ତତ୍ର ପୂର୍ଵଂ ପଦଂ କୃତ୍ଵା ପୁରା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ରିଵିକ୍ରମେ। ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଶିଖରେ ମେରୋଶ୍ଚକାର ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ଏଠିରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ତିନି ପଦ ଚାଲିବାବେଳେ ପ୍ରଥମ ପଦ ରଖିଥିଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ ସେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରେ ରଖିଥିଲେ।
ଉତ୍ତରେଣ ପରିକ୍ରମ୍ଯ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପଂ ଦିଵାକରଃ। ଦୃଶ୍ଯୋ ଭଵତି ଭୂଯିଷ୍ଠଂ ଶିଖରଂ ତନ୍ମହୋଚ୍ଛ୍ରଯମ୍
ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଘୂରି, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଚାରିପାଖରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ବିଶେଷକରି ସେଇ ବଡ଼ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଉପରେ।
ତତ୍ର ଵୈଖାନସା ନାମ ଵାଲଖିଲ୍ଯା ମହର୍ଷଯଃ। ପ୍ରକାଶମାନା ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସୂର୍ଯଵର୍ଣାସ୍ତପସ୍ଵିନଃ
ସେଠି ବୈଖାନସ ନାମକ ବାଲଖିଲ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଥିବା ତପସ୍ବୀ।
ଅଯଂ ସୁଦର୍ଶନୋ ଦ୍ଵୀପଃ ପୁରୋ ଯସ୍ଯ ପ୍ରକାଶତେ। ତସ୍ମିଂସ୍ତେଜଶ୍ଚ ଚକ୍ଷୁଶ୍ଚ ସର୍ଵପ୍ରାଣଭୃତାମପି
ଏହି ସୁଦର୍ଶନ ଦ୍ୱୀପ ତୁମେ ଆଗରେ ଦେଖୁଛ। ଏଠିରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ତେଜ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଅଛି।
ଶୈଲସ୍ଯ ତସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠେଷୁ କନ୍ଦରେଷୁ ଵନେଷୁ ଚ। ରାଵଣଃ ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ମାର୍ଗିତଵ୍ଯସ୍ତତସ୍ତତଃ
ସେଇ ପାହାଡ଼ର ପିଛା, ଗୁହା ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ତୁମେ ସିତା ସହିତ ରାବଣଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଖୋଜିବା।
କାଞ୍ଚନସ୍ଯ ଚ ଶୈଲସ୍ଯ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ। ଆଵିଷ୍ଟା ତେଜସା ସଂଧ୍ଯା ପୂର୍ଵା ରକ୍ତା ପ୍ରକାଶତେ
ସୁନାର ପାହାଡ଼ ଓ ମହାନ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜରେ ପୂର୍ବ ଦିଗର ସନ୍ଧ୍ୟା ଲାଲ ଆଭାରେ ଚମକୁଥାଏ।
ପୂର୍ଵମେତତ୍ କୃତଂ ଦ୍ଵାରଂ ପୃଥିଵ୍ଯା ଭୁଵନସ୍ଯ ଚ। ସୂର୍ଯସ୍ଯୋଦଯନଂ ଚୈଵ ପୂର୍ଵା ହ୍ଯେଷା ଦିଗୁଚ୍ଯତେ
ଏହିଠାରେ ପୃଥିବୀ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାର ଅଛି, ଏଠା ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଠୁଥିବା ସ୍ଥାନ; ଏହି ଦିଗକୁ ପୂର୍ବ ଦିଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠେଷୁ ନିର୍ଝରେଷୁ ଗୁହାସୁ ଚ। ରାଵଣଃ ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ମାର୍ଗିତଵ୍ଯସ୍ତତସ୍ତତଃ
ସେଇ ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା, ଝରଣା ଓ ଗୁହାମାନେ ଭିତରେ, ତୁମେ ସମସ୍ତଠାରେ ଭଲଭାବେ ରାବଣ ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଖୋଜ।
ତତଃ ପରମଗମ୍ଯା ସ୍ଯାଦ୍ ଦିକ୍ପୂର୍ଵା ତ୍ରିଦଶାଵୃତା। ରହିତା ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯାଭ୍ଯାମଦୃଶ୍ଯା ତମସାଵୃତା
ତାହା ପରେ ଏକ ଅଗମ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦେବତାମାନେ ଘେରି ରଖିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନାହାନ୍ତି, ସେଠା ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକି ରହିଛି ଓ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନୁହେଁ।
ଶୈଲେଷୁ ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ କନ୍ଦରେଷୁ ନଦୀଷୁ ଚ। ଯେ ଚ ନୋକ୍ତା ମଯୋଦ୍ଦେଶା ଵିଚେଯା ତେଷୁ ଜାନକୀ
ସେଇ ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼, ଗୁହା ଓ ନଦୀମାନେ ଭିତରେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ମୁଁ କହିନାହିଁ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଖୋଜ।
ଏତାଵଦ୍ ଵାନରୈଃ ଶକ୍ଯଂ ଗନ୍ତୁଂ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵାଃ। ଅଭାସ୍କରମମର୍ଯାଦଂ ନ ଜାନୀମସ୍ତତଃ ପରମ୍
ବାନରମାନେ, ଏଠା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିବା ସମ୍ଭବ; ଏହା ପରେ ଯେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକ ନାହିଁ, ସୀମା ନାହିଁ, ସେଠା ବିଷୟରେ ଆମେ କିଛି ଜାଣୁନାହିଁ।
ଅଭିଗମ୍ଯ ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ନିଲଯଂ ରାଵଣସ୍ଯ ଚ। ମାସେ ପୂର୍ଣେ ନିଵର୍ତଧ୍ଵମୁଦଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପର୍ଵତମ୍
ବୈଦେହୀ ଓ ରାବଣଙ୍କ ନିବାସ ଦେଖି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଠୁଥିବା ପାହାଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚି, ଏକ ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ତୁମେ ଫେରିଆସ।
ଊର୍ଧ୍ଵଂ ମାସାନ୍ନ ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ଵସନ୍ ଵଧ୍ଯୋ ଭଵେନ୍ମମ। ସିଦ୍ଧାର୍ଥାଃ ସଂନିଵର୍ତଧ୍ଵମଧିଗମ୍ଯ ଚ ମୈଥିଲୀମ୍
ଏକ ମାସ ଠାରୁ ଅଧିକ ରୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯଦି ରୁହିବ, ତେବେ ମୋର କ୍ରୋଧ ଭୋଗିବାକୁ ପଡିବ। ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ମିଳିଲେ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାର୍ଥକ କରି, ତୁମେ ଫେରିଆସ।
ମହେନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତାଂ ଵନଷଣ୍ଡମଣ୍ଡିତାଂ ଦିଶଂ ଚରିତ୍ଵା ନିପୁଣେନ ଵାନରାଃ। ଅଵାପ୍ଯ ସୀତାଂ ରଘୁଵଂଶଜପ୍ରିଯାଂ ତତୋ ନିଵୃତ୍ତାଃ ସୁଖିନୋ ଭଵିଷ୍ଯଥ
ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼ ଓ ତାହାର ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖି, ରଘୁବଂଶର ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ ମିଳି, ବାନରମାନେ, ତୁମେ ସୁଖରେ ଫେରିଆସିବ।
thumb|ଏକଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଏକଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଚଳିଛି ଚୁଆଳିସ ଶ୍ଲୋକ। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏହା ଚୁଆଳିସ ଅଧ୍ୟାୟ।
ତତଃ ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତନ୍ମହଦ୍ଵାନରଂ ବଲମ୍। ଦକ୍ଷିଣାଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଵାନରାନଭିଲକ୍ଷିତାନ୍
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ବାନର ସେନାକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପଠାଇଲେ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ବାନରମାନେ ଦକ୍ଷିଣାପ୍ରଦେଶକୁ ଯିବାକୁ ଦେଲେ।
ନୀଲମଗ୍ନିସୁତଂ ଚୈଵ ହନୂମନ୍ତଂ ଚ ଵାନରମ୍। ପିତାମହସୁତଂ ଚୈଵ ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ମହୌଜସମ୍
ସେ ନୀଳ, ଅଗ୍ନିର ପୁଅ, ହନୁମାନ ଓ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପିତାମହଙ୍କ ପୁଅ ଜାମ୍ବବାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଠାଇଲେ।
ସୁହୋତ୍ରଂ ଚ ଶରାରିଂ ଚ ଶରଗୁଲ୍ମଂ ତଥୈଵ ଚ। ଗଜଂ ଗଵାକ୍ଷଂ ଗଵଯଂ ସୁଷେଣଂ ଵୃଷଭଂ ତଥା
ସୁହୋତ୍ର, ଶରାରି, ଶରଗୁଲ୍ମ, ଗଜ, ଗବାକ୍ଷ, ଗବୟ, ସୁଷେଣ ଓ ବୃଷଭଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଠାଇଲେ।
ମୈନ୍ଦଂ ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଂ ଚୈଵ ସୁଷେଣଂ ଗନ୍ଧମାଦନମ୍। ଉଲ୍କାମୁଖମନଙ୍ଗଂ ଚ ହୁତାଶନସୁତାଵୁଭୌ
ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ସୁଷେଣ, ଗନ୍ଧମାଦନ, ଉଲ୍କାମୁଖ, ଅନଙ୍ଗ ଓ ଦୁଇ ହୁତାଶନ ପୁଅଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଠାଇଲେ।
ଅଙ୍ଗଦପ୍ରମୁଖାନ୍ ଵୀରାନ୍ ଵୀରଃ କପିଗଣେଶ୍ଵରଃ। ଵେଗଵିକ୍ରମସମ୍ପନ୍ନାନ୍ ସଂଦିଦେଶ ଵିଶେଷଵିତ୍
ବୀର କପିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ, ତିବ୍ର ଗତି ଓ ଶକ୍ତି ଥିବା ସେମାନେ ଯାଉଥିବା ବାନରମାନେକୁ ଅଦେଶ ଦେଲେ।
ତେଷାମଗ୍ରେସରଂ ଚୈଵ ବୃହଦ୍ବଲମଥାଙ୍ଗଦମ୍। ଵିଧାଯ ହରିଵୀରାଣାମାଦିଶଦ୍ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଅଗ୍ରନାୟକ କରି, ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଯେ କେଚନ ସମୁଦ୍ଦେଶାସ୍ତସ୍ଯାଂ ଦିଶି ସୁଦୁର୍ଗମାଃ। କପୀଶଃ କପିମୁଖ୍ଯାନାଂ ସ ତେଷାଂ ସମୁଦାହରତ୍
ସେଇ ଦିଗରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ବାନରମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କପିନାୟକ ଉଲ୍ଲେଖ କଲେ।
ସହସ୍ରଶିରସଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯଂ ନାନାଦ୍ରୁମଲତାଯୁତମ୍। ନର୍ମଦାଂ ଚ ନଦୀଂ ରମ୍ଯାଂ ମହୋରଗନିଷେଵିତାମ୍
