ୍କ ଝିଅକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ହର୍ତାରଂ ରାଵଣଂ ଵାପି ସୁଗ୍ରୀଵପ୍ରିଯକାରିଣଃ। ତେ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତୁ ତଂ ଭୀମଂ ଲତାଗୁଲ୍ମସମାଵୃତମ୍
ସେମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଥିବା ରାବଣ, ଯିଏ ହରଣ କରିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଦଦୃଶୁର୍ଭୀମକର୍ମାଣମସୁରଂ ସୁରନିର୍ଭଯମ୍। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରା ଘୋରଂ ସ୍ଥିତଂ ଶୈଲମିଵାସୁରମ୍
ସେମାନେ ଲତା ଓ ଝାଡିରେ ଢାକା ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଏକ ଭୟାନକ, ଦେବତାମାନେ ଭୟ କରୁନଥିବା ଦାନବକୁ ଦେଖିଲେ।
ଗାଢଂ ପରିହିତାଃ ସର୍ଵେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ପର୍ଵତୋପମମ୍। ସୋଽପି ତାନ୍ ଵାନରାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ନଷ୍ଟାଃ ସ୍ଥେତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ ବଲୀ
ସେ ଦାନବଟିଏ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତାକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ବାନର ଭୟରେ ଦୂରେ ହଟିଗଲେ। ଦାନବଟିଏ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲା, 'ତୁମେ ସବୁ ହେଲା ହରାଇଗଲା!'
ଅଭ୍ଯଧାଵତ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମୁଷ୍ଟିମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ସଂଗତମ୍। ତମାପତନ୍ତଂ ସହସା ଵାଲିପୁତ୍ରୋଽଙ୍ଗଦସ୍ତଦା
ସେ ଦାନବଟିଏ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ମୁଠି ଉଠାଇ ଦୌଡ଼ିଆସିଲା; ଏହି ସମୟରେ ବାଳିଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ ହଠାତ୍ ତାକୁ ଆଘାତ କଲେ।