ଅତିବଲ ବଲମାଶ୍ରିତସ୍ତଵାହଂ ହରିଵର ଵିକ୍ରମ ଵିକ୍ରମୈରନଲ୍ପୈଃ। ପଵନସୁତ ଯଥାଧିଗମ୍ଯତେ ସା ଜନକସୁତା ହନୁମଂସ୍ତଥା କୁରୁଷ୍ଵ
ତୁମ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି, ହେ ବନରମାନ୍ୟ, ତୁମ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରାକ୍ରମ ଦ୍ୱାରା, ହେ ପବନସୁତ, ଯେପରି ହନୁମାନ ଚାହିଁଥାଏ, ସେପରି ଜନକନନ୍ଦିନୀକୁ ଖୋଜିବାକୁ କର।
thumb|ପଞ୍ଚଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଚତ୍ୱାରିଂଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହିପରି ଏହି ସର୍ଗର ଶେଷ।
ସର୍ଵାଂଶ୍ଚାହୂଯ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ଲଵଗାନ୍ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭଃ। ସମସ୍ତାଂଶ୍ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ ରାଜା ରାମକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
ସୁଗ୍ରୀବ, ବନରମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ବନରମାନେ ଙ୍କୁ ଡାକି, ରାମଙ୍କ କାମ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ କଥା କହିଲେ।
ଏଵମେତଦ୍ ଵିଚେତଵ୍ଯଂ ଭଵଦ୍ଭିର୍ଵାନରୋତ୍ତମୈଃ। ତଦୁଗ୍ରଶାସନଂ ଭର୍ତୁର୍ଵିଜ୍ଞାଯ ହରିପୁଂଗଵାଃ
ଏହିପରି ଏହି କାମ ତୁମେ, ବନରମାନ୍ୟମାନେ, ଖୋଜିବାକୁ ହେବ। ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଆଦେଶ ବୁଝି, ବନରମାନ୍ୟମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ଶଲଭା ଇଵ ସଂଛାଦ୍ଯ ମେଦିନୀଂ ସମ୍ପ୍ରତସ୍ଥିରେ। ରାମଃ ପ୍ରସ୍ରଵଣେ ତସ୍ମିନ୍ ନ୍ଯଵସତ୍ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ପୋକାମାନେ ଯେପରି ଜମିକୁ ଢାକିଦିଅନ୍ତି, ସେପରି ସେମାନେ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପ୍ରସ୍ରବଣ ପାହାଡ଼ରେ ରହିଲେ।
ପ୍ରତୀକ୍ଷମାଣସ୍ତଂ ମାସଂ ସୀତାଧିଗମନେ କୃତଃ। ଉତ୍ତରାଂ ତୁ ଦିଶଂ ରମ୍ଯାଂ ଗିରିରାଜସମାଵୃତାମ୍
ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ମାସ ଅପେକ୍ଷା କରି, ରାମ ସେଠାରେ ରହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶୋଭାମୟ ଉତ୍ତର ଦିଗ, ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରତସ୍ଥେ ସହସା ଵୀରୋ ହରିଃ ଶତବଲିସ୍ତଦା। ପୂର୍ଵାଂ ଦିଶଂ ପ୍ରତିଯଯୌ ଵିନତୋ ହରିଯୂଥପଃ
ସେଇବେଳେ ବୀର ଶତବଳି ବେଗରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ହନୁମାନଙ୍କ ଅନ୍ୟ ମନ୍ଦମାନେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ତାରାଙ୍ଗଦାଦିସହିତଃ ପ୍ଲଵଗଃ ପଵନାତ୍ମଜଃ। ଅଗସ୍ତ୍ଯାଚରିତାମାଶାଂ ଦକ୍ଷିଣାଂ ହରିଯୂଥପଃ
ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ତାରା, ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଚରଣ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ପଶ୍ଚିମାଂ ଚ ଦିଶଂ ଘୋରାଂ ସୁଷେଣଃ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵରଃ। ପ୍ରତସ୍ଥେ ହରିଶାର୍ଦୂଲୋ ଦିଶଂ ଵରୁଣପାଲିତାମ୍
ମନ୍ଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସଦୃଶ ସୁଷେଣ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବରୁଣ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ତତଃ ସର୍ଵା ଦିଶୋ ରାଜା ଚୋଦଯିତ୍ଵା ଯଥାତଥମ୍। କପିସେନାପତିର୍ଵୀରୋ ମୁମୋଦ ସୁଖିତଃ ସୁଖମ୍
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ପଠାଇ, ବନରାଜ୍ୟର ନାୟକ ବୀର କପିସେନାପତି ଖୁସି ହେଲେ।
ଏଵଂ ସଂଚୋଦିତାଃ ସର୍ଵେ ରାଜ୍ଞା ଵାନରଯୂଥପାଃ। ସ୍ଵାଂ ସ୍ଵାଂ ଦିଶମଭିପ୍ରେତ୍ଯ ତ୍ଵରିତାଃ ସମ୍ପ୍ରତସ୍ଥିରେ
ଏପରି ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ବନର ନାୟକମାନେ ନିଜ-ନିଜ ଦିଗକୁ ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଗଲେ।
ନଦନ୍ତଶ୍ଚୋନ୍ନଦନ୍ତଶ୍ଚ ଗର୍ଜନ୍ତଶ୍ଚ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ। କ୍ଷ୍ଵେଡନ୍ତୋ ଧାଵମାନାଶ୍ଚ ଵିନଦନ୍ତୋ ମହାବଲାଃ
ସେମାନେ ଗଜଗଜାଇ, ଚିତ୍କାର କରି, ଗର୍ଜନ କରି, ଦୌଡ଼ିବା ସମୟରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ସଂଚୋଦିତାଃ ସର୍ଵେ ରାଜ୍ଞା ଵାନରଯୂଥପାଃ। ଆନଯିଷ୍ଯାମହେ ସୀତାଂ ହନିଷ୍ଯାମଶ୍ଚ ରାଵଣମ୍
ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ସମସ୍ତ ବନର ନାୟକମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଣିବୁ ଏବଂ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିଦେବୁ।'
ଅହମେକୋ ଵଧିଷ୍ଯାମି ପ୍ରାପ୍ତଂ ରାଵଣମାହଵେ। ତତଶ୍ଚୋନ୍ମଥ୍ଯ ସହସା ହରିଷ୍ଯେ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍
'ମୁଁ ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆସିଲେ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିଦେବି, ଏବଂ ସହସା ତାଙ୍କୁ ହରାଇ ଜନକନନୀଙ୍କୁ ଆଣିଦେବି।'
ଵେପମାନାଂ ଶ୍ରମେଣାଦ୍ଯ ଭଵଦ୍ଭିଃ ସ୍ଥୀଯତାମିତି। ଏକ ଏଵାହରିଷ୍ଯାମି ପାତାଲାଦପି ଜାନକୀମ୍
'ସୀତା ଦୁଃଖରେ କମ୍ପିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ସ୍ଥିର ରୁହ, ମୁଁ ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପାତାଳରୁ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଆଣିଦେବି।'
ଵିଧମିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵୃକ୍ଷାନ୍ ଦାରଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଗିରୀନ୍। ଧରଣୀଂ ଦାରଯିଷ୍ଯାମି କ୍ଷୋଭଯିଷ୍ଯାମି ସାଗରାନ୍
'ମୁଁ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିଦେବି, ପାହାଡ଼ ଫାଟିଦେବି, ଜମିକୁ ଚିରିଦେବି, ସାଗରକୁ ଉତ୍କଳିତ କରିଦେବି।'
ଅହଂ ଯୋଜନସଂଖ୍ଯାଯାଃ ପ୍ଲଵେଯଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ଶତଯୋଜନସଂଖ୍ଯାଯାଃ ଶତଂ ସମଧିକଂ ହ୍ଯହମ୍
'ମୁଁ ଯେତେ ଦୂର ଯାଉଥିବା ଯୋଜନା ମାପରେ ଲାଘିପାରିବି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ମୁଁ ଶତ ଯୋଜନା ଓ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂର ମଧ୍ୟ ଯାଇପାରିବି।'
ଭୂତଲେ ସାଗରେ ଵାପି ଶୈଲେଷୁ ଚ ଵନେଷୁ ଚ। ପାତାଲସ୍ଯାପି ଵା ମଧ୍ଯେ ନ ମମାଚ୍ଛିଦ୍ଯତେ ଗତିଃ
'ମାଟିରେ, ସମୁଦ୍ରରେ, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ, କିମ୍ବା ପାତାଳ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ଗତି କେହି ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ।'
ଇତ୍ଯେକୈକସ୍ତଦା ତତ୍ର ଵାନରା ବଲଦର୍ପିତାଃ। ଊଚୁଶ୍ଚ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ହରିରାଜସ୍ଯ ସଂନିଧୌ
ଏପରି ଶକ୍ତି ଓ ଗର୍ବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନରମାନେ, ବନର ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
thumb|ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ଛଅଚାଳିଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଗତେଷୁ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରେଷୁ ରାମଃ ସୁଗ୍ରୀଵମବ୍ରଵୀତ୍। କଥଂ ଭଵାନ୍ ଵିଜାନୀତେ ସର୍ଵଂ ଵୈ ମଣ୍ଡଲଂ ଭୁଵଃ
ବନର ନାୟକମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିପରି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ମଣ୍ଡଳକୁ ଜାଣିଛ?'
ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଚ ତତୋ ରାମମୁଵାଚ ପ୍ରଣତାତ୍ମଵାନ୍। ଶ୍ରୂଯତାଂ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାସ୍ଯେ ଵିସ୍ତରେଣ ଵଚୋ ମମ
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ନମ୍ର ହୃଦୟରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଶୁଣ, ମୁଁ ସବୁ କଥା ବିସ୍ତାରରେ କହିଦେବି।'
ଯଦା ତୁ ଦୁନ୍ଦୁଭିଂ ନାମ ଦାନଵଂ ମହିଷାକୃତିମ୍। ପ୍ରତିକାଲଯତେ ଵାଲୀ ମଲଯଂ ପ୍ରତି ପର୍ଵତମ୍
ଯେତେବେଳେ ବାଳୀ ଡୁଣ୍ଡୁଭି ନାମକ ଦାନବ, ଯିଏ ମହିଷ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିଲା, ସେଠି ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ହେଉଥିଲେ, ବାଳୀ ମଲୟ ପାହାଡ଼ ଦିଗକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ତଦା ଵିଵେଶ ମହିଷୋ ମଲଯସ୍ଯ ଗୁହାଂ ପ୍ରତି। ଵିଵେଶ ଵାଲୀ ତତ୍ରାପି ମଲଯଂ ତଜ୍ଜିଘାଂସଯା
ସେତିବେଳେ ସେ ମହିଷ ମଲୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ବାଳୀ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାକୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଗଲେ।
ତତୋଽହଂ ତତ୍ର ନିକ୍ଷିପ୍ତୋ ଗୁହାଦ୍ଵାରି ଵିନୀତଵତ୍। ନ ଚ ନିଷ୍କ୍ରାମତେ ଵାଲୀ ତଦା ସଂଵତ୍ସରେ ଗତେ
ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ନମ୍ର ଭାବରେ ଗୁହାର ମୁହଁରେ ରହିଥିଲି। କିନ୍ତୁ ବାଳୀ ବାହାରିଲେ ନାହିଁ, ଏକ ବର୍ଷ କଟିଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ।
ତତଃ କ୍ଷତଜଵେଗେନ ଆପୁପୂରେ ତଦା ବିଲମ୍। ତଦହଂ ଵିସ୍ମିତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭ୍ରାତୁଃ ଶୋକଵିଷାର୍ଦିତଃ
ତାପରେ ରକ୍ତ ଧାରାରେ ଗୁହା ଭରିଯାଇଲା। ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲି ଏବଂ ଭାଇ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲି।
ଅଥାହଂ ଗତବୁଦ୍ଧିସ୍ତୁ ସୁଵ୍ଯକ୍ତଂ ନିହତୋ ଗୁରୁଃ। ଶିଲା ପର୍ଵତସଂକାଶା ବିଲଦ୍ଵାରି ମଯା କୃତା
ତାପରେ ମୋ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଗଲା, ମୁଁ ଭାବିଲି ମୋ ବଡ଼ଭାଇ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। ଗୁହାର ମୁହଁରେ ପାହାଡ଼ ସମାନ ଏକ ପଥର ରଖିଦେଲି।
ଅଶକ୍ନୁଵନ୍ନିଷ୍କ୍ରମିତୁଂ ମହିଷୋ ଵିନଶିଷ୍ଯତି। ତତୋଽହମାଗାଂ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ନିରାଶସ୍ତସ୍ଯ ଜୀଵିତେ
ଏହିପରିସ୍ଥିତିରେ ମହିଷ ବାହାରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେଠି ମରିଯିବ। ଏହିଭାବେ ମୁଁ ବାଳୀଙ୍କ ଜୀବନ ଉପରେ ଆଶା ଛାଡ଼ି, କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିଆସିଲି।
ରାଜ୍ଯଂ ଚ ସୁମହତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ତାରାଂ ଚ ରୁମଯା ସହ। ମିତ୍ରୈଶ୍ଚ ସହିତସ୍ତତ୍ର ଵସାମି ଵିଗତଜ୍ଵରଃ
ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ ଓ ତାରା ସହ ରୁମାଙ୍କୁ ମିଳି, ମୁଁ ମୋ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ବସିଥିଲି।
ଆଜଗାମ ତତୋ ଵାଲୀ ହତ୍ଵା ତଂ ଵାନରର୍ଷଭଃ। ତତୋଽହମଦଦାଂ ରାଜ୍ଯଂ ଗୌରଵାଦ୍ ଭଯଯନ୍ତ୍ରିତଃ
ତାପରେ ବାନରମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ବାଳୀ, ସେ ମହିଷକୁ ମାରି, ପୁଣି ଫେରିଆସିଲେ। ମୁଁ ଭୟ ଓ ସମ୍ମାନରୁ ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପୁନି ଦେଇଦେଲି।