ହଜାର ଚୂଡ଼ା ଥିବା ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଭରିଥିବା, ଚମତ୍କାର ନର୍ମଦା ନଦୀ, ଯେଉଁଠି ବଡ଼ ସାପମାନେ ରହନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କଲେ।
ତତୋ ଗୋଦାଵରୀଂ ରମ୍ଯାଂ କୃଷ୍ଣଵେଣୀଂ ମହାନଦୀମ୍। ଵରଦାଂ ଚ ମହାଭାଗାଂ ମହୋରଗନିଷେଵିତାମ୍। ମେଖଲାନୁତ୍କଲାଂଶ୍ଚୈଵ ଦଶାର୍ଣନଗରାଣ୍ଯପି
ତାପରେ ସୁନ୍ଦର ଗୋଦାବରୀ, ବଡ଼ କୃଷ୍ଣାବେଣୀ ନଦୀ, ମହାନ ବରଦା ନଦୀ, ଯେଉଁଠି ବଡ଼ ସାପମାନେ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ମେଖଳା, ଉତ୍କଳ ଓ ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ନଗରମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ କଲେ।
ଆବ୍ରଵନ୍ତୀମଵନ୍ତୀଂ ଚ ସର୍ଵମେଵାନୁପଶ୍ଯତ। ଵିଦର୍ଭାନୃଷ୍ଟିକାଂଶ୍ଚୈଵ ରମ୍ଯାନ୍ ମାହିଷକାନପି
ଅବ୍ରବନ୍ତୀ ଏବଂ ଅବନ୍ତୀ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେଶକୁ ଭଲଭାବରେ ଦେଖିବାକୁ, ଏହାପରେ ବିଦର୍ଭ, ଋଷ୍ଟିକ ଏବଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ ମାହିଷକ ଦେଶକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ।
ତଥା ଵଙ୍ଗାନ୍ କଲିଙ୍ଗାଂଶ୍ଚ କୌଶିକାଂଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ। ଅନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଂ ସପର୍ଵତନଦୀଗୁହମ୍
ଏହିପରି ଭାବରେ ବଙ୍ଗ, କଳିଙ୍ଗ ଏବଂ କୌଶିକ ଦେଶକୁ ଚାରିପାଖରେ ଖୋଜିବା; ତାପରେ ପାହାଡ଼, ନଦୀ ଓ ଗୁହାରେ ଭରିଥିବା ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଖୋଜିବା।
ନଦୀଂ ଗୋଦାଵରୀଂ ଚୈଵ ସର୍ଵମେଵାନୁପଶ୍ଯତ। ତଥୈଵାନ୍ଧ୍ରାଂଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଡ୍ରାଂଶ୍ଚ ଚୋଲାନ୍ ପାଣ୍ଡ୍ଯାଂଶ୍ଚ କେରଲାନ୍
ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଖିବା; ଏହିପରି ଆନ୍ଧ୍ର, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ଚୋଳ, ପାଣ୍ଡ୍ୟ ଏବଂ କେରଳ ଦେଶକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବା।
ଅଯୋମୁଖଶ୍ଚ ଗନ୍ତଵ୍ଯଃ ପର୍ଵତୋ ଧାତୁମଣ୍ଡିତଃ। ଵିଚିତ୍ରଶିଖରଃ ଶ୍ରୀମାଂଶ୍ଚିତ୍ରପୁଷ୍ପିତକାନନଃ
ଧାତୁରେ ଭରିଥିବା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଶିଖର ଓ ରଙ୍ଗିନ ଫୁଲରେ ମୁଡ଼ିଥିବା ଅୟୋମୁଖ ପାହାଡ଼କୁ ଯିବାକୁ।
ସୁଚନ୍ଦନଵନୋଦ୍ଦେଶୋ ମାର୍ଗିତଵ୍ଯୋ ମହାଗିରିଃ। ତତସ୍ତାମାପଗାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ପ୍ରସନ୍ନସଲିଲାଶଯାମ୍
ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନ ଜଙ୍ଗଲ ଥିବା ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ଖୋଜିବା; ତାପରେ ଶୁଭ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ଜଳ ଥିବା ଦିବ୍ୟ ନଦୀକୁ ଦେଖିବା।
ତତ୍ର ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯଥ କାଵେରୀଂ ଵିହୃତାମପ୍ସରୋଗଣୈଃ। ତସ୍ଯାସୀନଂ ନଗସ୍ଯାଗ୍ରେ ମଲଯସ୍ଯ ମହୌଜସମ୍
ସେଠାରେ ତୁମେ କାବେରୀ ନଦୀକୁ ଦେଖିବ, ଯେଉଁଠି ଅପ୍ସରାମାନେ ଖେଳୁଛନ୍ତି; ଏହି ନଦୀ ମଲୟ ପାହାଡ଼ର ଆଗରେ ଅଛି, ଯାହା ଶକ୍ତିଶାଳୀ।