ଅପରେ ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସଂଗମ୍ଯ ଚ ଯଥୋଚିତମ୍। ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସମାଗମ୍ଯ ସ୍ଥିତାଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯସ୍ତଦା
ଅନ୍ୟ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ବାନରମାନେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତ୍ଵରିତୋ ରାମେ ସର୍ଵାଂସ୍ତାନ୍ ଵାନରର୍ଷଭାନ୍। ନିଵେଦଯିତ୍ଵା ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସ୍ଥିତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ତ୍ୱରିତ ସୁଗ୍ରୀବ, ସମସ୍ତ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ବାନରମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭାବେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦଢ଼ି ହୋଇ କହିଲେ।
ଯଥାସୁଖଂ ପର୍ଵତନିର୍ଝରେଷୁ ଵନେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଚ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରାଃ। ନିଵେଶଯିତ୍ଵା ଵିଧିଵଦ୍ ବଲାନି ବଲଂ ବଲଜ୍ଞଃ ପ୍ରତିପତ୍ତୁମୀଷ୍ଟେ
ପର୍ବତ ଝରଣା ଓ ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାହିନୀକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସୁବିଧା ଅନୁଯାୟୀ ବସାଇ ଦେଇ, ବଳ ଜଣା ଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ ଏହି ସେନାକୁ ତଦାରଖ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ।
thumb|ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଚାଳିଶ ଶ୍ଲୋକ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅଥ ରାଜା ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥଃ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵରଃ। ଉଵାଚ ନରଶାର୍ଦୂଲଂ ରାମଂ ପରବଲାର୍ଦନମ୍
ତାପରେ ବନରାଜା, ସମ୍ପଦ ଓ ସଫଳତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଗ୍ରୀବ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ ଭଳି ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେ ଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆଗତା ଵିନିଵିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ବଲିନଃ କାମରୂପିଣଃ। ଵାନରେନ୍ଦ୍ରା ମହେନ୍ଦ୍ରାଭା ଯେ ମଦ୍ଵିଷଯଵାସିନଃ
ମୋ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସୁଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ବାନରମାନେ ଆସି ବସିଛନ୍ତି।
ତ ଇମେ ବହୁଵିକ୍ରାନ୍ତୈର୍ବଲିଭିର୍ଭୀମଵିକ୍ରମୈଃ। ଆଗତା ଵାନରା ଘୋରା ଦୈତ୍ଯଦାନଵସଂନିଭାଃ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ବାନରମାନେ, ଦାନବ ଓ ଦେତ୍ୟମାନେଙ୍କ ସମାନ, ବହୁତ ଶୌର୍ୟ ଓ ଶକ୍ତି ସହିତ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି।
ଖ୍ଯାତକର୍ମାପଦାନାଶ୍ଚ ବଲଵନ୍ତୋ ଜିତକ୍ଲମାଃ। ପରାକ୍ରମେଷୁ ଵିଖ୍ଯାତା ଵ୍ଯଵସାଯେଷୁ ଚୋତ୍ତମାଃ
ଏମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କୃତ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅକ୍ଳାନ୍ତ, ପ୍ରାକ୍ରମରେ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିଥିବା ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ।
ପୃଥିଵ୍ଯମ୍ବୁଚରା ରାମ ନାନାନଗନିଵାସିନଃ। କୋଟ୍ଯୋଘାଶ୍ଚ ଇମେ ପ୍ରାପ୍ତା ଵାନରାସ୍ତଵ କିଂକରାଃ
ହେ ରାମ, ପୃଥିବୀ, ଜଳ ଓ ଆକାଶରେ ବସୁଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବତରୁ ଆସିଥିବା, ଏହି ବାନରମାନେ ଅନେକ କୋଟି ସଂଖ୍ୟାରେ ତୁମର ସେବକ ଭାବେ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି।
ନିଦେଶଵର୍ତିନଃ ସର୍ଵେ ସର୍ଵେ ଗୁରୁହିତେ ସ୍ଥିତାଃ। ଅଭିପ୍ରେତମନୁଷ୍ଠାତୁଂ ତଵ ଶକ୍ଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯରିଂଦମ
ସମସ୍ତେ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନନ୍ତି, ଗୁରୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ହେ ଶତ୍ରୁଦମନ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ସେମାନେ ସେହି କାମ କରିପାରିବେ।
ତ ଇମେ ବହୁସାହସ୍ରୈରନୀକୈର୍ଭୀମଵିକ୍ରମୈଃ। ଆଗତା ଵାନରା ଘୋରା ଦୈତ୍ଯଦାନଵସଂନିଭାଃ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ବାନରମାନେ, ଦାନବ ଓ ଦେତ୍ୟମାନେଙ୍କ ସମାନ, ଅନେକ ହଜାର ଦଳ ଓ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ସହିତ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି।
ଯନ୍ମନ୍ଯସେ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ତଦୁଚ୍ଯତାମ୍। ତ୍ଵତ୍ସୈନ୍ଯଂ ତ୍ଵଦ୍ଵଶେ ଯୁକ୍ତମାଜ୍ଞାପଯିତୁମର୍ହସି
ତେଣୁ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯାହାକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବୁଛ, ସେଥିରେ ଆଦେଶ ଦିଅ; ତୁମର ସେନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ, ତୁମେ ଆଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ।
କାମମେଷାମିଦଂ କାର୍ଯଂ ଵିଦିତଂ ମମ ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ତଥାପି ତୁ ଯଥାଯୁକ୍ତମାଜ୍ଞାପଯିତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିଛି କିଏ କଣ କରିବା ଦରକାର, ତଥାପି ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଆପଣ ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।
ତଥା ବ୍ରୁଵାଣଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ରାମୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ। ବାହୁଭ୍ଯାଂ ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସୁଗ୍ରୀବ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଦୁଇହାତରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଜ୍ଞାଯତାଂ ସୌମ୍ଯ ଵୈଦେହୀ ଯଦି ଜୀଵତି ଵା ନ ଵା। ସ ଚ ଦେଶୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଯସ୍ମିନ୍ ଵସତି ରାଵଣଃ
ହେ ସାଉମ୍ୟ, ବୈଦେହୀ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି କି ନାହିଁ, ଏବଂ ରାବଣ କେଉଁଠି ରହୁଛି, ଏହି ଦୁଇଟି କଥା ଜଣାଯାଉ।
ଅଧିଗମ୍ଯ ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ନିଲଯଂ ରାଵଣସ୍ଯ ଚ। ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ଵିଧାସ୍ଯାମି ତସ୍ମିନ୍ କାଲେ ସହ ତ୍ଵଯା
ବୈଦେହୀ ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ ନିବାସ ଖୋଜି ପାଇଲେ, ଠିକ୍ ସମୟରେ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ମିଶି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି।
ନାହମସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଭୁଃ କାର୍ଯେ ଵାନରେନ୍ଦ୍ର ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ତ୍ଵମସ୍ଯ ହେତୁଃ କାର୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଭୁଶ୍ଚ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵର
ହେ ବାନରରାଜ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନ ମୁଁ, ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମାଲିକ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର କାରଣ ଓ ସ୍ୱାମୀ ଆପଣେ।
ତ୍ଵମେଵାଜ୍ଞାପଯ ଵିଭୋ ମମ କାର୍ଯଵିନିଶ୍ଚଯମ୍। ତ୍ଵଂ ହି ଜାନାସି ମେ କାର୍ଯଂ ମମ ଵୀର ନ ସଂଶଯଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣେ ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, କାରଣ ଆପଣେ ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ସୁହୃଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯୋ ଵିକ୍ରାନ୍ତଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ କାଲଵିଶେଷଵିତ୍। ଭଵାନସ୍ମଦ୍ଧିତେ ଯୁକ୍ତଃ ସୁହୃଦାପ୍ତୋଽର୍ଥଵିତ୍ତମଃ
ଆପଣେ ସତ୍ୟ ସହଯୋଗୀ, ଅପୂର୍ବ ପ୍ରାକ୍ରମୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ସମୟ ଜଣା, ଆମ ମଙ୍ଗଳରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ସଖା ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିବାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵିନତଂ ନାମ ଯୂଥପମ୍। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ରାମସାଂନିଧ୍ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ, ରାମ ଓ ଧୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବିନତ ନାମକ ବାନରନାୟକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶୈଲାଭଂ ମେଘନିର୍ଘୋଷମୂର୍ଜିତଂ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵରମ୍। ସୋମସୂର୍ଯନିଭୈଃ ସାର୍ଧଂ ଵାନରୈର୍ଵାନରୋତ୍ତମ
ହେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାହାଡ଼ ପରି ଦେହ ଓ ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ସ୍ୱର ଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାନରମାନେ ସହିତ ବଳଶାଳୀ ବିନତଙ୍କୁ ଡାକ।
ଦେଶକାଲନଯୈର୍ଯୁକ୍ତୋ ଵିଜ୍ଞଃ କାର୍ଯଵିନିଶ୍ଚଯେ। ଵୃତଃ ଶତସହସ୍ରେଣ ଵାନରାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍
ସେ ଦେଶ, ସମୟ ଓ ଯୁକ୍ତି ଜଣା, କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏବଂ ଏକ ଲକ୍ଷ ତୀବ୍ର ବାନରଙ୍କ ସହିତ ଯିବେ।
ଅଧିଗଚ୍ଛ ଦିଶଂ ପୂର୍ଵାଂ ସଶୈଲଵନକାନନାମ୍। ତତ୍ର ସୀତାଂ ଚ ଵୈଦେହୀଂ ନିଲଯଂ ରାଵଣସ୍ଯ ଚ
ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି; ସେଠାରେ ବୈଦେହୀ ସୀତା ଓ ରାବଣଙ୍କ ନିବାସ ଖୋଜ।
ମାର୍ଗଧ୍ଵଂ ଗିରିଦୁର୍ଗେଷୁ ଵନେଷୁ ଚ ନଦୀଷୁ ଚ। ନଦୀଂ ଭାଗୀରଥୀଂ ରମ୍ଯାଂ ସରଯୂଂ କୌଶିକୀଂ ତଥା
ପାହାଡ଼ର ଦୁର୍ଗ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ନଦୀ ଉପକୂଳରେ ଖୋଜ; ଭାଗୀରଥୀ, ସରୟୂ ଓ କୌଶିକୀ ନଦୀରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖ।
କାଲିନ୍ଦୀଂ ଯମୁନାଂ ରମ୍ଯାଂ ଯାମୁନଂ ଚ ମହାଗିରିମ୍। ସରସ୍ଵତୀଂ ଚ ସିନ୍ଧୁଂ ଚ ଶୋଣଂ ମଣିନିଭୋଦକମ୍
କାଳିନ୍ଦୀ, ଯମୁନା, ଯମୁନା ନଦୀ ପାଖରେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼, ସରସ୍ୱତୀ, ସିନ୍ଧୁ ଓ ମଣିପରି ଚମକୁଥିବା ଜଳ ଥିବା ଶୋଣ ନଦୀରେ ମଧ୍ୟ ଖୋଜ।
ମହୀଂ କାଲମହୀଂ ଚାପି ଶୈଲକାନନଶୋଭିତାମ୍। ବ୍ରହ୍ମମାଲାନ୍ ଵିଦେହାଂଶ୍ଚ ମାଲଵାନ୍ କାଶିକୋସଲାନ୍
କଳିଙ୍ଗ ଭୂମି ଓ ପାହାଡ଼-ଜଙ୍ଗଲରେ ଶୋଭିତ ଭୂମି, ବ୍ରହ୍ମମାଳ, ବିଦେହ, ମାଳବ, କାଶୀ ଓ କୋଶଳ ଦେଶ ମଧ୍ୟ ଖୋଜ।
ମାଗଧାଂଶ୍ଚ ମହାଗ୍ରାମାନ୍ ପୁଣ୍ଡ୍ରାଂସ୍ତ୍ଵଙ୍ଗାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ। ଭୂମିଂ ଚ କୋଶକାରାଣାଂ ଭୂମିଂ ଚ ରଜତାକରାମ୍
ମାଗଧ ଦେଶର ବଡ଼ ଗ୍ରାମ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ଅଙ୍ଗ ଦେଶ, ବୁନକାରମାନେ ଥିବା ଭୂମି ଓ ଚାନ୍ଦି ଖଣି ଥିବା ଭୂମି ମଧ୍ୟ ଖୋଜ।
ସର୍ଵଂ ଚ ତଦ୍ ଵିଚେତଵ୍ଯଂ ମାର୍ଗଯଦ୍ଭିସ୍ତତସ୍ତତଃ। ରାମସ୍ଯ ଦଯିତାଂ ଭାର୍ଯାଂ ସୀତାଂ ଦଶରଥସ୍ନୁଷାମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭଲଭାବରେ ଖୋଜି, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସ୍ତ୍ରୀ, ଦଶରଥଙ୍କ ସ୍ନୁଷା ସୀତାଙ୍କୁ ଚାହିଁବେ।
ସମୁଦ୍ରମଵଗାଢାଂଶ୍ଚ ପର୍ଵତାନ୍ ପତ୍ତନାନି ଚ। ମନ୍ଦରସ୍ଯ ଚ ଯେ କୋଟିଂ ସଂଶ୍ରିତାଃ କେଚିଦାଲଯାଃ
ସମୁଦ୍ରକୁ ଛୁଇଁଥିବା ପାହାଡ଼, ସହର ଓ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଥିବା ଘରଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଖୋଜ।
କର୍ଣପ୍ରାଵରଣାଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଚାପ୍ଯୋଷ୍ଠକର୍ଣକାଃ। ଘୋରଲୋହମୁଖାଶ୍ଚୈଵ ଜଵନାଶ୍ଚୈକପାଦକାଃ
କିଏ କିଏ କାନ ଢାକି ରହନ୍ତି, କିଏ କିଏ ଓଠ କାନ ଭଳି ଅଛି, କିଏ କିଏ ଭୟାନକ ଲୋହା ମୁହଁ ଥିବା, କିଏ ତୀବ୍ର ଚଳନ୍ତି, କିଏ ଏକ ପାଉଁ ଥିବା ଲୋକ—ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ।