ଶରଣଂ କାଞ୍ଚନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ନାନାରତ୍ନଵିଭୂଷିତମ୍। ତତ୍ର ଭୋଗଵତୀ ନାମ ସର୍ପାଣାମାଲଯଃ ପୁରୀ
ସେଠାରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସୁନାର ଶରଣ ଅଛି, ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ । ସେଠାରେ 'ଭୋଗବତୀ' ନାମକ ସର୍ପମାନଙ୍କର ସହର ଅଛି ।
ଵିଶାଲରଥ୍ଯା ଦୁର୍ଧର୍ଷା ସର୍ଵତଃ ପରିରକ୍ଷିତା। ରକ୍ଷିତା ପନ୍ନଗୈର୍ଘୋରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରୈର୍ମହାଵିଷୈଃ
ସେ ସହରର ରାସ୍ତାମାନେ ବିଶାଳ ଏବଂ ଚାରିପାଖରୁ ବହୁତ ସୁରକ୍ଷିତ । ଏଠାରେ ଭୟଙ୍କର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପମାନେ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି ।
ସର୍ପରାଜୋ ମହାଘୋରୋ ଯସ୍ଯାଂ ଵସତି ଵାସୁକିଃ। ନିର୍ଯାଯ ମାର୍ଗିତଵ୍ଯା ଚ ସା ଚ ଭୋଗଵତୀ ପୁରୀ
ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ସର୍ପରାଜ ବାସୁକି ରହନ୍ତି । ସେ ସହର ଛାଡ଼ି, ତୁମେ ଏହି ଭୋଗବତୀ ସହରକୁ ମଧ୍ୟ ଖୋଜିବା ଉଚିତ ।
ତତ୍ର ଚାନନ୍ତରୋଦ୍ଦେଶା ଯେ କେଚନ ସମାଵୃତାଃ। ତଂ ଚ ଦେଶମତିକ୍ରମ୍ଯ ମହାନୃଷଭସଂସ୍ଥିତିଃ
ସେଠାରେ ପଡ଼ୋଶି ଅଞ୍ଚଳରେ ଯେଉଁମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ଥିବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଲେ, ମହାବଳୀ ବୃଷଭଙ୍କର ନିବାସ ଅଛି ।
ସର୍ଵରତ୍ନମଯଃ ଶ୍ରୀମାନୃଷଭୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ। ଗୋଶୀର୍ଷକଂ ପଦ୍ମକଂ ଚ ହରିଶ୍ଯାମଂ ଚ ଚନ୍ଦନମ୍
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଶ୍ରୀମାନ୍ 'ଋଷଭ' ପର୍ବତ ଅଛି । ସେଠାରେ ଗୋଶୀର୍ଷକ, ପଦ୍ମକ, ହରିଶ୍ୟାମ ଓ ଚନ୍ଦନ ଗଛ ଅଛି ।
ରୋହିତା ନାମ ଗନ୍ଧର୍ଵା ଘୋରଂ ରକ୍ଷନ୍ତି ତଦ୍ଵନମ୍। ତତ୍ର ଗନ୍ଧର୍ଵପତଯଃ ପଞ୍ଚ ସୂର୍ଯସମପ୍ରଭାଃ
ସେଠାରେ 'ରୋହିତା' ନାମକ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚ ଜଣ ଗନ୍ଧର୍ବ ପ୍ରଧାନ ଅଛନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ।
ଶୈଲୂଷୋ ଗ୍ରାମଣୀଃ ଶିକ୍ଷଃ ଶୁକୋ ବଭ୍ରୁସ୍ତଥୈଵ ଚ। ରଵିସୋମାଗ୍ନିଵପୁଷାଂ ନିଵାସଃ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍
ସେଠାରେ ଶୈଳୂଷ, ଗ୍ରାମଣୀ, ଶିକ୍ଷ, ଶୁକ ଓ ବଭ୍ରୁ ରହନ୍ତି । ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକନ୍ତି ଏବଂ ସଦା ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ।
ଅନ୍ତେ ପୃଥିଵ୍ଯା ଦୁର୍ଧର୍ଷାସ୍ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗଜିତଃ ସ୍ଥିତାଃ। ତତଃ ପରଂ ନ ଵଃ ସେଵ୍ଯଃ ପିତୃଲୋକଃ ସୁଦାରୁଣଃ
ପୃଥିବୀର ସୀମାନ୍ତରେ, ସେ ଅଜୟ ମହାପୁରୁଷମାନେ ରହନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି । ଏହାଠାରୁ ଆଗକୁ ତୁମେ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେଠାରେ ପିତୃଲୋକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ।
