ତତୋ ମାଂ ବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନୋ ହନୁମାନ୍ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଇଦାନୀଂ ମେ ସ୍ମୃତଂ ରାଜନ୍ ଯଥା ଵାଲୀ ହରୀଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ହନୁମାନ୍ ମୋତେ କହିଲେ, 'ଏବେ ମୋତେ ମନେ ପଡ଼ୁଛି, ରାଜନ୍, କିପରି ବାଲି, ମକଡ଼ାମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ଏଠାରେ ଆସିଲେ—'
ମତଙ୍ଗେନ ତଦା ଶପ୍ତୋ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ନାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲେ। ପ୍ରଵିଶେଦ୍ ଯଦି ଵୈ ଵାଲୀ ମୂର୍ଧାସ୍ଯ ଶତଧା ଭଵେତ୍
'—ମତଙ୍ଗ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ଯଦି ବାଲି ଏହି ଆଶ୍ରମ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ତେବେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଶତ ଖଣ୍ଡ ହେଇଯିବ।'
ତତ୍ର ଵାସଃ ସୁଖୋଽସ୍ମାକଂ ନିରୁଦ୍ଵିଗ୍ନୋ ଭଵିଷ୍ଯତି। ତତଃ ପର୍ଵତମାସାଦ୍ଯ ଋଷ୍ଯମୂକଂ ନୃପାତ୍ମଜ
'ଏଠାରେ ଆମେ ନିରଭୟ ଓ ସୁଖରେ ରହିପାରିବା।' ଏପରେ, ରାଜପୁତ୍ର, ଆମେ ପହଁଚିଲୁ ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼କୁ।
ନ ଵିଵେଶ ତଦା ଵାଲୀ ମତଙ୍ଗସ୍ଯ ଭଯାତ୍ ତଦା। ଏଵଂ ମଯା ତଦା ରାଜନ୍ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମୁପଲକ୍ଷିତମ୍। ପୃଥିଵୀମଣ୍ଡଲଂ ସର୍ଵଂ ଗୁହାମସ୍ମ୍ଯାଗତସ୍ତତଃ
ସେବେ ବାଲି, ମତଙ୍ଗଙ୍କ ଭୟରେ, ଏଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିନଥିଲେ। ଏପରି ଘଟଣା ମୁଁ ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଘୁଞ୍ଚି ଏହି ଗୁହାରେ ଆସି ରହୁଛି।
thumb|ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ସତଚାଳିଶିତମ ସର୍ଗ।
ଦର୍ଶନାର୍ଥଂ ତୁ ଵୈଦେହ୍ଯାଃ ସର୍ଵତଃ କପିକୁଞ୍ଜରାଃ। ଵ୍ଯାଦିଷ୍ଟାଃ କପିରାଜେନ ଯଥୋକ୍ତଂ ଜଗ୍ମୁରଞ୍ଜସା
ତାପରେ, ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ, ମକଡ଼ାମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡମାନେ, ମକଡ଼ା ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ସବୁ ଦିଗକୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ।
ତେ ସରାଂସି ସରିତ୍କକ୍ଷାନାକାଶଂ ନଗରାଣି ଚ। ନଦୀଦୁର୍ଗାଂସ୍ତଥା ଦେଶାନ୍ ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତି ସମନ୍ତତଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଝିଲିକ, ନଦୀପାର, ଆକାଶ, ସହର ଓ ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଚାରିପାଖରେ ତଲାଶ କଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସମାଖ୍ଯାତାଃ ସର୍ଵେ ଵାନରଯୂଥପାଃ। ତତ୍ର ଦେଶାନ୍ ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତି ସଶୈଲଵନକାନନାନ୍
ସମସ୍ତ ମକଡ଼ା ମୁଣ୍ଡମାନେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ସେଠାରେ ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ତଲାଶ କଲେ।
ଵିଚିତ୍ଯ ଦିଵସଂ ସର୍ଵେ ସୀତାଧିଗମନେ ଧୃତାଃ। ସମାଯାନ୍ତି ସ୍ମ ମେଦିନ୍ଯାଂ ନିଶାକାଲେଷୁ ଵାନରାଃ
ସମସ୍ତେ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସାରା ଦିନ ତଲାଶ କରି, ରାତିରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଏକଠି ହେଉଥିଲେ।
ସର୍ଵର୍ତୁକାଂଶ୍ଚ ଦେଶେଷୁ ଵାନରାଃ ସଫଲଦ୍ରୁମାନ୍। ଆସାଦ୍ଯ ରଜନୀଂ ଶଯ୍ଯାଂ ଚକ୍ରୁଃ ସର୍ଵେଷ୍ଵହଃସୁ ତେ
ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ, ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫଳ ଥିବା ଗଛ ମିଳିଲା, ଏବଂ ରାତିରେ ସେମାନେ ସେଠାରେ ନିଜ ଶୋଇବା ଠାରୁ କରୁଥିଲେ।
ତଦହଃ ପ୍ରଥମଂ କୃତ୍ଵା ମାସେ ପ୍ରସ୍ରଵଣଂ ଗତାଃ। କପିରାଜେନ ସଂଗମ୍ଯ ନିରାଶାଃ କପିକୁଞ୍ଜରାଃ
