ତତଃ ସୁଷେଣପ୍ରମୁଖାଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗାଃ ସୁଗ୍ରୀଵଵାକ୍ଯଂ ନିପୁଣଂ ନିଶମ୍ଯ। ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯ ସର୍ଵେ ପ୍ଲଵଗାଧିପଂ ତେ ଜଗ୍ମୁର୍ଦିଶଂ ତାଂ ଵରୁଣାଭିଗୁପ୍ତାମ୍
ତାପରେ ସୁଷେଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବାନରମାନେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ନିପୁଣ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସମସ୍ତେ ବାନର ଅଧିପତିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ବରୁଣଙ୍କର ସୁରକ୍ଷିତ ଦିଶାକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
thumb|ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଚଉଉଁତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣିବାକୁ ଆସ।
ତତଃ ସଂଦିଶ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ଶ୍ଵଶୁରଂ ପଶ୍ଚିମାଂ ଦିଶମ୍। ଵୀରଂ ଶତବଲିଂ ନାମ ଵାନରଂ ଵାନରେଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ଶତବଳି ନାମକ ଶୂର ବାନରକୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଶାକୁ ପଠାଇଲେ।
ଉଵାଚ ରାଜା ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଵାନରସତ୍ତମଃ। ଵାକ୍ଯମାତ୍ମହିତଂ ଚୈଵ ରାମସ୍ଯ ଚ ହିତଂ ତଦା
ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସବୁ ଜଣା ରାଜା, ସେ ସମୟରେ ନିଜ ଓ ରାମଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ଵୃତଃ ଶତସହସ୍ରେଣ ତ୍ଵଦ୍ଵିଧାନାଂ ଵନୌକସାମ୍। ଵୈଵସ୍ଵତସୁତୈଃ ସାର୍ଧଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ସର୍ଵମନ୍ତ୍ରିଭିଃ
ତୁମେ ପରିଚୟ ଦେଇଥିବା ଅନ୍ୟ ବନବାସୀ ବାନରମାନେ ଏବଂ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ, ଶତହଜାର ବାନର ଏବଂ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏକାଠି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଦିଶଂ ହ୍ଯୁଦୀଚୀଂ ଵିକ୍ରାନ୍ତାଂ ହିମଶୈଲାଵତଂସିକାମ୍। ସର୍ଵତଃ ପରିମାର୍ଗଧ୍ଵଂ ରାମପତ୍ନୀଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍
ହିମାଳୟ ପର୍ବତରେ ଶୋଭିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉତ୍ତର ଦିଶାରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ରାମଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତ୍ନୀକୁ ଖୋଜ।
ଅସ୍ମିନ୍ କାର୍ଯେ ଵିନିର୍ଵୃତ୍ତେ କୃତେ ଦାଶରଥେଃ ପ୍ରିଯେ। ଋଣାନ୍ମୁକ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯାମଃ କୃତାର୍ଥାର୍ଥଵିଦାଂ ଵରାଃ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେଲେ ଏବଂ ଦାଶରଥଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ମିଳିଲେ, ଆମେ ଋଣମୁକ୍ତ ହେବା ଏବଂ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବା।