ରାଜଧାନୀ ଯମସ୍ଯୈଷା କଷ୍ଟେନ ତମସାଽଽଵୃତା। ଏତାଵଦେଵ ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଵୀରା ଵାନରପୁଂଗଵାଃ। ଶକ୍ଯଂ ଵିଚେତୁଂ ଗନ୍ତୁଂ ଵା ନାତୋ ଗତିମତାଂ ଗତିଃ
ଏହିଠାରେ ଯମଙ୍କର ରାଜଧାନୀ ଅଛି, ଯାହା ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକି ରହିଛି । ଏଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତ୍ର, ବାନରମାନେ, ତୁମେ ଖୋଜିପାରିବ ଓ ଯିବାକୁ ସମ୍ଭବ । ଏଠାଠାରୁ ଆଗକୁ ଚାଲିବା ପଥ ନାହିଁ ।
ସର୍ଵମେତତ୍ ସମାଲୋକ୍ଯ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦପି ଦୃଶ୍ଯତେ। ଗତିଂ ଵିଦିତ୍ଵା ଵୈଦେହ୍ଯାଃ ସଂନିଵର୍ତିତୁମର୍ହଥ
ଏସବୁ ଦେଖିବା ପରେ ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଦେଖିପାରିବ, ଭଲଭାବେ ଜାଣିବା ପରେ, ସୀତାଙ୍କର ଖବର ମିଳିଲେ, ତୁମେ ଫେରିଯିବା ଉଚିତ ।
ଯଶ୍ଚ ମାସାନ୍ନିଵୃତ୍ତୋଽଗ୍ରେ ଦୃଷ୍ଟା ସୀତେତି ଵକ୍ଷ୍ଯତି। ମତ୍ତୁଲ୍ଯଵିଭଵୋ ଭୋଗୈଃ ସୁଖଂ ସ ଵିହରିଷ୍ଯତି
ଯେଉଁଠି ମାସ ଭିତରେ ଫେରି ଆସି, 'ସୀତାକୁ ଦେଖିଛି' ବୋଲି କହିବେ, ସେ ମୋ ପରି ଧନ ଓ ଭୋଗର ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବେ ଏବଂ ସୁଖରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବେ।
ତତଃ ପ୍ରିଯତରୋ ନାସ୍ତି ମମ ପ୍ରାଣାଦ୍ ଵିଶେଷତଃ। କୃତାପରାଧୋ ବହୁଶୋ ମମ ବନ୍ଧୁର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୋ ପାଇଁ ସେ ମୋ ଜୀବନ ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ; ଯଦି ସେ ଅନେକ ଅପରାଧ କରିଥିବେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମୋ ପରିବାରର ଏକ ଅଂଶ ହେବେ।
ଅମିତବଲପରାକ୍ରମା ଭଵନ୍ତୋ ଵିପୁଲଗୁଣେଷୁ କୁଲେଷୁ ଚ ପ୍ରସୂତାଃ। ମନୁଜପତିସୁତାଂ ଯଥା ଲଭଧ୍ଵଂ ତଦଧିଗୁଣଂ ପୁରୁଷାର୍ଥମାରଭଧ୍ଵମ୍
ଆପଣମାନେ ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପର ମାଳିକ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା ଉତ୍ତମ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; ମନୁଷ୍ୟର ରାଜାଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ନିଜର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ଚେଷ୍ଟା ଦେଇ ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତୁ।
thumb|ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଚଉଁତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅଥ ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ଯ ସ ହରୀନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍। ଅବ୍ରଵୀନ୍ମେଘସଂକାଶଂ ସୁଷେଣଂ ନାମ ଵାନରମ୍
