ଗତେଷୁ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରେଷୁ ରାମଃ ସୁଗ୍ରୀଵମବ୍ରଵୀତ୍। କଥଂ ଭଵାନ୍ ଵିଜାନୀତେ ସର୍ଵଂ ଵୈ ମଣ୍ଡଲଂ ଭୁଵଃ
ବନର ନାୟକମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିପରି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ମଣ୍ଡଳକୁ ଜାଣିଛ?'
ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଚ ତତୋ ରାମମୁଵାଚ ପ୍ରଣତାତ୍ମଵାନ୍। ଶ୍ରୂଯତାଂ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାସ୍ଯେ ଵିସ୍ତରେଣ ଵଚୋ ମମ
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ନମ୍ର ହୃଦୟରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଶୁଣ, ମୁଁ ସବୁ କଥା ବିସ୍ତାରରେ କହିଦେବି।'
ଯଦା ତୁ ଦୁନ୍ଦୁଭିଂ ନାମ ଦାନଵଂ ମହିଷାକୃତିମ୍। ପ୍ରତିକାଲଯତେ ଵାଲୀ ମଲଯଂ ପ୍ରତି ପର୍ଵତମ୍
ଯେତେବେଳେ ବାଳୀ ଡୁଣ୍ଡୁଭି ନାମକ ଦାନବ, ଯିଏ ମହିଷ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିଲା, ସେଠି ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ହେଉଥିଲେ, ବାଳୀ ମଲୟ ପାହାଡ଼ ଦିଗକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ତଦା ଵିଵେଶ ମହିଷୋ ମଲଯସ୍ଯ ଗୁହାଂ ପ୍ରତି। ଵିଵେଶ ଵାଲୀ ତତ୍ରାପି ମଲଯଂ ତଜ୍ଜିଘାଂସଯା
ସେତିବେଳେ ସେ ମହିଷ ମଲୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ବାଳୀ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାକୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଗଲେ।
ତତୋଽହଂ ତତ୍ର ନିକ୍ଷିପ୍ତୋ ଗୁହାଦ୍ଵାରି ଵିନୀତଵତ୍। ନ ଚ ନିଷ୍କ୍ରାମତେ ଵାଲୀ ତଦା ସଂଵତ୍ସରେ ଗତେ
ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ନମ୍ର ଭାବରେ ଗୁହାର ମୁହଁରେ ରହିଥିଲି। କିନ୍ତୁ ବାଳୀ ବାହାରିଲେ ନାହିଁ, ଏକ ବର୍ଷ କଟିଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ।
ତତଃ କ୍ଷତଜଵେଗେନ ଆପୁପୂରେ ତଦା ବିଲମ୍। ତଦହଂ ଵିସ୍ମିତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭ୍ରାତୁଃ ଶୋକଵିଷାର୍ଦିତଃ
ତାପରେ ରକ୍ତ ଧାରାରେ ଗୁହା ଭରିଯାଇଲା। ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲି ଏବଂ ଭାଇ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲି।
ଅଥାହଂ ଗତବୁଦ୍ଧିସ୍ତୁ ସୁଵ୍ଯକ୍ତଂ ନିହତୋ ଗୁରୁଃ। ଶିଲା ପର୍ଵତସଂକାଶା ବିଲଦ୍ଵାରି ମଯା କୃତା
ତାପରେ ମୋ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଗଲା, ମୁଁ ଭାବିଲି ମୋ ବଡ଼ଭାଇ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। ଗୁହାର ମୁହଁରେ ପାହାଡ଼ ସମାନ ଏକ ପଥର ରଖିଦେଲି।
ଅଶକ୍ନୁଵନ୍ନିଷ୍କ୍ରମିତୁଂ ମହିଷୋ ଵିନଶିଷ୍ଯତି। ତତୋଽହମାଗାଂ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ନିରାଶସ୍ତସ୍ଯ ଜୀଵିତେ
ଏହିପରିସ୍ଥିତିରେ ମହିଷ ବାହାରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେଠି ମରିଯିବ। ଏହିଭାବେ ମୁଁ ବାଳୀଙ୍କ ଜୀବନ ଉପରେ ଆଶା ଛାଡ଼ି, କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିଆସିଲି।
ରାଜ୍ଯଂ ଚ ସୁମହତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ତାରାଂ ଚ ରୁମଯା ସହ। ମିତ୍ରୈଶ୍ଚ ସହିତସ୍ତତ୍ର ଵସାମି ଵିଗତଜ୍ଵରଃ
ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ ଓ ତାରା ସହ ରୁମାଙ୍କୁ ମିଳି, ମୁଁ ମୋ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ବସିଥିଲି।
ଆଜଗାମ ତତୋ ଵାଲୀ ହତ୍ଵା ତଂ ଵାନରର୍ଷଭଃ। ତତୋଽହମଦଦାଂ ରାଜ୍ଯଂ ଗୌରଵାଦ୍ ଭଯଯନ୍ତ୍ରିତଃ
ତାପରେ ବାନରମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ବାଳୀ, ସେ ମହିଷକୁ ମାରି, ପୁଣି ଫେରିଆସିଲେ। ମୁଁ ଭୟ ଓ ସମ୍ମାନରୁ ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପୁନି ଦେଇଦେଲି।
ସ ମାଂ ଜିଘାଂସୁର୍ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଵାଲୀ ପ୍ରଵ୍ଯଥିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ପରିକାଲଯତେ ଵାଲୀ ଧାଵନ୍ତଂ ସଚିଵୈଃ ସହ
କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟମନା ବାଳୀ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେ ମୋ ସଚିବମାନେ ସହ ଦୌଡ଼ିବା ସମୟରେ ମୋତେ ଧାଡ଼ିଲେ।
ତତୋଽହଂ ଵାଲିନା ତେନ ସୋଽନୁବଦ୍ଧଃ ପ୍ରଧାଵିତଃ। ନଦୀଶ୍ଚ ଵିଵିଧାଃ ପଶ୍ଯନ୍ ଵନାନି ନଗରାଣି ଚ
ତାପରେ ବାଳୀଙ୍କ ଧାଡ଼ିରେ ମୁଁ ଦୌଡ଼ିଲି, ବିଭିନ୍ନ ନଦୀ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ସହର ଦେଖିଲି।
ଆଦର୍ଶତଲସଂକାଶା ତତୋ ଵୈ ପୃଥିଵୀ ମଯା। ଅଲାତଚକ୍ରପ୍ରତିମା ଦୃଷ୍ଟା ଗୋଷ୍ପଦଵତ୍ କୃତା
ତାପରେ ମୋ ପାଖରେ ପୃଥିବୀ ଦର୍ପଣ ତଳ ପରି, ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଅଗ୍ନିଶଳା ପରି ଏବଂ ଗାଈର ଖୁର ଚିହ୍ନ ପରି ଛୋଟ ଦେଖାଗଲା।
ପୂର୍ଵାଂ ଦିଶଂ ତତୋ ଗତ୍ଵା ପଶ୍ଯାମି ଵିଵିଧାନ୍ ଦ୍ରୁମାନ୍। ପର୍ଵତାନ୍ ସଦରୀନ୍ ରମ୍ଯାନ୍ ସରାଂସି ଵିଵିଧାନି ଚ
ତାପରେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ, ସୁନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପୋଖରୀ ଦେଖିଲି।
ଉଦଯଂ ତତ୍ର ପଶ୍ଯାମି ପର୍ଵତଂ ଧାତୁମଣ୍ଡିତମ୍। କ୍ଷୀରୋଦଂ ସାଗରଂ ଚୈଵ ନିତ୍ଯମପ୍ସରସାଲଯମ୍
ସେଠାରେ ମୁଁ ଧାତୁ ରେ ଶୋଭିତ ଉଦୟ ପର୍ବତ ଓ ଦେବଙ୍ଗନାମାନଙ୍କର ନିତ୍ୟ ବାସସ୍ଥଳୀ ଦୁଧ ସାଗର ଦେଖିଲି।
ପରିକାଲ୍ଯମାନସ୍ତୁ ତଦା ଵାଲିନାଭିଦ୍ରୁତୋ ହ୍ଯହମ୍। ପୁନରାଵୃତ୍ଯ ସହସା ପ୍ରସ୍ଥିତୋଽହଂ ତଦା ଵିଭୋ
କିନ୍ତୁ ବାଳୀଙ୍କ ଧାଡ଼ିରେ ମୁଁ ଚିଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ହଠାତ୍ ପଛକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲି, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ଦିଶସ୍ତସ୍ଯାସ୍ତତୋ ଭୂଯଃ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍। ଵିନ୍ଧ୍ଯପାଦପସଂକୀର୍ଣାଂ ଚନ୍ଦନଦ୍ରୁମଶୋଭିତାମ୍
ତାପରେ ମୁଁ ପୁଣି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚାଲିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ମୂଳ ଓ ଚନ୍ଦନ ଗଛରେ ଶୋଭିତ।
ଦ୍ରୁମଶୈଲାନ୍ତରେ ପଶ୍ଯନ୍ ଭୂଯୋ ଦକ୍ଷିଣତୋଽପରାମ୍। ଅପରାଂ ଚ ଦିଶଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵାଲିନା ସମଭିଦ୍ରୁତଃ
ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖି, ମୁଁ ଆଉ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲି, ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲି, କିନ୍ତୁ ବାଳୀ ପୁଣି ମୋ ପଛରେ ଲାଗିଲେ।
ସ ପଶ୍ଯନ୍ ଵିଵିଧାନ୍ ଦେଶାନସ୍ତଂ ଚ ଗିରିସତ୍ତମମ୍। ପ୍ରାପ୍ଯ ଚାସ୍ତଂ ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠମୁତ୍ତରଂ ସମ୍ପ୍ରଧାଵିତଃ
ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଓ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ ଦେଖି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଲି।
ହିମଵନ୍ତଂ ଚ ମେରୁଂ ଚ ସମୁଦ୍ରଂ ଚ ତଥୋତ୍ତରମ୍। ଯଦା ନ ଵିନ୍ଦେ ଶରଣଂ ଵାଲିନା ସମଭିଦ୍ରୁତଃ
ମୁଁ ହିମବନ୍ତ, ମେରୁ ଓ ଉତ୍ତର ସାଗର ଦେଖିଲି, କିନ୍ତୁ ବାଳୀଙ୍କ ଧାଡ଼ିରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ତତୋ ମାଂ ବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନୋ ହନୁମାନ୍ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଇଦାନୀଂ ମେ ସ୍ମୃତଂ ରାଜନ୍ ଯଥା ଵାଲୀ ହରୀଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ହନୁମାନ୍ ମୋତେ କହିଲେ, 'ଏବେ ମୋତେ ମନେ ପଡ଼ୁଛି, ରାଜନ୍, କିପରି ବାଲି, ମକଡ଼ାମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ଏଠାରେ ଆସିଲେ—'
ମତଙ୍ଗେନ ତଦା ଶପ୍ତୋ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ନାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲେ। ପ୍ରଵିଶେଦ୍ ଯଦି ଵୈ ଵାଲୀ ମୂର୍ଧାସ୍ଯ ଶତଧା ଭଵେତ୍
'—ମତଙ୍ଗ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ଯଦି ବାଲି ଏହି ଆଶ୍ରମ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ତେବେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଶତ ଖଣ୍ଡ ହେଇଯିବ।'