କୃତଂ ହି ପ୍ରିଯମସ୍ମାକଂ ରାଘଵେଣ ମହାତ୍ମନା। ତସ୍ଯ ଚେତ୍ପ୍ରତିକାରୋଽସ୍ତି ସଫଲଂ ଜୀଵିତଂ ଭଵେତ୍
ମହାତ୍ମା ରାଘବ ଆମ ପାଇଁ ଏକ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି; ଯଦି ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ପାରିବା, ଆମ ଜୀବନ ଫଳବାନ ହେବ।
ଅର୍ଥିନଃ କାର୍ଯନିର୍ଵୃତ୍ତିମକର୍ତୁରପି ଯଶ୍ଚରେତ୍। ତସ୍ଯ ସ୍ଯାତ୍ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ କିଂ ପୁନଃ ପୂର୍ଵକାରିଣଃ
ଯଦି କେହି ଅନ୍ୟର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ତାଙ୍କୁ କିଛି ଉପକାର ନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଫଳବାନ ହୁଏ; ତେବେ ଆଗରୁ ଉପକାର କରିଥିବାକୁ ଫେରାଇଲେ କିପରି ଅଧିକ।
ଏତାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଦୃଶ୍ଯତେ ଜାନକୀ ଯଥା। ତଥା ଭଵଦ୍ଭିଃ କର୍ତଵ୍ଯମସ୍ମତ୍ପ୍ରିଯହିତୈଷିଭିଃ
ଏହି ନିଶ୍ଚୟକୁ ମନେ ରଖି, ତୁମେ ଆମ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ଭଲ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ଜାନକୀଙ୍କୁ ମିଳିବା ପାଇଁ ଏହିପରି କାମ କର।
ଅଯଂ ହି ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମାନ୍ଯସ୍ତୁ ନରସତ୍ତମଃ। ଅସ୍ମାସୁ ଚ ଗତଃ ପ୍ରୀତିଂ ରାମଃ ପରପୁରଂଜଯଃ
ରାମ, ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜୟ କରିଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଏବଂ ଆମ ପ୍ରେମ ଲାଗିଛନ୍ତି।
ଇମାନି ବହୁଦୁର୍ଗାଣି ନଦ୍ଯଃ ଶୈଲାନ୍ତରାଣି ଚ। ଭଵନ୍ତଃ ପରିମାର୍ଗନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧିଵିକ୍ରମସମ୍ପଦା
ଏହି ଅନେକ ଦୁଃସାଧ୍ୟ ସ୍ଥାନ, ନଦୀ ଏବଂ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ, ତୁମେ ଅପନା ଜ୍ଞାନ, ଶୂରତା ଏବଂ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଖୋଜିବାକୁ ପଡିବ।
ତତ୍ର ମ୍ଲେଚ୍ଛାନ୍ ପୁଲିନ୍ଦାଂଶ୍ଚ ଶୂରସେନାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ। ପ୍ରସ୍ଥଲାନ୍ ଭରତାଂଶ୍ଚୈଵ କୁରୂଂଶ୍ଚ ସହ ମଦ୍ରକୈଃ
ସେଠାରେ ମ୍ଲେଚ୍ଛ, ପୁଲିନ୍ଦ, ଶୂରସେନ, ପ୍ରସ୍ଥଳ, ଭାରତ, କୁରୁ ଏବଂ ମଦ୍ରକ ଦେଶଗୁଡିକୁ ଭଲଭାବେ ଖୋଜିବାକୁ ପଡିବ।
କାମ୍ବୋଜଯଵନାଂଶ୍ଚୈଵ ଶକାନାଂ ପତ୍ତନାନି ଚ। ଅନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦରଦାଂଶ୍ଚୈଵ ହିମଵନ୍ତଂ ଵିଚିନ୍ଵଥ
କାମ୍ବୋଜ, ଯବନ ଏବଂ ଶକ ଦେଶର ସହରଗୁଡିକୁ ଖୋଜିବା ପରେ, ଦରଦ ଦେଶ ଏବଂ ହିମବନ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ ଖୋଜିବାକୁ ପଡିବ।
ଲୋଧ୍ରପଦ୍ମକଷଣ୍ଡେଷୁ ଦେଵଦାରୁଵନେଷୁ ଚ। ରାଵଣଃ ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ମାର୍ଗିତଵ୍ଯସ୍ତତସ୍ତତଃ
ଲୋଧ୍ର ଏବଂ ପଦ୍ମକ ଗଛର ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ଦେବଦାରୁ ଦାବରୀରେ, ରାବଣ ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତଠାରେ ଖୋଜିବାକୁ ପଡିବ।
ତତଃ ସୋମାଶ୍ରମଂ ଗତ୍ଵା ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତମ୍। କାଲଂ ନାମ ମହାସାନୁଂ ପର୍ଵତଂ ତଂ ଗମିଷ୍ଯଥ
ତାପରେ ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେଉଁଠି ବାସ କରନ୍ତି, ସୋମ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, 'କାଳ' ନାମକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ଯିବାକୁ ପଡିବ।
ମହତ୍ସୁ ତସ୍ଯ ଶୈଲେଷୁ ପର୍ଵତେଷୁ ଗୁହାସୁ ଚ। ଵିଚିନ୍ଵତ ମହାଭାଗାଂ ରାମପତ୍ନୀମନିନ୍ଦିତାମ୍
ସେହି ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତଳ ଏବଂ ଗୁହାଗୁଡିକୁ ଭଲଭାବେ ଖୋଜି, ରାମଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ପଡିବ।
ତମତିକ୍ରମ୍ଯ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଂ ହେମଗର୍ଭଂ ମହାଗିରିମ୍। ତତଃ ସୁଦର୍ଶନଂ ନାମ ପର୍ଵତଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହଥ
ସେହି ପାହାଡ଼ରୁ ଆଗକୁ ଯାଇ, ସୁନା ଶିଖର ଥିବା ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ଛାଡ଼ି, 'ସୁଦର୍ଶନ' ନାମକ ପାହାଡ଼କୁ ଯିବାକୁ ପଡିବ।
ତତୋ ଦେଵସଖୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ ପତଗାଲଯଃ। ନାନାପକ୍ଷିସମାକୀର୍ଣୋ ଵିଵିଧଦ୍ରୁମଭୂଷିତଃ
ତାପରେ 'ଦେବସଖ' ନାମକ ପାହାଡ଼, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ବାସ କରନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରି ରହିଛି।
ତସ୍ଯ କାନନଷଣ୍ଡେଷୁ ନିର୍ଝରେଷୁ ଗୁହାସୁ ଚ। ରାଵଣଃ ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ମାର୍ଗିତଵ୍ଯସ୍ତତସ୍ତତଃ
ସେହି ପାହାଡ଼ର ଜଙ୍ଗଲ, ଝରଣା ଏବଂ ଗୁହାଗୁଡିକୁ ଭଲଭାବେ ଖୋଜି, ରାବଣ ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ପଡିବ।
ତମତିକ୍ରମ୍ଯ ଚାକାଶଂ ସର୍ଵତଃ ଶତଯୋଜନମ୍। ଅପର୍ଵତନଦୀଵୃକ୍ଷଂ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵଵିଵର୍ଜିତମ୍
ସେହିଠାରୁ ଆଗକୁ ଯାଇ, ଶତ ଯୋଜନ ଦୂର ଚାରିପାଖରେ ଆକାଶ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ପାହାଡ଼, ନଦୀ, ଗଛ କିମ୍ବା କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ନାହିଁ।
ତତ୍ତୁ ଶୀଘ୍ରମତିକ୍ରମ୍ଯ କାନ୍ତାରଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍। କୈଲାସଂ ପାଣ୍ଡୁରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ହୃଷ୍ଟା ଯୂଯଂ ଭଵିଷ୍ଯଥ
ସେହି ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଶୀଘ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରି, ଫିକା କୈଳାସ ପାହାଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ତମେ ଖୁସି ହେବେ।
ତତ୍ର ପାଣ୍ଡୁରମେଘାଭଂ ଜାମ୍ବୂନଦପରିଷ୍କୃତମ୍। କୁବେରଭଵନଂ ରମ୍ଯଂ ନିର୍ମିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା
ସେଠାରେ ଧଳା ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିବା କୁବେରଙ୍କ ରମ୍ୟ ମହଲ ଅଛି।
ଵିଶାଲା ନଲିନୀ ଯତ୍ର ପ୍ରଭୂତକମଲୋତ୍ପଲା। ହଂସକାରଣ୍ଡଵାକୀର୍ଣା ଅପ୍ସରୋଗଣସେଵିତା
ସେଠାରେ ବଡ଼ ଝିଅ, ଯେଉଁଠି ଅନେକ କମଳ ଓ ଉତ୍ପଳ ଫୁଲ ଅଛି, ହଂସ ଓ କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀ ଭରି ରହିଛି, ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ତାହାରେ ରହନ୍ତି।
ତତ୍ର ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ରାଜା ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତଃ। ଧନଦୋ ରମତେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଗୁହ୍ଯକୈଃ ସହ ଯକ୍ଷରାଟ୍
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରଣାମ ଲାଗିଥିବା, ଧନୀ ଓ ଶ୍ରୀମାନ୍, ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ରାଜା ବୈଶ୍ରବଣ, ଗୁହ୍ୟକମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ବାସ କରନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ରନିକାଶେଷୁ ପର୍ଵତେଷୁ ଗୁହାସୁ ଚ। ରାଵଣଃ ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ମାର୍ଗିତଵ୍ଯସ୍ତତସ୍ତତଃ
ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିବା ପାହାଡ଼ ଏବଂ ଗୁହାଗୁଡିକୁ ଭଲଭାବେ ଖୋଜି, ରାବଣ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ପଡିବ।
କ୍ରୌଞ୍ଚଂ ତୁ ଗିରିମାସାଦ୍ଯ ବିଲଂ ତସ୍ଯ ସୁଦୁର୍ଗମମ୍। ଅପ୍ରମତ୍ତୈଃ ପ୍ରଵେଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରଵେଶଂ ହି ତତ୍ ସ୍ମୃତମ୍
କ୍ରଉଞ୍ଚ ପାହାଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚି, ତାହାର ଗୁହା ଯେଉଁଠି ପ୍ରବେଶ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟକର, ସତର୍କ ଭାବରେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ପଡିବ, କାରଣ ଏହା ଅତି କଷ୍ଟକର ଭାବରେ ଜଣାଯାଇଛି।
ଵସନ୍ତି ହି ମହାତ୍ମାନସ୍ତତ୍ର ସୂର୍ଯସମପ୍ରଭାଃ। ଦେଵୈରଭ୍ଯର୍ଥିତାଃ ସମ୍ଯଗ୍ ଦେଵରୂପା ମହର୍ଷଯଃ
ସେଠାରେ ବଡ଼ ମନ୍ଦିର ମହାର୍ଷିମାନେ ବାସ କରନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା, ଦେବମାନେ ଭଲଭାବେ ଅନୁରୋଧ କରିଥିବା, ଦେବ ଦେଖା ମହାର୍ଷିମାନେ।
କ୍ରୌଞ୍ଚସ୍ଯ ତୁ ଗୁହାଶ୍ଚାନ୍ଯାଃ ସାନୂନି ଶିଖରାଣି ଚ। ନିର୍ଦରାଶ୍ଚ ନିତମ୍ବାଶ୍ଚ ଵିଚେତଵ୍ଯାସ୍ତତସ୍ତତଃ
କ୍ରଉଞ୍ଚ ପାହାଡ଼ର ଅନ୍ୟ ଗୁହା, ଉତ୍ତଳ, ଶିଖର, ଖାତି ଏବଂ ନିତମ୍ବଗୁଡିକୁ ସମସ୍ତଠାରେ ଭଲଭାବେ ଖୋଜିବାକୁ ପଡିବ।
ଅଵୃକ୍ଷଂ କାମଶୈଲଂ ଚ ମାନସଂ ଵିହଗାଲଯମ୍। ନ ଗତିସ୍ତତ୍ର ଭୂତାନାଂ ଦେଵାନାଂ ନ ଚ ରକ୍ଷସାମ୍
ଏଠି ଅଛି ଗଛ ନଥିବା କାମ ପାହାଡ଼ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ମାନସ ଝିଅ; ଏଠି ଦେବ, ଭୂତ କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସମାନେ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।