ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ଧର୍ମଜ୍ଞସ୍ତପସା ସ୍ଵେନ ଭାଵିତଃ। ମେରୁସାଵର୍ଣିରିତ୍ଯେଷ ଖ୍ଯାତୋ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣା ସମଃ
ଯେଉଁଠି ଧର୍ମଜ୍ଞ, ନିଜ ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର, 'ମେରୁସାବର୍ଣି' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ ଅଛନ୍ତି।
ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯୋ ମେରୁସାଵର୍ଣିର୍ମହର୍ଷିଃ ସୂର୍ଯସଂନିଭଃ। ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଭୂମୌ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ମୈଥିଲୀଂ ପ୍ରତି
ମେରୁସାବର୍ଣି ମହାର୍ଷି, ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭଳି ଚମକୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଶିର ଭୂମିରେ ନମି, ମୈଥିଳୀ ବିଷୟରେ ସମ୍ବାଦ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏତାଵଜ୍ଜୀଵଲୋକସ୍ଯ ଭାସ୍କରୋ ରଜନୀକ୍ଷଯେ। କୃତ୍ଵା ଵିତିମିରଂ ସର୍ଵମସ୍ତଂ ଗଚ୍ଛତି ପର୍ଵତମ୍
ଏଠିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ରାତି ଶେଷରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରି, ଜୀବଜଗତର ସୀମାରେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅସ୍ତମାନ୍ତି।
ଏତାଵଦ୍ ଵାନରୈଃ ଶକ୍ଯଂ ଗନ୍ତୁଂ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵାଃ। ଅଭାସ୍କରମମର୍ଯାଦଂ ନ ଜାନୀମସ୍ତତଃ ପରମ୍
ବାନରମାନେ, ଏଠିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଯିବାକୁ ସମ୍ଭବ; ଏଠାଠାରୁ ଆଗକୁ, ଯେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ ଓ ସୀମା ନାହିଁ, ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ।
ଅଵଗମ୍ଯ ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ନିଲଯଂ ରାଵଣସ୍ଯ ଚ। ଅସ୍ତଂ ପର୍ଵତମାସାଦ୍ଯ ପୂର୍ଣେ ମାସେ ନିଵର୍ତତ
ବୈଦେହୀଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ ଏବଂ ରାବଣଙ୍କର ନିବାସ ସ୍ଥଳ ଜଣା ହେଲାପରେ, ତୁମେ ଅସ୍ତମାନ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାସ ଭିତରେ ଫେରି ଆସ।
ଊର୍ଧ୍ଵଂ ମାସାନ୍ନ ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ଵସନ୍ ଵଧ୍ଯୋ ଭଵେନ୍ମମ। ସହୈଵ ଶୂରୋ ଯୁଷ୍ମାଭିଃ ଶ୍ଵଶୁରୋ ମେ ଗମିଷ୍ଯତି
ଏକ ମାସ ପରେ ରୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯଦି ରୁହିବା, ମୋ ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡିବ। ତୁମେ ସହିତ ମୋ ଶୂର ଶ୍ୱଶୁର ମଧ୍ୟ ଯିବେ।
ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵମେତସ୍ଯ ଭଵଦ୍ଭିର୍ଦିଷ୍ଟକାରିଭିଃ। ଗୁରୁରେଷ ମହାବାହୁଃ ଶ୍ଵଶୁରୋ ମେ ମହାବଲଃ
ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ ଦିଆଯାଇଥିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସରଣ କରୁଛ, ସମସ୍ତ ଉପଦେଶ ଶୁଣିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ମହାବାହୁ ଶ୍ୱଶୁର ମୋ ଗୁରୁ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଭଵନ୍ତଶ୍ଚାପି ଵିକ୍ରାନ୍ତାଃ ପ୍ରମାଣଂ ସର୍ଵ ଏଵ ହି। ପ୍ରମାଣମେନଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ପଶ୍ଯଧ୍ଵଂ ପଶ୍ଚିମାଂ ଦିଶମ୍
ତୁମେ ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ଶୂର ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ୍ ଭରସାଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ମହାବଳୀଙ୍କୁ ମାନଦଣ୍ଡ ଭାବେ ରଖି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଶାକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅ।
ଦୃଷ୍ଟାଯାଂ ତୁ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯାମମିତତେଜସଃ। କୃତକୃତ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯାମଃ କୃତସ୍ଯ ପ୍ରତିକର୍ମଣା
ଅସୀମ ତେଜସ୍ବୀ ରାଜାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଦେଖିଲେ, ଆମେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଛୁ, ଯାହା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇଥିଲୁ।
ଅତୋଽନ୍ଯଦପି ଯତ୍କାର୍ଯଂ କାର୍ଯସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରିଯଂ ଭଵେତ୍। ସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯ ଭଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଦେଶକାଲାର୍ଥସଂହିତମ୍
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପଯୋଗୀ କାମ ଥିଲେ, ଦେଶ, କାଳ ଏବଂ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଭାବି, ତୁମେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କର।
ତତଃ ସୁଷେଣପ୍ରମୁଖାଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗାଃ ସୁଗ୍ରୀଵଵାକ୍ଯଂ ନିପୁଣଂ ନିଶମ୍ଯ। ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯ ସର୍ଵେ ପ୍ଲଵଗାଧିପଂ ତେ ଜଗ୍ମୁର୍ଦିଶଂ ତାଂ ଵରୁଣାଭିଗୁପ୍ତାମ୍
ତାପରେ ସୁଷେଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବାନରମାନେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ନିପୁଣ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସମସ୍ତେ ବାନର ଅଧିପତିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ବରୁଣଙ୍କର ସୁରକ୍ଷିତ ଦିଶାକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
thumb|ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଚଉଉଁତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣିବାକୁ ଆସ।
ତତଃ ସଂଦିଶ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ଶ୍ଵଶୁରଂ ପଶ୍ଚିମାଂ ଦିଶମ୍। ଵୀରଂ ଶତବଲିଂ ନାମ ଵାନରଂ ଵାନରେଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ଶତବଳି ନାମକ ଶୂର ବାନରକୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଶାକୁ ପଠାଇଲେ।
ଉଵାଚ ରାଜା ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଵାନରସତ୍ତମଃ। ଵାକ୍ଯମାତ୍ମହିତଂ ଚୈଵ ରାମସ୍ଯ ଚ ହିତଂ ତଦା
ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସବୁ ଜଣା ରାଜା, ସେ ସମୟରେ ନିଜ ଓ ରାମଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ଵୃତଃ ଶତସହସ୍ରେଣ ତ୍ଵଦ୍ଵିଧାନାଂ ଵନୌକସାମ୍। ଵୈଵସ୍ଵତସୁତୈଃ ସାର୍ଧଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ସର୍ଵମନ୍ତ୍ରିଭିଃ
ତୁମେ ପରିଚୟ ଦେଇଥିବା ଅନ୍ୟ ବନବାସୀ ବାନରମାନେ ଏବଂ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ, ଶତହଜାର ବାନର ଏବଂ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏକାଠି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଦିଶଂ ହ୍ଯୁଦୀଚୀଂ ଵିକ୍ରାନ୍ତାଂ ହିମଶୈଲାଵତଂସିକାମ୍। ସର୍ଵତଃ ପରିମାର୍ଗଧ୍ଵଂ ରାମପତ୍ନୀଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍
ହିମାଳୟ ପର୍ବତରେ ଶୋଭିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉତ୍ତର ଦିଶାରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ରାମଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତ୍ନୀକୁ ଖୋଜ।
ଅସ୍ମିନ୍ କାର୍ଯେ ଵିନିର୍ଵୃତ୍ତେ କୃତେ ଦାଶରଥେଃ ପ୍ରିଯେ। ଋଣାନ୍ମୁକ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯାମଃ କୃତାର୍ଥାର୍ଥଵିଦାଂ ଵରାଃ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେଲେ ଏବଂ ଦାଶରଥଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ମିଳିଲେ, ଆମେ ଋଣମୁକ୍ତ ହେବା ଏବଂ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବା।
କୃତଂ ହି ପ୍ରିଯମସ୍ମାକଂ ରାଘଵେଣ ମହାତ୍ମନା। ତସ୍ଯ ଚେତ୍ପ୍ରତିକାରୋଽସ୍ତି ସଫଲଂ ଜୀଵିତଂ ଭଵେତ୍
ମହାତ୍ମା ରାଘବ ଆମ ପାଇଁ ଏକ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି; ଯଦି ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ପାରିବା, ଆମ ଜୀବନ ଫଳବାନ ହେବ।
ଅର୍ଥିନଃ କାର୍ଯନିର୍ଵୃତ୍ତିମକର୍ତୁରପି ଯଶ୍ଚରେତ୍। ତସ୍ଯ ସ୍ଯାତ୍ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ କିଂ ପୁନଃ ପୂର୍ଵକାରିଣଃ
ଯଦି କେହି ଅନ୍ୟର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ତାଙ୍କୁ କିଛି ଉପକାର ନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଫଳବାନ ହୁଏ; ତେବେ ଆଗରୁ ଉପକାର କରିଥିବାକୁ ଫେରାଇଲେ କିପରି ଅଧିକ।
ଏତାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଦୃଶ୍ଯତେ ଜାନକୀ ଯଥା। ତଥା ଭଵଦ୍ଭିଃ କର୍ତଵ୍ଯମସ୍ମତ୍ପ୍ରିଯହିତୈଷିଭିଃ
ଏହି ନିଶ୍ଚୟକୁ ମନେ ରଖି, ତୁମେ ଆମ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ଭଲ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ଜାନକୀଙ୍କୁ ମିଳିବା ପାଇଁ ଏହିପରି କାମ କର।
ଅଯଂ ହି ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମାନ୍ଯସ୍ତୁ ନରସତ୍ତମଃ। ଅସ୍ମାସୁ ଚ ଗତଃ ପ୍ରୀତିଂ ରାମଃ ପରପୁରଂଜଯଃ
ରାମ, ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜୟ କରିଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଏବଂ ଆମ ପ୍ରେମ ଲାଗିଛନ୍ତି।
ଇମାନି ବହୁଦୁର୍ଗାଣି ନଦ୍ଯଃ ଶୈଲାନ୍ତରାଣି ଚ। ଭଵନ୍ତଃ ପରିମାର୍ଗନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧିଵିକ୍ରମସମ୍ପଦା
ଏହି ଅନେକ ଦୁଃସାଧ୍ୟ ସ୍ଥାନ, ନଦୀ ଏବଂ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ, ତୁମେ ଅପନା ଜ୍ଞାନ, ଶୂରତା ଏବଂ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଖୋଜିବାକୁ ପଡିବ।
ତତ୍ର ମ୍ଲେଚ୍ଛାନ୍ ପୁଲିନ୍ଦାଂଶ୍ଚ ଶୂରସେନାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ। ପ୍ରସ୍ଥଲାନ୍ ଭରତାଂଶ୍ଚୈଵ କୁରୂଂଶ୍ଚ ସହ ମଦ୍ରକୈଃ
ସେଠାରେ ମ୍ଲେଚ୍ଛ, ପୁଲିନ୍ଦ, ଶୂରସେନ, ପ୍ରସ୍ଥଳ, ଭାରତ, କୁରୁ ଏବଂ ମଦ୍ରକ ଦେଶଗୁଡିକୁ ଭଲଭାବେ ଖୋଜିବାକୁ ପଡିବ।
କାମ୍ବୋଜଯଵନାଂଶ୍ଚୈଵ ଶକାନାଂ ପତ୍ତନାନି ଚ। ଅନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦରଦାଂଶ୍ଚୈଵ ହିମଵନ୍ତଂ ଵିଚିନ୍ଵଥ
କାମ୍ବୋଜ, ଯବନ ଏବଂ ଶକ ଦେଶର ସହରଗୁଡିକୁ ଖୋଜିବା ପରେ, ଦରଦ ଦେଶ ଏବଂ ହିମବନ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ ଖୋଜିବାକୁ ପଡିବ।
ଲୋଧ୍ରପଦ୍ମକଷଣ୍ଡେଷୁ ଦେଵଦାରୁଵନେଷୁ ଚ। ରାଵଣଃ ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ମାର୍ଗିତଵ୍ଯସ୍ତତସ୍ତତଃ
ଲୋଧ୍ର ଏବଂ ପଦ୍ମକ ଗଛର ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ଦେବଦାରୁ ଦାବରୀରେ, ରାବଣ ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତଠାରେ ଖୋଜିବାକୁ ପଡିବ।
ତତଃ ସୋମାଶ୍ରମଂ ଗତ୍ଵା ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତମ୍। କାଲଂ ନାମ ମହାସାନୁଂ ପର୍ଵତଂ ତଂ ଗମିଷ୍ଯଥ
ତାପରେ ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେଉଁଠି ବାସ କରନ୍ତି, ସୋମ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, 'କାଳ' ନାମକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ଯିବାକୁ ପଡିବ।
ମହତ୍ସୁ ତସ୍ଯ ଶୈଲେଷୁ ପର୍ଵତେଷୁ ଗୁହାସୁ ଚ। ଵିଚିନ୍ଵତ ମହାଭାଗାଂ ରାମପତ୍ନୀମନିନ୍ଦିତାମ୍
ସେହି ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତଳ ଏବଂ ଗୁହାଗୁଡିକୁ ଭଲଭାବେ ଖୋଜି, ରାମଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ପଡିବ।
ତମତିକ୍ରମ୍ଯ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଂ ହେମଗର୍ଭଂ ମହାଗିରିମ୍। ତତଃ ସୁଦର୍ଶନଂ ନାମ ପର୍ଵତଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହଥ
ସେହି ପାହାଡ଼ରୁ ଆଗକୁ ଯାଇ, ସୁନା ଶିଖର ଥିବା ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ଛାଡ଼ି, 'ସୁଦର୍ଶନ' ନାମକ ପାହାଡ଼କୁ ଯିବାକୁ ପଡିବ।
ତତୋ ଦେଵସଖୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ ପତଗାଲଯଃ। ନାନାପକ୍ଷିସମାକୀର୍ଣୋ ଵିଵିଧଦ୍ରୁମଭୂଷିତଃ
ତାପରେ 'ଦେବସଖ' ନାମକ ପାହାଡ଼, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ବାସ କରନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରି ରହିଛି।
ତସ୍ଯ କାନନଷଣ୍ଡେଷୁ ନିର୍ଝରେଷୁ ଗୁହାସୁ ଚ। ରାଵଣଃ ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ମାର୍ଗିତଵ୍ଯସ୍ତତସ୍ତତଃ
ସେହି ପାହାଡ଼ର ଜଙ୍ଗଲ, ଝରଣା ଏବଂ ଗୁହାଗୁଡିକୁ ଭଲଭାବେ ଖୋଜି, ରାବଣ ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ପଡିବ।