ଯଶ୍ଚ ମାସାନ୍ନିଵୃତ୍ତୋଽଗ୍ରେ ଦୃଷ୍ଟା ସୀତେତି ଵକ୍ଷ୍ଯତି। ମତ୍ତୁଲ୍ଯଵିଭଵୋ ଭୋଗୈଃ ସୁଖଂ ସ ଵିହରିଷ୍ଯତି
ଯେଉଁଠି ମାସ ଭିତରେ ଫେରି ଆସି, 'ସୀତାକୁ ଦେଖିଛି' ବୋଲି କହିବେ, ସେ ମୋ ପରି ଧନ ଓ ଭୋଗର ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବେ ଏବଂ ସୁଖରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବେ।
ତତଃ ପ୍ରିଯତରୋ ନାସ୍ତି ମମ ପ୍ରାଣାଦ୍ ଵିଶେଷତଃ। କୃତାପରାଧୋ ବହୁଶୋ ମମ ବନ୍ଧୁର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୋ ପାଇଁ ସେ ମୋ ଜୀବନ ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ; ଯଦି ସେ ଅନେକ ଅପରାଧ କରିଥିବେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମୋ ପରିବାରର ଏକ ଅଂଶ ହେବେ।
ଅମିତବଲପରାକ୍ରମା ଭଵନ୍ତୋ ଵିପୁଲଗୁଣେଷୁ କୁଲେଷୁ ଚ ପ୍ରସୂତାଃ। ମନୁଜପତିସୁତାଂ ଯଥା ଲଭଧ୍ଵଂ ତଦଧିଗୁଣଂ ପୁରୁଷାର୍ଥମାରଭଧ୍ଵମ୍
ଆପଣମାନେ ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପର ମାଳିକ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା ଉତ୍ତମ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; ମନୁଷ୍ୟର ରାଜାଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ନିଜର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ଚେଷ୍ଟା ଦେଇ ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତୁ।
thumb|ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଚଉଁତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅଥ ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ଯ ସ ହରୀନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍। ଅବ୍ରଵୀନ୍ମେଘସଂକାଶଂ ସୁଷେଣଂ ନାମ ଵାନରମ୍
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ହରିମାନେକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଶାକୁ ପଠାଇ, ମେଘପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସୁଷେଣ ନାମକ ବାନରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତାରାଯାଃ ପିତରଂ ରାଜା ଶ୍ଵଶୁରଂ ଭୀମଵିକ୍ରମମ୍। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯମଭିଗମ୍ଯ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ
ତାରାଙ୍କ ପିତା, ରାଜା ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପୀ ଶ୍ବଶୁରଙ୍କୁ ସୁଗ୍ରୀବ ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କରି ସମ୍ମାନର ସହ କଥା କହିଲେ।
ମହର୍ଷିପୁତ୍ରଂ ମାରୀଚମର୍ଚିଷ୍ମନ୍ତଂ ମହାକପିମ୍। ଵୃତଂ କପିଵରୈଃ ଶୂରୈର୍ମହେନ୍ଦ୍ରସଦୃଶଦ୍ଯୁତିମ୍
ସୁଗ୍ରୀବ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ପୁତ୍ର ମାରୀଚ, ମହାବଳୀ ବାନର ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିବା, ଶୂର ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ମାରୀଚଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ବୁଦ୍ଧିଵିକ୍ରମସମ୍ପନ୍ନଂ ଵୈନତେଯସମଦ୍ଯୁତିମ୍। ମରୀଚିପୁତ୍ରାନ୍ ମାରୀଚାନର୍ଚିର୍ମାଲ୍ଯାନ୍ ମହାବଲାନ୍
ଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଗରୁଡ ପରି ଚମକୁଥିବା, ମାରୀଚଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ—ମାରୀଚ, ଅର୍ଚିର୍ମାଳ୍ୟ ଓ ମହାବଳୀମାନେ—
ଋଷିପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ପ୍ରତୀଚୀମାଦିଶଦ୍ ଦିଶମ୍। ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଶତସହସ୍ରାଭ୍ଯାଂ କପୀନାଂ କପିସତ୍ତମାଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଋଷିପୁତ୍ରମାନେକୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଶାକୁ ପଠାଇଲେ; ସୁଷେଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ପ୍ରମୁଖ ବାନର ଯାତ୍ରା କରିଲେ।
ସୁଷେଣପ୍ରମୁଖା ଯୂଯଂ ଵୈଦେହୀଂ ପରିମାର୍ଗଥ। ସୌରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ ସହବାହ୍ଲୀକାଂଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଚିତ୍ରାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ
ସୁଷେଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆପଣମାନେ ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, ବାହ୍ଲିକ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଚିତ୍ର ଅଞ୍ଚଳରେ ବୈଦେହୀକୁ ଖୋଜିବାକୁ ପଡିବ।
ସ୍ଫୀତାଞ୍ଜନପଦାନ୍ ରମ୍ଯାନ୍ ଵିପୁଲାନି ପୁରାଣି ଚ। ପୁଂନାଗଗହନଂ କୁକ୍ଷିଂ ବକୁଲୋଦ୍ଦାଲକାକୁଲମ୍
ସମୃଦ୍ଧ ଓ ସୁନ୍ଦର ଜନପଦ, ବିଶାଳ ପୁରାତନ ସହର, ପୁମ୍ନାଗ ଜଙ୍ଗଲ, କୁକ୍ଷି ଏବଂ ବକୁଳ ଓ ଉଦ୍ଦାଳକ ଗଛର ଘନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଖୋଜିବାକୁ ପଡିବ।
ତଥା କେତକଷଣ୍ଡାଂଶ୍ଚ ମାର୍ଗଧ୍ଵଂ ହରିପୁଙ୍ଗଵାଃ। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ସ୍ରୋତୋଵହାଶ୍ଚୈଵ ନଦ୍ଯଃ ଶୀତଜଲାଃ ଶିଵାଃ
ଏହିପରି, ବାନରମାନେ, କେତକା ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ଶୀତ ଓ ଶୁଭ ଜଳ ଭରିଥିବା ବିପରୀତ ଧାରାର ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୋଜନ୍ତୁ।
ତାପସାନାମରଣ୍ଯାନି କାନ୍ତାରଗିରଯଶ୍ଚ ଯେ। ତତ୍ର ସ୍ଥଲୀର୍ମରୁପ୍ରାଯା ଅତ୍ଯୁଚ୍ଚଶିଶିରାଃ ଶିଲାଃ
ତାପସମାନେର ଅରଣ୍ୟ ଓ ଅଜଣା ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଏଠାରେ ବିଶାଳ ଶୁନା ଭୂମି ଏବଂ ବହୁତ ଉଚ୍ଚ ଓ ଶୀତ ଶିଳାମାନେ ଅଛି।
ଗିରିଜାଲାଵୃତାଂ ଦୁର୍ଗାଂ ମାର୍ଗିତ୍ଵା ପଶ୍ଚିମାଂ ଦିଶମ୍। ତତଃ ପଶ୍ଚିମମାଗମ୍ଯ ସମୁଦ୍ରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହଥ
ପାହାଡ଼ ଓ ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ପଶ୍ଚିମ ଦିଶା ଖୋଜିବା ପରେ, ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ରକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଯିବା ଉଚିତ।
ତିମିନକ୍ରାକୁଲଜଲଂ ଗତ୍ଵା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯଥ ଵାନରାଃ। ତତଃ କେତକଷଣ୍ଡେଷୁ ତମାଲଗହନେଷୁ ଚ
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ବାନରମାନେ, ତିମି ଓ ନକ୍ରରେ ଭରିଥିବା ଜଳ ଦେଖିବେ; ତାପରେ କେତକା ଜଙ୍ଗଲ ଓ ତମାଳ ଗଛର ଘନ ଅଞ୍ଚଳରେ—
କପଯୋ ଵିହରିଷ୍ଯନ୍ତି ନାରିକେଲଵନେଷୁ ଚ। ତତ୍ର ସୀତାଂ ଚ ମାର୍ଗଧ୍ଵଂ ନିଲଯଂ ରାଵଣସ୍ଯ ଚ
ବାନରମାନେ ନାରିକେଳ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚିବେ; ସେଠାରେ ସୀତା ଓ ରାବଣଙ୍କ ନିବାସ ଖୋଜନ୍ତୁ।
ଵେଲାତଲନିଵିଷ୍ଟେଷୁ ପର୍ଵତେଷୁ ଵନେଷୁ ଚ। ମୁରଵୀପତ୍ତନଂ ଚୈଵ ରମ୍ଯଂ ଚୈଵ ଜଟାପୁରମ୍
ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଥିବା ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ, ମୁରବୀପଟ୍ଟନ ଓ ରମ୍ୟ ଜଟାପୁର ସହରରେ ଖୋଜନ୍ତୁ।
ଅଵନ୍ତୀମଙ୍ଗଲେପାଂ ଚ ତଥା ଚାଲକ୍ଷିତଂ ଵନମ୍। ରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ଚ ଵିଶାଲାନି ପତ୍ତନାନି ତତସ୍ତତଃ
ଅବନ୍ତୀ, ମଙ୍ଗଳେପା ଓ ଅଜଣା ଜଙ୍ଗଲରେ, ଏବଂ ବିଶାଳ ରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ସହରମାନେରେ ମଧ୍ୟ ଖୋଜନ୍ତୁ।
ସିନ୍ଧୁସାଗରଯୋଶ୍ଚୈଵ ସଂଗମେ ତତ୍ର ପର୍ଵତଃ। ମହାନ୍ ସୋମଗିରିର୍ନାମ ଶତଶୃଙ୍ଗୋ ମହାଦ୍ରୁମଃ
ସିନ୍ଧୁ ଓ ସାଗରର ସଂଗମରେ, ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସୋମଗିରି କୁହାଯାଏ; ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶତ ଶିଖର ଓ ଏଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି।
ତତ୍ର ପ୍ରସ୍ଥେଷୁ ରମ୍ଯେଷୁ ସିଂହାଃ ପକ୍ଷଗମାଃ ସ୍ଥିତାଃ। ତିମିମତ୍ସ୍ଯଗଜାଂଶ୍ଚୈଵ ନୀଡାନ୍ଯାରୋପଯନ୍ତି ତେ
ଏହି ପାହାଡ଼ର ସୁନ୍ଦର ପ୍ଲାଟୋଗୁଡିକରେ, ପଖା ଥିବା ସିଂହ ରହନ୍ତି; ସେମାନେ ତିମି, ମାଛ ଓ ହାତୀ ସହିତ ନିଜ ଘଉଁ ତିଆରି କରନ୍ତି।
ତାନି ନୀଡାନି ସିଂହାନାଂ ଗିରିଶୃଙ୍ଗଗତାଶ୍ଚ ଯେ। ଦୃପ୍ତାସ୍ତୃପ୍ତାଶ୍ଚ ମାତଙ୍ଗାସ୍ତୋଯଦସ୍ଵନନିଃସ୍ଵନାଃ
ସିଂହମାନଙ୍କର ଏହି ଘଉଁ ଓ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରର ଘଉଁଗୁଡିକ, ଅଭିମାନୀ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହାତୀମାନେ ରହନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ଡାକ୍ ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଶୁଣାଯାଏ।
ଵିଚରନ୍ତି ଵିଶାଲେଽସ୍ମିଂସ୍ତୋଯପୂର୍ଣେ ସମନ୍ତତଃ। ତସ୍ଯ ଶୃଙ୍ଗଂ ଦିଵସ୍ପର୍ଶଂ କାଞ୍ଚନଂ ଚିତ୍ରପାଦପମ୍
ଏହି ବିଶାଳ ଏଲାକା, ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସେମାନେ ଘୁଞ୍ଚିବା କରନ୍ତି; ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥାଏ, ସୁନା ରଙ୍ଗର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଗଛରେ ଶୋଭିତ।
ସର୍ଵମାଶୁ ଵିଚେତଵ୍ଯଂ କପିଭିଃ କାମରୂପିଭିଃ। କୋଟିଂ ତତ୍ର ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ କାଞ୍ଚନୀଂ ଶତଯୋଜନାମ୍
ଏହି ସବୁକୁ ଅତି ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବା ଦରକା, ଯେଉଁ କପିମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆକାର ନେଇପାରନ୍ତି; ସେଠାରେ ସାଗରର ସୁନା ଶୂଣ୍ଡ, ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା।
ଦୁର୍ଦର୍ଶାଂ ପାରିଯାତ୍ରସ୍ଯ ଗତ୍ଵା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯଥ ଵାନରାଃ। କୋଟ୍ଯସ୍ତତ୍ର ଚତୁର୍ଵିଂଶଦ୍ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍
ପାରିୟାତ୍ର ପାହାଡ଼ର ଅପରିଚିତ ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ଓ କପିମାନେ, ସେଠାରେ ଚବିଶ କୋଟି ଦ୍ରୁତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦେଖିବେ।
ଵସନ୍ତ୍ଯଗ୍ନିନିକାଶାନାଂ ଘୋରାଣାଂ କାମରୂପିଣାମ୍। ପାଵକାର୍ଚିଃପ୍ରତୀକାଶାଃ ସମଵେତାଃ ସମନ୍ତତଃ
ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର, ଆକାର ବଦଳାଇପାରିବା ଜୀବମାନେ ରହନ୍ତି, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏକତ୍ରିତ।
ନାତ୍ଯାସାଦଯିତଵ୍ଯାସ୍ତେ ଵାନରୈର୍ଭୀମଵିକ୍ରମୈଃ। ନାଦେଯଂ ଚ ଫଲଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଦେଶାତ୍ କିଂଚିତ୍ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମୈଃ
ସେମାନେକୁ କପିମାନେ, ଦେହରେ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିକଟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ଦେଶରୁ କପିମାନେ କିଛି ଫଳ ନେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦୁରାସଦା ହି ତେ ଵୀରାଃ ସତ୍ତ୍ଵଵନ୍ତୋ ମହାବଲାଃ। ଫଲମୂଲାନି ତେ ତତ୍ର ରକ୍ଷନ୍ତେ ଭୀମଵିକ୍ରମାଃ
ସେମାନେ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସାହସୀ, ସେମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟ; ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ, ଏଠାରେ ଫଳ ଓ ମୂଳକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ତତ୍ର ଯତ୍ନଶ୍ଚ କର୍ତଵ୍ଯୋ ମାର୍ଗିତଵ୍ଯା ଚ ଜାନକୀ। ନହି ତେଭ୍ଯୋ ଭଯଂ କିଂଚିତ୍ କପିତ୍ଵମନୁଵର୍ତତାମ୍
ଏଠାରେ ଉଦ୍ୟମ କରିବା ଦରକା, ଓ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଦରକା; କପିମାନେ ନିଜ ଚରିତ୍ର ଅନୁସରିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ କିଛି ଭୟ ନାହିଁ।
ତତ୍ର ଵୈଦୂର୍ଯଵର୍ଣାଭୋ ଵଜ୍ରସଂସ୍ଥାନସଂସ୍ଥିତଃ। ନାନାଦ୍ରୁମଲତାକୀର୍ଣୋ ଵଜ୍ରୋ ନାମ ମହାଗିରିଃ
ଏଠାରେ ବୈଦୂର୍ୟ ରଙ୍ଗର, ହୀରା ଭଳି ଆକାରର, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଢାକା, ବଜ୍ର ନାମକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ଶ୍ରୀମାନ୍ ସମୁଦିତସ୍ତତ୍ର ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ସମମ୍। ଗୁହାସ୍ତତ୍ର ଵିଚେତଵ୍ଯାଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ
ଏଠାରେ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଶ୍ରୀମୟ ଏଲାକା ଅଛି; ଓ କପିମାନେ, ଏଠାରେ ଗୁହାଗୁଡିକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଖୋଜିବା ଦରକା।