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ହରିମାନେକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଶାକୁ ପଠାଇ, ମେଘପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସୁଷେଣ ନାମକ ବାନରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତାରାଯାଃ ପିତରଂ ରାଜା ଶ୍ଵଶୁରଂ ଭୀମଵିକ୍ରମମ୍। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯମଭିଗମ୍ଯ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ
ତାରାଙ୍କ ପିତା, ରାଜା ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପୀ ଶ୍ବଶୁରଙ୍କୁ ସୁଗ୍ରୀବ ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କରି ସମ୍ମାନର ସହ କଥା କହିଲେ।
ମହର୍ଷିପୁତ୍ରଂ ମାରୀଚମର୍ଚିଷ୍ମନ୍ତଂ ମହାକପିମ୍। ଵୃତଂ କପିଵରୈଃ ଶୂରୈର୍ମହେନ୍ଦ୍ରସଦୃଶଦ୍ଯୁତିମ୍
ସୁଗ୍ରୀବ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ପୁତ୍ର ମାରୀଚ, ମହାବଳୀ ବାନର ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିବା, ଶୂର ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ମାରୀଚଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ବୁଦ୍ଧିଵିକ୍ରମସମ୍ପନ୍ନଂ ଵୈନତେଯସମଦ୍ଯୁତିମ୍। ମରୀଚିପୁତ୍ରାନ୍ ମାରୀଚାନର୍ଚିର୍ମାଲ୍ଯାନ୍ ମହାବଲାନ୍
ଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଗରୁଡ ପରି ଚମକୁଥିବା, ମାରୀଚଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ—ମାରୀଚ, ଅର୍ଚିର୍ମାଳ୍ୟ ଓ ମହାବଳୀମାନେ—
ଋଷିପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ପ୍ରତୀଚୀମାଦିଶଦ୍ ଦିଶମ୍। ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଶତସହସ୍ରାଭ୍ଯାଂ କପୀନାଂ କପିସତ୍ତମାଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଋଷିପୁତ୍ରମାନେକୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଶାକୁ ପଠାଇଲେ; ସୁଷେଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ପ୍ରମୁଖ ବାନର ଯାତ୍ରା କରିଲେ।
ସୁଷେଣପ୍ରମୁଖା ଯୂଯଂ ଵୈଦେହୀଂ ପରିମାର୍ଗଥ। ସୌରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ ସହବାହ୍ଲୀକାଂଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଚିତ୍ରାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ
ସୁଷେଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆପଣମାନେ ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, ବାହ୍ଲିକ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଚିତ୍ର ଅଞ୍ଚଳରେ ବୈଦେହୀକୁ ଖୋଜିବାକୁ ପଡିବ।
ସ୍ଫୀତାଞ୍ଜନପଦାନ୍ ରମ୍ଯାନ୍ ଵିପୁଲାନି ପୁରାଣି ଚ। ପୁଂନାଗଗହନଂ କୁକ୍ଷିଂ ବକୁଲୋଦ୍ଦାଲକାକୁଲମ୍
ସମୃଦ୍ଧ ଓ ସୁନ୍ଦର ଜନପଦ, ବିଶାଳ ପୁରାତନ ସହର, ପୁମ୍ନାଗ ଜଙ୍ଗଲ, କୁକ୍ଷି ଏବଂ ବକୁଳ ଓ ଉଦ୍ଦାଳକ ଗଛର ଘନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଖୋଜିବାକୁ ପଡିବ।
ତଥା କେତକଷଣ୍ଡାଂଶ୍ଚ ମାର୍ଗଧ୍ଵଂ ହରିପୁଙ୍ଗଵାଃ। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ସ୍ରୋତୋଵହାଶ୍ଚୈଵ ନଦ୍ଯଃ ଶୀତଜଲାଃ ଶିଵାଃ