ତତ୍ର ଵାସଃ ସୁଖୋଽସ୍ମାକଂ ନିରୁଦ୍ଵିଗ୍ନୋ ଭଵିଷ୍ଯତି। ତତଃ ପର୍ଵତମାସାଦ୍ଯ ଋଷ୍ଯମୂକଂ ନୃପାତ୍ମଜ
'ଏଠାରେ ଆମେ ନିରଭୟ ଓ ସୁଖରେ ରହିପାରିବା।' ଏପରେ, ରାଜପୁତ୍ର, ଆମେ ପହଁଚିଲୁ ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼କୁ।
ନ ଵିଵେଶ ତଦା ଵାଲୀ ମତଙ୍ଗସ୍ଯ ଭଯାତ୍ ତଦା। ଏଵଂ ମଯା ତଦା ରାଜନ୍ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମୁପଲକ୍ଷିତମ୍। ପୃଥିଵୀମଣ୍ଡଲଂ ସର୍ଵଂ ଗୁହାମସ୍ମ୍ଯାଗତସ୍ତତଃ
ସେବେ ବାଲି, ମତଙ୍ଗଙ୍କ ଭୟରେ, ଏଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିନଥିଲେ। ଏପରି ଘଟଣା ମୁଁ ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଘୁଞ୍ଚି ଏହି ଗୁହାରେ ଆସି ରହୁଛି।
thumb|ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ସତଚାଳିଶିତମ ସର୍ଗ।
ଦର୍ଶନାର୍ଥଂ ତୁ ଵୈଦେହ୍ଯାଃ ସର୍ଵତଃ କପିକୁଞ୍ଜରାଃ। ଵ୍ଯାଦିଷ୍ଟାଃ କପିରାଜେନ ଯଥୋକ୍ତଂ ଜଗ୍ମୁରଞ୍ଜସା
ତାପରେ, ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ, ମକଡ଼ାମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡମାନେ, ମକଡ଼ା ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ସବୁ ଦିଗକୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ।
ତେ ସରାଂସି ସରିତ୍କକ୍ଷାନାକାଶଂ ନଗରାଣି ଚ। ନଦୀଦୁର୍ଗାଂସ୍ତଥା ଦେଶାନ୍ ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତି ସମନ୍ତତଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଝିଲିକ, ନଦୀପାର, ଆକାଶ, ସହର ଓ ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଚାରିପାଖରେ ତଲାଶ କଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସମାଖ୍ଯାତାଃ ସର୍ଵେ ଵାନରଯୂଥପାଃ। ତତ୍ର ଦେଶାନ୍ ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତି ସଶୈଲଵନକାନନାନ୍
ସମସ୍ତ ମକଡ଼ା ମୁଣ୍ଡମାନେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ସେଠାରେ ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ତଲାଶ କଲେ।
ଵିଚିତ୍ଯ ଦିଵସଂ ସର୍ଵେ ସୀତାଧିଗମନେ ଧୃତାଃ। ସମାଯାନ୍ତି ସ୍ମ ମେଦିନ୍ଯାଂ ନିଶାକାଲେଷୁ ଵାନରାଃ
ସମସ୍ତେ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସାରା ଦିନ ତଲାଶ କରି, ରାତିରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଏକଠି ହେଉଥିଲେ।
ସର୍ଵର୍ତୁକାଂଶ୍ଚ ଦେଶେଷୁ ଵାନରାଃ ସଫଲଦ୍ରୁମାନ୍। ଆସାଦ୍ଯ ରଜନୀଂ ଶଯ୍ଯାଂ ଚକ୍ରୁଃ ସର୍ଵେଷ୍ଵହଃସୁ ତେ
ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ, ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫଳ ଥିବା ଗଛ ମିଳିଲା, ଏବଂ ରାତିରେ ସେମାନେ ସେଠାରେ ନିଜ ଶୋଇବା ଠାରୁ କରୁଥିଲେ।