ପ୍ରଥମ ଦିନ ଶେଷ କରି, ମକଡ଼ା ମୁଣ୍ଡମାନେ, ମକଡ଼ା ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ମିଶି, ଆଶା ହାରାଇ, ପ୍ରସ୍ରବଣ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ।
ଵିଚିତ୍ଯ ତୁ ଦିଶଂ ପୂର୍ଵାଂ ଯଥୋକ୍ତାଂ ସଚିଵୈଃ ସହ। ଅଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିନତଃ ସୀତାମାଜଗାମ ମହାବଲଃ
ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଯଥାଯଥ ତଲାଶ କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଫେରିଆସିଲେ।
ଦିଶମପ୍ଯୁତ୍ତରାଂ ସର୍ଵାଂ ଵିଵିଚ୍ଯ ସ ମହାକପିଃ। ଆଗତଃ ସହ ସୈନ୍ଯେନ ଭୀତଃ ଶତବଲିସ୍ତଦା
ସେ ମହାମକଡ଼ା, ସମସ୍ତ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଭଲଭାବେ ତଲାଶ କରି, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଫେରିଆସିଲେ।
ସୁଷେଣଃ ପଶ୍ଚିମାମାଶାଂ ଵିଵିଚ୍ଯ ସହ ଵାନରୈଃ। ସମେତ୍ଯ ମାସେ ପୂର୍ଣେ ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵମୁପଚକ୍ରମେ
ସୁଷେଣ, ମକଡ଼ାମାନେ ସହିତ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ତଲାଶ କରି, ମାସ ଶେଷରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ତଂ ପ୍ରସ୍ରଵଣପୃଷ୍ଠସ୍ଥଂ ସମାସାଦ୍ଯାଭିଵାଦ୍ଯ ଚ। ଆସୀନଂ ସହ ରାମେଣ ସୁଗ୍ରୀଵମିଦମବ୍ରୁଵନ୍
ପ୍ରସ୍ରବଣ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ରାମଙ୍କ ସହ ବସିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ, ସେମାନେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଵିଚିତାଃ ପର୍ଵତାଃ ସର୍ଵେ ଵନାନି ଗହନାନି ଚ। ନିମ୍ନଗାଃ ସାଗରାନ୍ତାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ଜନପଦାଶ୍ଚ ଯେ
ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼, ଘନ ଜଙ୍ଗଲ, ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନଦୀ ଓ ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମ ଅଞ୍ଚଳ ତଲାଶ ହୋଇଯାଇଛି।
ଗୁହାଶ୍ଚ ଵିଚିତାଃ ସର୍ଵା ଯାଶ୍ଚ ତେ ପରିକୀର୍ତିତାଃ। ଵିଚିତାଶ୍ଚ ମହାଗୁଲ୍ମା ଲତାଵିତତସଂତତାଃ
ଆପଣ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଗୁହାର କଥା କହିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତଲାଶ କରାଯାଇଛି; ଏବଂ ଲତା ଘେରା ମହା ଝାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଖୋଜାଯାଇଛି।
ଗହନେଷୁ ଚ ଦେଶେଷୁ ଦୁର୍ଗେଷୁ ଵିଷମେଷୁ ଚ। ସତ୍ତ୍ଵାନ୍ଯତିପ୍ରମାଣାନି ଵିଚିତାନି ହତାନି ଚ। ଯେ ଚୈଵ ଗହନା ଦେଶା ଵିଚିତାସ୍ତେ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଅତି ଦୁର୍ଗମ, କଠିନ ଓ ଅସମ ଅଞ୍ଚଳରେ, ବଡ଼ ବଡ଼ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା ଓ ମାରାଯାଇଛି; ଏବଂ ସେହି ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବାରମ୍ବାର ତଲାଶ କରାଯାଇଛି।
ଉଦାରସତ୍ତ୍ଵାଭିଜନୋ ହନୂମାନ୍ ସ ମୈଥିଲୀଂ ଜ୍ଞାସ୍ଯତି ଵାନରେନ୍ଦ୍ର। ଦିଶଂ ତୁ ଯାମେଵ ଗତା ତୁ ସୀତା ତାମାସ୍ଥିତୋ ଵାଯୁସୁତୋ ହନୂମାନ୍
ଉଦାର ହୃଦୟ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ହନୁମାନ୍ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଖୋଜି ପାଇବେ। ସୀତା ଯେଉଁ ଦିଗକୁ ଗଲେ, ସେଇ ଦିଗକୁ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି।
thumb|ଅଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଅଠଚାଳିସତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସହ ତାରାଙ୍ଗଦାଭ୍ଯାଂ ତୁ ସହସା ହନୁମାନ୍ କପିଃ। ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଗନ୍ତୁଂ ଦେଶଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ତାରା ଓ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ସହିତ ହନୁମାନ୍ ମାନେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଶୀଘ୍ର ଏହି ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସ ତୁ ଦୂରମୁପାଗମ୍ଯ ସର୍ଵୈସ୍ତୈଃ କପିସତ୍ତମୈଃ। ତତୋ ଵିଚିତ୍ଯ ଵିନ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଗୁହାଶ୍ଚ ଗହନାନି ଚ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୂର ଯାଇ, ସେଇ ବନରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଓ ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ଖୋଜିଲେ।
ପର୍ଵତାଗ୍ରନଦୀଦୁର୍ଗାନ୍ ସରାଂସି ଵିପୁଲଦ୍ରୁମାନ୍। ଵୃକ୍ଷଷଣ୍ଡାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାନ୍ ପର୍ଵତାନ୍ ଵନପାଦପାନ୍
ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର, ନଦୀ ତଟ, ଝିଲିକ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ, ବିଭିନ୍ନ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ଼ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ ଗଛ ଖୋଜି ଦେଖିଲେ।
ଅନ୍ଵେଷମାଣାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ଵାନରାଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶମ୍। ନ ସୀତାଂ ଦଦୃଶୁର୍ଵୀରା ମୈଥିଲୀଂ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍
ସେହି ସମସ୍ତ ବୀର ବାନରମାନେ ସବୁ ଦିଗରେ ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୈଥିଳୀ, ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତେ ଭକ୍ଷଯନ୍ତୋ ମୂଲାନି ଫଲାନି ଵିଵିଧାନ୍ଯପି। ଅନ୍ଵେଷମାଣା ଦୁର୍ଧର୍ଷା ନ୍ଯଵସଂସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ହ
ଖୋଜିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ଦୁର୍ଜୟ ଥିଲେ, ମୂଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ଖାଇ, ଏଠା ଓ ସେଠା ବସିଥିଲେ।
ସ ତୁ ଦେଶୋ ଦୁରନ୍ଵେଷୋ ଗୁହାଗହନଵାନ୍ ମହାନ୍। ନିର୍ଜଲଂ ନିର୍ଜନଂ ଶୂନ୍ଯଂ ଗହନଂ ଘୋରଦର୍ଶନମ୍
ସେଇ ସ୍ଥାନଟି ବଡ଼ ଓ ଖୋଜିବାକୁ କଷ୍ଟକର, ଗୁହା ଓ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପାଣି ନଥିବା, ଜନଶୂନ୍ୟ, ଭୟାନକ ଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା।
ତାଦୃଶାନ୍ଯପ୍ଯରଣ୍ଯାନି ଵିଚିତ୍ଯ ଭୃଶପୀଡିତାଃ। ସ ଦେଶଶ୍ଚ ଦୁରନ୍ଵେଷ୍ଯୋ ଗୁହାଗହନଵାନ୍ ମହାନ୍
ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଖୋଜି, ବହୁତ କ୍ଷୁଦ୍ର ହୋଇ, ସେମାନେ ସେଠି ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଓ ଗୁହା ଘନ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖିଲେ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତଂ ତତୋ ଦେଶଂ ସର୍ଵେ ଵୈ ହରିଯୂଥପାଃ। ଦେଶମନ୍ଯଂ ଦୁରାଧର୍ଷଂ ଵିଵିଶୁଶ୍ଚାକୁତୋଭଯାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବାନର ନାୟକମାନେ ସେଠିଠାରୁ ଚାଲି, ଭୟ ନ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଏକ କଠିନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଯତ୍ର ଵନ୍ଧ୍ଯଫଲା ଵୃକ୍ଷା ଵିପୁଷ୍ପାଃ ପର୍ଣଵର୍ଜିତାଃ। ନିସ୍ତୋଯାଃ ସରିତୋ ଯତ୍ର ମୂଲଂ ଯତ୍ର ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍
ସେଠାରେ ଗଛମାନେ ଫଳ ଦେଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାହା କାମ ଆସୁନଥିଲା, ଫୁଲ ନଥିଲା, ପତ୍ର ମଧ୍ୟ ନଥିଲା; ନଦୀମାନେ ଶୁଷ୍କ ଥିଲେ, ମୂଳ ଖୋଜିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର ଥିଲା।
ନ ସନ୍ତି ମହିଷା ଯତ୍ର ନ ମୃଗା ନ ଚ ହସ୍ତିନଃ। ଶାର୍ଦୂଲାଃ ପକ୍ଷିଣୋ ଵାପି ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଵନଗୋଚରାଃ
ସେଠାରେ କୌଣସି ମହିଷ, ହରିଣ, ହାତୀ, ବାଘ, ପକ୍ଷୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜଙ୍ଗଲ ପଶୁ ନଥିଲେ।