ଏହିପରି, ବାନରମାନେ, କେତକା ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ଶୀତ ଓ ଶୁଭ ଜଳ ଭରିଥିବା ବିପରୀତ ଧାରାର ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୋଜନ୍ତୁ।
ତାପସାନାମରଣ୍ଯାନି କାନ୍ତାରଗିରଯଶ୍ଚ ଯେ। ତତ୍ର ସ୍ଥଲୀର୍ମରୁପ୍ରାଯା ଅତ୍ଯୁଚ୍ଚଶିଶିରାଃ ଶିଲାଃ
ତାପସମାନେର ଅରଣ୍ୟ ଓ ଅଜଣା ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଏଠାରେ ବିଶାଳ ଶୁନା ଭୂମି ଏବଂ ବହୁତ ଉଚ୍ଚ ଓ ଶୀତ ଶିଳାମାନେ ଅଛି।
ଗିରିଜାଲାଵୃତାଂ ଦୁର୍ଗାଂ ମାର୍ଗିତ୍ଵା ପଶ୍ଚିମାଂ ଦିଶମ୍। ତତଃ ପଶ୍ଚିମମାଗମ୍ଯ ସମୁଦ୍ରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହଥ
ପାହାଡ଼ ଓ ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ପଶ୍ଚିମ ଦିଶା ଖୋଜିବା ପରେ, ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ରକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଯିବା ଉଚିତ।
ତିମିନକ୍ରାକୁଲଜଲଂ ଗତ୍ଵା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯଥ ଵାନରାଃ। ତତଃ କେତକଷଣ୍ଡେଷୁ ତମାଲଗହନେଷୁ ଚ
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ବାନରମାନେ, ତିମି ଓ ନକ୍ରରେ ଭରିଥିବା ଜଳ ଦେଖିବେ; ତାପରେ କେତକା ଜଙ୍ଗଲ ଓ ତମାଳ ଗଛର ଘନ ଅଞ୍ଚଳରେ—
କପଯୋ ଵିହରିଷ୍ଯନ୍ତି ନାରିକେଲଵନେଷୁ ଚ। ତତ୍ର ସୀତାଂ ଚ ମାର୍ଗଧ୍ଵଂ ନିଲଯଂ ରାଵଣସ୍ଯ ଚ
ବାନରମାନେ ନାରିକେଳ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚିବେ; ସେଠାରେ ସୀତା ଓ ରାବଣଙ୍କ ନିବାସ ଖୋଜନ୍ତୁ।
ଵେଲାତଲନିଵିଷ୍ଟେଷୁ ପର୍ଵତେଷୁ ଵନେଷୁ ଚ। ମୁରଵୀପତ୍ତନଂ ଚୈଵ ରମ୍ଯଂ ଚୈଵ ଜଟାପୁରମ୍
ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଥିବା ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ, ମୁରବୀପଟ୍ଟନ ଓ ରମ୍ୟ ଜଟାପୁର ସହରରେ ଖୋଜନ୍ତୁ।
ଅଵନ୍ତୀମଙ୍ଗଲେପାଂ ଚ ତଥା ଚାଲକ୍ଷିତଂ ଵନମ୍। ରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ଚ ଵିଶାଲାନି ପତ୍ତନାନି ତତସ୍ତତଃ
ଅବନ୍ତୀ, ମଙ୍ଗଳେପା ଓ ଅଜଣା ଜଙ୍ଗଲରେ, ଏବଂ ବିଶାଳ ରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ସହରମାନେରେ ମଧ୍ୟ ଖୋଜନ୍ତୁ।
ସିନ୍ଧୁସାଗରଯୋଶ୍ଚୈଵ ସଂଗମେ ତତ୍ର ପର୍ଵତଃ। ମହାନ୍ ସୋମଗିରିର୍ନାମ ଶତଶୃଙ୍ଗୋ ମହାଦ୍ରୁମଃ
ସିନ୍ଧୁ ଓ ସାଗରର ସଂଗମରେ, ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସୋମଗିରି କୁହାଯାଏ; ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶତ ଶିଖର ଓ ଏଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି।
ତତ୍ର ପ୍ରସ୍ଥେଷୁ ରମ୍ଯେଷୁ ସିଂହାଃ ପକ୍ଷଗମାଃ ସ୍ଥିତାଃ। ତିମିମତ୍ସ୍ଯଗଜାଂଶ୍ଚୈଵ ନୀଡାନ୍ଯାରୋପଯନ୍ତି ତେ
ଏହି ପାହାଡ଼ର ସୁନ୍ଦର ପ୍ଲାଟୋଗୁଡିକରେ, ପଖା ଥିବା ସିଂହ ରହନ୍ତି; ସେମାନେ ତିମି, ମାଛ ଓ ହାତୀ ସହିତ ନିଜ ଘଉଁ ତିଆରି କରନ୍ତି।