thumb|ଏକୋନଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଉଣତିରିଶ ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଇତି ବ୍ରୁଵାଣଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ରାମୋ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରଃ। ବାହୁଭ୍ଯାଂ ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ କୃତାଞ୍ଜଲିମ୍
ଏଭଳି କହୁଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଦୁଇହାତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ହାତ ଜୋଡି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଯଦିନ୍ଦ୍ରୋ ଵର୍ଷତେ ଵର୍ଷଂ ନ ତଚ୍ଚିତ୍ରଂ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଆଦିତ୍ଯୋଽସୌ ସହସ୍ରାଂଶୁଃ କୁର୍ଯାଦ୍ ଵିତିମିରଂ ନଭଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରିଲେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ସହସ୍ର କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କଲେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଚନ୍ଦ୍ରମା ରଜନୀଂ କୁର୍ଯାତ୍ ପ୍ରଭଯା ସୌମ୍ଯ ନିର୍ମଲାମ୍। ତ୍ଵଦ୍ଵିଧୋ ଵାପି ମିତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରୀତିଂ କୁର୍ଯାତ୍ ପରଂତପ
ହେ ସାନ୍ତ ହୃଦୟ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ରାତିକୁ ଆଲୋକରେ ଶୁଭ୍ର ଓ ପବିତ୍ର କରେ, ସେପରି ତୁମ ପରି ବନ୍ଧୁ ମାନେ ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଖୁସି ଦେଇଥାନ୍ତି, ହେ ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା।
ଏଵଂ ତ୍ଵଯି ନ ତଚ୍ଚିତ୍ରଂ ଭଵେଦ୍ ଯତ୍ ସୌମ୍ଯ ଶୋଭନମ୍। ଜାନାମ୍ଯହଂ ତ୍ଵାଂ ସୁଗ୍ରୀଵ ସତତଂ ପ୍ରିଯଵାଦିନମ୍
ଏଭଳି ଭଲ କାମ କରୁଛ, ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, ହେ ସାନ୍ତ ହୃଦୟ; ମୁଁ ତୁମକୁ ସଦା ମିଠା କଥା କହୁଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ ବୋଲି ଜାଣେ।
ତ୍ଵତ୍ସନାଥଃ ସଖେ ସଂଖ୍ଯେ ଜେତାସ୍ମି ସକଲାନରୀନ୍। ତ୍ଵମେଵ ମେ ସୁହୃନ୍ମିତ୍ରଂ ସାହାଯ୍ଯଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ତୁମେ ସାଥି ଥିଲେ, ବନ୍ଧୁ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବି; ତୁମେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ସହଯୋଗୀ ବନ୍ଧୁ, ଏହି କାମରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଜହାରାତ୍ମଵିନାଶାଯ ମୈଥିଲୀଂ ରାକ୍ଷସାଧମଃ। ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ତୁ ପୌଲୋମୀମନୁହ୍ଲାଦୋ ଯଥା ଶଚୀମ୍
ନିଜ ନାଶ ପାଇଁ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ହରଣ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ପୌଲୋମୀଙ୍କୁ ଅନୁହ୍ଲାଦ ଠକେଇଥିଲେ।
ନଚିରାତ୍ ତଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ରାଵଣଂ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ପୌଲୋମ୍ଯାଃ ପିତରଂ ଦୃପ୍ତଂ ଶତକ୍ରତୁରିଵାରିହା
ଶୀଘ୍ର ମୁଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିଦେବି, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ପୌଲୋମୀଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଘମଣ୍ଡରେ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଚୈଵ ରଜଃ ସମଭିଵର୍ତତ। ଉଷ୍ଣତୀଵ୍ରାଂ ସହସ୍ରାଂଶୋଶ୍ଛାଦଯଦ୍ ଗଗନେ ପ୍ରଭାମ୍
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଧୂଳିର ମେଘ ଉଠିଗଲା, ଏବଂ ସହସ୍ର କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟର ତୀବ୍ର ତାପରେ ଆକାଶର ଆଲୋକ ଢାକିଗଲା।
ତତୋ ନଗେନ୍ଦ୍ରସଂକାଶୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରୈର୍ମହାବଲୈଃ। କୃତ୍ସ୍ନା ସଂଛାଦିତା ଭୂମିରସଂଖ୍ଯେଯୈଃ ପ୍ଲଵଂଗମୈଃ
ତାପରେ, ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ବିପୁଳ ଶକ୍ତି ଥିବା ଅଗଣିତ ବାନର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ ଢାକିଯାଇଥିଲା।
ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ତତସ୍ତୈର୍ହରିଯୂଥପୈଃ। କୋଟୀଶତପରୀଵାରୈର୍ଵାନରୈର୍ହରିଯୂଥପୈଃ
କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସେହି ବାନର ସେନାପତିମାନେ କୋଟି-କୋଟି ବାନରଙ୍କ ସହିତ ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ନାଦେଯୈଃ ପାର୍ଵତେଯୈଶ୍ଚ ସାମୁଦ୍ରୈଶ୍ଚ ମହାବଲୈଃ। ହରିଭିର୍ମେଘନିର୍ହ୍ରାଦୈରନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵନଵାସିଭିଃ
ପାହାଡ଼ ଓ ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ପତ୍ତି ଥିବା, ବିପୁଳ ଶକ୍ତି ଓ ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ସ୍ୱର ଥିବା ବାନରମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ତରୁଣାଦିତ୍ଯଵର୍ଣୈଶ୍ଚ ଶଶିଗୌରୈଶ୍ଚ ଵାନରୈଃ। ପଦ୍ମକେସରଵର୍ଣୈଶ୍ଚ ଶ୍ଵେତୈର୍ହେମକୃତାଲଯୈଃ
ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଙ୍ଗ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଧଳା, ପଦ୍ମର ରେଶମ ପରି ହଳଦିଆ, ଏବଂ ସୁନାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପରି ଧଳା ଏମିତି ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ବାନରମାନେ ଥିଲେ।
କୋଟୀସହସ୍ରୈର୍ଦଶଭିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପରିଵୃତସ୍ତଦା। ଵୀରଃ ଶତବଲିର୍ନାମ ଵାନରଃ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ସେ ସମୟରେ, ଶତବଳି ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରବଳ ବାନର, ଦଶ କୋଟି ବାନରଙ୍କ ଘେରାଉରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲେ।
ତତଃ କାଞ୍ଚନଶୈଲାଭସ୍ତାରାଯା ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ପିତା। ଅନେକୈର୍ବହୁସାହସ୍ରୈଃ କୋଟିଭିଃ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ତାପରେ, ସୁନା ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ତାରାଙ୍କ ପ୍ରବଳ ପିତା ଅନେକ ହଜାର ଏବଂ କୋଟି ବାନରଙ୍କ ସହିତ ଆସିଥିଲେ।
ତଥାପରେଣ କୋଟୀନାଂ ସହସ୍ରେଣ ସମନ୍ଵିତଃ। ପିତା ରୁମାଯାଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଵଶୁରୋ ଵିଭୁଃ
ଏଭଳି ଅନ୍ୟ ଏକ କୋଟି ବାନରଙ୍କ ସହିତ, ରୁମାଙ୍କ ପିତା, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଶ୍ୱଶୁର ମଧ୍ୟ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ପଦ୍ମକେସରସଂକାଶସ୍ତରୁଣାର୍କନିଭାନନଃ। ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଵାନରସତ୍ତମଃ
ପଦ୍ମର ରେଶମ ପରି ଦେହର ରଙ୍ଗ, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ମୁହଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ବାନର ସେନାପତି ଦେଖାଦେଲେ।
ଅନେକୈର୍ବହୁସାହସ୍ତ୍ରୈର୍ଵାନରାଣାଂ ସମନ୍ଵିତଃ। ପିତା ହନୁମତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ କେସରୀ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ହନୁମାନଙ୍କ ପିତା, ମହାନ୍ ଓ ମହିମାଶାଳୀ କେଶରୀ, ଅନେକ ହଜାର ବାନରମାନଙ୍କ ସହିତ ସେଠାରେ ଦେଖାଗଲେ।
ଗୋଲାଙ୍ଗୂଲମହାରାଜୋ ଗଵାକ୍ଷୋ ଭୀମଵିକ୍ରମଃ। ଵୃତଃ କୋଟିସହସ୍ରେଣ ଵାନରାଣାମଦୃଶ୍ଯତ
ଲମ୍ବା ପୁଛ ଥିବା ବାନରମାନଙ୍କ ରାଜା, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଗଭାକ୍ଷ, କୋଟି କୋଟି ବାନରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖାଗଲେ।
ଋକ୍ଷାଣାଂ ଭୀମଵେଗାନାଂ ଧୂମ୍ରଃ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ। ଵୃତଃ କୋଟିସହସ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ସମଭିଵର୍ତତ
ଭୟଙ୍କର ଗତି ଥିବା ଭାଲୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶତ୍ରୁନାଶକ ଧୂମ୍ର, ଦୁଇ କୋଟି କୋଟି ଭାଲୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଗେଇ ଆସିଲେ।
ମହାଚଲନିଭୈର୍ଘୋରୈଃ ପନସୋ ନାମ ଯୂଥପଃ। ଆଜଗାମ ମହାଵୀର୍ଯସ୍ତିସୃଭିଃ କୋଟିଭିର୍ଵୃତଃ
ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପନସ ନାମକ ବାନର ନାୟକ, ତିନି କୋଟି ବାନରମାନଙ୍କ ସହିତ ଆସିଲେ।
ନୀଲାଞ୍ଜନଚଯାକାରୋ ନୀଲୋ ନାମୈଷ ଯୂଥପଃ। ଅଦୃଶ୍ଯତ ମହାକାଯଃ କୋଟିଭିର୍ଦଶଭିର୍ଵୃତଃ
ନୀଳ ଅଞ୍ଜନ ରେଖା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ନୀଳ ନାମକ ବାନର ନାୟକ, ବଡ଼ ଦେହ ଓ ଦଶ କୋଟି ବାନରମାନଙ୍କ ଘେରାଉରେ ଦେଖାଗଲେ।
ତତଃ କାଞ୍ଚନଶୈଲାଭୋ ଗଵଯୋ ନାମ ଯୂଥପଃ। ଆଜଗାମ ମହାଵୀର୍ଯଃ କୋଟିଭିଃ ପଞ୍ଚଭିର୍ଵୃତଃ
ତାପରେ, ସୁନାର ପାହାଡ଼ ପରି ଚମକୁଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗବୟ, ପାଞ୍ଚ କୋଟି ବାନରମାନଙ୍କ ସହିତ ଆସିଲେ।
ଦରୀମୁଖଶ୍ଚ ବଲଵାନ୍ ଯୂଥପୋଽଭ୍ଯାଯଯୌ ତଦା। ଵୃତଃ କୋଟିସହସ୍ରେଣ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ସମଵସ୍ଥିତଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦରୀମୁଖ ନାମକ ବାନର ନାୟକ, କୋଟି କୋଟି ବାନର ଘେରାଉରେ ସେଇ ସମୟରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ମୈନ୍ଦଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଶ୍ଚୋଭାଵଶ୍ଵିପୁତ୍ରୌ ମହାବଲୌ। କୋଟିକୋଟିସହସ୍ରେଣ ଵାନରାଣାମଦୃଶ୍ଯତାମ୍
ମଇନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଙ୍କ ପୁଅ, ଅସଂଖ୍ୟ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଇଲେ।
ଗଜଶ୍ଚ ବଲଵାନ୍ ଵୀରସ୍ତିସୃଭିଃ କୋଟିଭିର୍ଵୃତଃ। ଆଜଗାମ ମହାତେଜାଃ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ସମୀପତଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବୀର ଗଜ, ତିନି କୋଟି ବାନରମାନଙ୍କ ସହିତ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ଋକ୍ଷରାଜୋ ମହାତେଜା ଜାମ୍ବଵାନ୍ନାମ ନାମତଃ। କୋଟିଭିର୍ଦଶଭିର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଃ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଵଶେ ସ୍ଥିତଃ
ଭାଲୁମାନଙ୍କ ରାଜା, ମହାନ୍ ତେଜସ୍ୱୀ ଜାମ୍ବବାନ୍, ଦଶ କୋଟି ଭାଲୁମାନଙ୍କ ସହିତ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଦେଖାଗଲେ।
ରୁମଣୋ ନାମ ତେଜସ୍ଵୀ ଵିକ୍ରାନ୍ତୈର୍ଵାନରୈର୍ଵୃତଃ। ଆଗତୋ ବଲଵାଂସ୍ତୂର୍ଣଂ କୋଟୀଶତସମାଵୃତଃ
ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୁମଣ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବାନରମାନଙ୍କ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଆସିଲେ, ଏକ ଶତ କୋଟି ସେନା ସହିତ।
ତତଃ କୋଟିସହସ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରେଣ ଶତେନ ଚ। ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଗତଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ହରିଭିର୍ଗନ୍ଧମାଦନଃ
ତାପରେ, ଗନ୍ଧମାଦନ, ପଛରୁ ଏକ ହଜାର ହଜାର କୋଟି ଓ ଏକ ଶତ ହଜାର ବାନରମାନଙ୍କ ସହିତ ଆସିଲେ।
ତତଃ ପଦ୍ମସହସ୍ରେଣ ଵୃତଃ ଶଙ୍କୁଶତେନ ଚ। ଯୁଵରାଜୋଽଙ୍ଗଦଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପିତୁସ୍ତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମଃ
ତାପରେ, ଅଙ୍ଗଦ ନାମକ ରାଜପୁତ୍ର, ତାଙ୍କ ପିତା ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଏକ ହଜାର ପଦ୍ମ ଓ ଏକ ଶତ ଶଙ୍କୁ ସହିତ ଆସିଲେ।