ଏଵଂ ସଂଚୋଦିତାଃ ସର୍ଵେ ରାଜ୍ଞା ଵାନରଯୂଥପାଃ। ସ୍ଵାଂ ସ୍ଵାଂ ଦିଶମଭିପ୍ରେତ୍ଯ ତ୍ଵରିତାଃ ସମ୍ପ୍ରତସ୍ଥିରେ
ଏପରି ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ବନର ନାୟକମାନେ ନିଜ-ନିଜ ଦିଗକୁ ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଗଲେ।
ନଦନ୍ତଶ୍ଚୋନ୍ନଦନ୍ତଶ୍ଚ ଗର୍ଜନ୍ତଶ୍ଚ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ। କ୍ଷ୍ଵେଡନ୍ତୋ ଧାଵମାନାଶ୍ଚ ଵିନଦନ୍ତୋ ମହାବଲାଃ
ସେମାନେ ଗଜଗଜାଇ, ଚିତ୍କାର କରି, ଗର୍ଜନ କରି, ଦୌଡ଼ିବା ସମୟରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ସଂଚୋଦିତାଃ ସର୍ଵେ ରାଜ୍ଞା ଵାନରଯୂଥପାଃ। ଆନଯିଷ୍ଯାମହେ ସୀତାଂ ହନିଷ୍ଯାମଶ୍ଚ ରାଵଣମ୍
ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ସମସ୍ତ ବନର ନାୟକମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଣିବୁ ଏବଂ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିଦେବୁ।'
ଅହମେକୋ ଵଧିଷ୍ଯାମି ପ୍ରାପ୍ତଂ ରାଵଣମାହଵେ। ତତଶ୍ଚୋନ୍ମଥ୍ଯ ସହସା ହରିଷ୍ଯେ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍
'ମୁଁ ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆସିଲେ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିଦେବି, ଏବଂ ସହସା ତାଙ୍କୁ ହରାଇ ଜନକନନୀଙ୍କୁ ଆଣିଦେବି।'
ଵେପମାନାଂ ଶ୍ରମେଣାଦ୍ଯ ଭଵଦ୍ଭିଃ ସ୍ଥୀଯତାମିତି। ଏକ ଏଵାହରିଷ୍ଯାମି ପାତାଲାଦପି ଜାନକୀମ୍
'ସୀତା ଦୁଃଖରେ କମ୍ପିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ସ୍ଥିର ରୁହ, ମୁଁ ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପାତାଳରୁ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଆଣିଦେବି।'
ଵିଧମିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵୃକ୍ଷାନ୍ ଦାରଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଗିରୀନ୍। ଧରଣୀଂ ଦାରଯିଷ୍ଯାମି କ୍ଷୋଭଯିଷ୍ଯାମି ସାଗରାନ୍
'ମୁଁ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିଦେବି, ପାହାଡ଼ ଫାଟିଦେବି, ଜମିକୁ ଚିରିଦେବି, ସାଗରକୁ ଉତ୍କଳିତ କରିଦେବି।'
ଅହଂ ଯୋଜନସଂଖ୍ଯାଯାଃ ପ୍ଲଵେଯଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ଶତଯୋଜନସଂଖ୍ଯାଯାଃ ଶତଂ ସମଧିକଂ ହ୍ଯହମ୍
'ମୁଁ ଯେତେ ଦୂର ଯାଉଥିବା ଯୋଜନା ମାପରେ ଲାଘିପାରିବି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ମୁଁ ଶତ ଯୋଜନା ଓ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂର ମଧ୍ୟ ଯାଇପାରିବି।'
ଭୂତଲେ ସାଗରେ ଵାପି ଶୈଲେଷୁ ଚ ଵନେଷୁ ଚ। ପାତାଲସ୍ଯାପି ଵା ମଧ୍ଯେ ନ ମମାଚ୍ଛିଦ୍ଯତେ ଗତିଃ
'ମାଟିରେ, ସମୁଦ୍ରରେ, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ, କିମ୍ବା ପାତାଳ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ଗତି କେହି ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ।'
ଇତ୍ଯେକୈକସ୍ତଦା ତତ୍ର ଵାନରା ବଲଦର୍ପିତାଃ। ଊଚୁଶ୍ଚ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ହରିରାଜସ୍ଯ ସଂନିଧୌ
ଏପରି ଶକ୍ତି ଓ ଗର୍ବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନରମାନେ, ବନର ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
thumb|ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ଛଅଚାଳିଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଗତେଷୁ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରେଷୁ ରାମଃ ସୁଗ୍ରୀଵମବ୍ରଵୀତ୍। କଥଂ ଭଵାନ୍ ଵିଜାନୀତେ ସର୍ଵଂ ଵୈ ମଣ୍ଡଲଂ ଭୁଵଃ
ବନର ନାୟକମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିପରି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ମଣ୍ଡଳକୁ ଜାଣିଛ?'
ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଚ ତତୋ ରାମମୁଵାଚ ପ୍ରଣତାତ୍ମଵାନ୍। ଶ୍ରୂଯତାଂ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାସ୍ଯେ ଵିସ୍ତରେଣ ଵଚୋ ମମ
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ନମ୍ର ହୃଦୟରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଶୁଣ, ମୁଁ ସବୁ କଥା ବିସ୍ତାରରେ କହିଦେବି।'
ଯଦା ତୁ ଦୁନ୍ଦୁଭିଂ ନାମ ଦାନଵଂ ମହିଷାକୃତିମ୍। ପ୍ରତିକାଲଯତେ ଵାଲୀ ମଲଯଂ ପ୍ରତି ପର୍ଵତମ୍
ଯେତେବେଳେ ବାଳୀ ଡୁଣ୍ଡୁଭି ନାମକ ଦାନବ, ଯିଏ ମହିଷ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିଲା, ସେଠି ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ହେଉଥିଲେ, ବାଳୀ ମଲୟ ପାହାଡ଼ ଦିଗକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ତଦା ଵିଵେଶ ମହିଷୋ ମଲଯସ୍ଯ ଗୁହାଂ ପ୍ରତି। ଵିଵେଶ ଵାଲୀ ତତ୍ରାପି ମଲଯଂ ତଜ୍ଜିଘାଂସଯା
ସେତିବେଳେ ସେ ମହିଷ ମଲୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ବାଳୀ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାକୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଗଲେ।
ତତୋଽହଂ ତତ୍ର ନିକ୍ଷିପ୍ତୋ ଗୁହାଦ୍ଵାରି ଵିନୀତଵତ୍। ନ ଚ ନିଷ୍କ୍ରାମତେ ଵାଲୀ ତଦା ସଂଵତ୍ସରେ ଗତେ
ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ନମ୍ର ଭାବରେ ଗୁହାର ମୁହଁରେ ରହିଥିଲି। କିନ୍ତୁ ବାଳୀ ବାହାରିଲେ ନାହିଁ, ଏକ ବର୍ଷ କଟିଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ।
ତତଃ କ୍ଷତଜଵେଗେନ ଆପୁପୂରେ ତଦା ବିଲମ୍। ତଦହଂ ଵିସ୍ମିତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭ୍ରାତୁଃ ଶୋକଵିଷାର୍ଦିତଃ
ତାପରେ ରକ୍ତ ଧାରାରେ ଗୁହା ଭରିଯାଇଲା। ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲି ଏବଂ ଭାଇ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲି।
ଅଥାହଂ ଗତବୁଦ୍ଧିସ୍ତୁ ସୁଵ୍ଯକ୍ତଂ ନିହତୋ ଗୁରୁଃ। ଶିଲା ପର୍ଵତସଂକାଶା ବିଲଦ୍ଵାରି ମଯା କୃତା
ତାପରେ ମୋ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଗଲା, ମୁଁ ଭାବିଲି ମୋ ବଡ଼ଭାଇ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। ଗୁହାର ମୁହଁରେ ପାହାଡ଼ ସମାନ ଏକ ପଥର ରଖିଦେଲି।
ଅଶକ୍ନୁଵନ୍ନିଷ୍କ୍ରମିତୁଂ ମହିଷୋ ଵିନଶିଷ୍ଯତି। ତତୋଽହମାଗାଂ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ନିରାଶସ୍ତସ୍ଯ ଜୀଵିତେ
ଏହିପରିସ୍ଥିତିରେ ମହିଷ ବାହାରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେଠି ମରିଯିବ। ଏହିଭାବେ ମୁଁ ବାଳୀଙ୍କ ଜୀବନ ଉପରେ ଆଶା ଛାଡ଼ି, କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିଆସିଲି।
ରାଜ୍ଯଂ ଚ ସୁମହତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ତାରାଂ ଚ ରୁମଯା ସହ। ମିତ୍ରୈଶ୍ଚ ସହିତସ୍ତତ୍ର ଵସାମି ଵିଗତଜ୍ଵରଃ
ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ ଓ ତାରା ସହ ରୁମାଙ୍କୁ ମିଳି, ମୁଁ ମୋ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ବସିଥିଲି।
ଆଜଗାମ ତତୋ ଵାଲୀ ହତ୍ଵା ତଂ ଵାନରର୍ଷଭଃ। ତତୋଽହମଦଦାଂ ରାଜ୍ଯଂ ଗୌରଵାଦ୍ ଭଯଯନ୍ତ୍ରିତଃ
ତାପରେ ବାନରମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ବାଳୀ, ସେ ମହିଷକୁ ମାରି, ପୁଣି ଫେରିଆସିଲେ। ମୁଁ ଭୟ ଓ ସମ୍ମାନରୁ ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପୁନି ଦେଇଦେଲି।
ସ ମାଂ ଜିଘାଂସୁର୍ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଵାଲୀ ପ୍ରଵ୍ଯଥିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ପରିକାଲଯତେ ଵାଲୀ ଧାଵନ୍ତଂ ସଚିଵୈଃ ସହ
କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟମନା ବାଳୀ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେ ମୋ ସଚିବମାନେ ସହ ଦୌଡ଼ିବା ସମୟରେ ମୋତେ ଧାଡ଼ିଲେ।
ତତୋଽହଂ ଵାଲିନା ତେନ ସୋଽନୁବଦ୍ଧଃ ପ୍ରଧାଵିତଃ। ନଦୀଶ୍ଚ ଵିଵିଧାଃ ପଶ୍ଯନ୍ ଵନାନି ନଗରାଣି ଚ
ତାପରେ ବାଳୀଙ୍କ ଧାଡ଼ିରେ ମୁଁ ଦୌଡ଼ିଲି, ବିଭିନ୍ନ ନଦୀ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ସହର ଦେଖିଲି।
ଆଦର୍ଶତଲସଂକାଶା ତତୋ ଵୈ ପୃଥିଵୀ ମଯା। ଅଲାତଚକ୍ରପ୍ରତିମା ଦୃଷ୍ଟା ଗୋଷ୍ପଦଵତ୍ କୃତା
ତାପରେ ମୋ ପାଖରେ ପୃଥିବୀ ଦର୍ପଣ ତଳ ପରି, ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଅଗ୍ନିଶଳା ପରି ଏବଂ ଗାଈର ଖୁର ଚିହ୍ନ ପରି ଛୋଟ ଦେଖାଗଲା।
ପୂର୍ଵାଂ ଦିଶଂ ତତୋ ଗତ୍ଵା ପଶ୍ଯାମି ଵିଵିଧାନ୍ ଦ୍ରୁମାନ୍। ପର୍ଵତାନ୍ ସଦରୀନ୍ ରମ୍ଯାନ୍ ସରାଂସି ଵିଵିଧାନି ଚ
ତାପରେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ, ସୁନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପୋଖରୀ ଦେଖିଲି।
ଉଦଯଂ ତତ୍ର ପଶ୍ଯାମି ପର୍ଵତଂ ଧାତୁମଣ୍ଡିତମ୍। କ୍ଷୀରୋଦଂ ସାଗରଂ ଚୈଵ ନିତ୍ଯମପ୍ସରସାଲଯମ୍
ସେଠାରେ ମୁଁ ଧାତୁ ରେ ଶୋଭିତ ଉଦୟ ପର୍ବତ ଓ ଦେବଙ୍ଗନାମାନଙ୍କର ନିତ୍ୟ ବାସସ୍ଥଳୀ ଦୁଧ ସାଗର ଦେଖିଲି।
ପରିକାଲ୍ଯମାନସ୍ତୁ ତଦା ଵାଲିନାଭିଦ୍ରୁତୋ ହ୍ଯହମ୍। ପୁନରାଵୃତ୍ଯ ସହସା ପ୍ରସ୍ଥିତୋଽହଂ ତଦା ଵିଭୋ
କିନ୍ତୁ ବାଳୀଙ୍କ ଧାଡ଼ିରେ ମୁଁ ଚିଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ହଠାତ୍ ପଛକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲି, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ଦିଶସ୍ତସ୍ଯାସ୍ତତୋ ଭୂଯଃ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍। ଵିନ୍ଧ୍ଯପାଦପସଂକୀର୍ଣାଂ ଚନ୍ଦନଦ୍ରୁମଶୋଭିତାମ୍
ତାପରେ ମୁଁ ପୁଣି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚାଲିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ମୂଳ ଓ ଚନ୍ଦନ ଗଛରେ ଶୋଭିତ।
ଦ୍ରୁମଶୈଲାନ୍ତରେ ପଶ୍ଯନ୍ ଭୂଯୋ ଦକ୍ଷିଣତୋଽପରାମ୍। ଅପରାଂ ଚ ଦିଶଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵାଲିନା ସମଭିଦ୍ରୁତଃ
ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖି, ମୁଁ ଆଉ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲି, ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲି, କିନ୍ତୁ ବାଳୀ ପୁଣି ମୋ ପଛରେ ଲାଗିଲେ।
ସ ପଶ୍ଯନ୍ ଵିଵିଧାନ୍ ଦେଶାନସ୍ତଂ ଚ ଗିରିସତ୍ତମମ୍। ପ୍ରାପ୍ଯ ଚାସ୍ତଂ ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠମୁତ୍ତରଂ ସମ୍ପ୍ରଧାଵିତଃ
ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଓ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ ଦେଖି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଲି।
ହିମଵନ୍ତଂ ଚ ମେରୁଂ ଚ ସମୁଦ୍ରଂ ଚ ତଥୋତ୍ତରମ୍। ଯଦା ନ ଵିନ୍ଦେ ଶରଣଂ ଵାଲିନା ସମଭିଦ୍ରୁତଃ
ମୁଁ ହିମବନ୍ତ, ମେରୁ ଓ ଉତ୍ତର ସାଗର ଦେଖିଲି, କିନ୍ତୁ ବାଳୀଙ୍କ ଧାଡ଼ିରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ।