ପରିକୀର୍ଣୋ ଯଯୌ ତତ୍ର ଯତ୍ର ରାମୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ। ସ ତଂ ଦେଶମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ରାମନିଷେଵିତମ୍
ସେ ଚାରିପଟେ ଘେରାଯାଇ, ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେଠିକୁ ଗଲେ। ସେ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ଆଦର କରିଥିଲେ, ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଅଵାତରନ୍ମହାତେଜାଃ ଶିବିକାଯାଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ଆସାଦ୍ଯ ଚ ତତୋ ରାମଂ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟୋଽଭଵତ୍
ବିଶାଳ ତେଜସ୍ୱୀ ସୁଗ୍ରୀବ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଶିବିକାରୁ ଅବତରିଲେ। ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
କୃତାଞ୍ଜଲୌ ସ୍ଥିତେ ତସ୍ମିନ୍ ଵାନରାଶ୍ଚାଭଵଂସ୍ତଥା। ତଟାକମିଵ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମଃ କୁଡ୍ମଲପଙ୍କଜମ୍
ସୁଗ୍ରୀବ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ ହୋଇଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଝିଲିକୁଥିବା ପଦ୍ମକୁଡ଼ି ଭଳି ଦେଖି, ରାମ
ଵାନରାଣାଂ ମହତ୍ ସୈନ୍ଯଂ ସୁଗ୍ରୀଵେ ପ୍ରୀତିମାନଭୂତ୍। ପାଦଯୋଃ ପତିତଂ ମୂର୍ଧ୍ନା ତମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ହରୀଶ୍ଵରମ୍
ବାନରମାନେ ଭଳି ଏତେ ବଡ଼ ସେନା ଦେଖି, ରାମ ସୁଗ୍ରୀବ ଉପରେ ଖୁସି ହେଲେ। ପାଦରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଥିବା ବାନରନାୟକଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଲେ।
ପ୍ରେମ୍ଣା ଚ ବହୁମାନାଚ୍ଚ ରାଘଵଃ ପରିଷସ୍ଵଜେ। ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ନିଷୀଦେତି ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ପ୍ରେମ ଓ ସମ୍ମାନ ସହିତ ରାଘବ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଏଭଳି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ କହିଲେ, 'ବସ।'
ନିଷଣ୍ଣଂ ତଂ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷିତୌ ରାମୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ତତଃ। ଧର୍ମମର୍ଥଂ ଚ କାମଂ ଚ କାଲେ ଯସ୍ତୁ ନିଷେଵତେ
ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ରାମ କହିଲେ, 'ଯିଏ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମକୁ ଚାଲାଇଥାଏ,
ଵିଭଜ୍ଯ ସତତଂ ଵୀର ସ ରାଜା ହରିସତ୍ତମ। ହିତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ତଥାର୍ଥଂ ଚ କାମଂ ଯସ୍ତୁ ନିଷେଵତେ
'ସେ ସବୁବେଳେ ଏମିତି ଭାଗ କରି ଚାଲିଥାଏ, ହେ ବୀର, ସେ ରାଜା ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥକୁ ଛାଡ଼ି କେବଳ କାମରେ ଲିନ ହୁଏ,
ସ ଵୃକ୍ଷାଗ୍ରେ ଯଥା ସୁପ୍ତଃ ପତିତଃ ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯତେ। ଅମିତ୍ରାଣାଂ ଵଧେ ଯୁକ୍ତୋ ମିତ୍ରାଣାଂ ସଂଗ୍ରହେ ରତଃ
ସେ ଗଛର ଶିଖରରେ ଶୁଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଭଳି, ପଡ଼ିଗଲାପରେ ଜାଗିଉଠେ। ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶରେ ଲାଗିଥିବା ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ,
ତ୍ରିଵର୍ଗଫଲଭୋକ୍ତା ଚ ରାଜା ଧର୍ମେଣ ଯୁଜ୍ଯତେ। ଉଦ୍ଯୋଗସମଯସ୍ତ୍ଵେଷ ପ୍ରାପ୍ତଃ ଶତ୍ରୁନିଷୂଦନ
ତିନି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗ କରୁଥିବା ରାଜା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହେ। ଏବେ ଉଦ୍ୟମ କରିବାର ସମୟ ଆସିଛି, ହେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ।
ସଂଚିନ୍ତ୍ଯତାଂ ହି ପିଙ୍ଗେଶ ହରିଭିଃ ସହ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାମଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
'ଏହି କଥା ବିଚାର କର, ହେ ପିଙ୍ଗଳ ବାନର ନାୟକ, ବାନରମାନେ ଓ ତୁମର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ।' ଏଭଳି ରାମ କହିବା ପରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ:
ପ୍ରଣଷ୍ଟା ଶ୍ରୀଶ୍ଚ କୀର୍ତିଶ୍ଚ କପିରାଜ୍ଯଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍। ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମହାବାହୋ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତମିଦଂ ମଯା
'ମୋର ଭାଗ୍ୟ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବାନର ରାଜ୍ୟ ହରାଇଯାଇଥିଲା; ତୁମ ଦୟାରେ, ହେ ମହାବାହୁ, ମୁଁ ପୁଣି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପାଇଛି।'
ତଵ ଦେଵ ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ଭ୍ରାତୁଶ୍ଚ ଜଯତାଂ ଵର। କୃତଂ ନ ପ୍ରତିକୁର୍ଯାଦ୍ ଯଃ ପୁରୁଷାଣାଂ ହି ଦୂଷକଃ
'ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କ ଓ ତୁମ ବିଜୟୀ ଭାଇଙ୍କ କୃପାରେ, ଯିଏ ଉପକାର ପ୍ରତିଦାନ କରେନାହିଁ, ସେ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନିଜେ ଅପମାନ।'
ଏତେ ଵାନରମୁଖ୍ଯାଶ୍ଚ ଶତଶଃ ଶତ୍ରୁସୂଦନ। ପ୍ରାପ୍ତାଶ୍ଚାଦାଯ ବଲିନଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵଵାନରାନ୍
'ହେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଏଠାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ଶତେ ଶତେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀରୁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେକୁ ନେଇ ଆଣିଛନ୍ତି।'
ଋକ୍ଷାଶ୍ଚ ଵାନରାଃ ଶୂରା ଗୋଲାଙ୍ଗୂଲାଶ୍ଚ ରାଘଵ। କାନ୍ତାରଵନଦୁର୍ଗାଣାମଭିଜ୍ଞା ଘୋରଦର୍ଶନାଃ
'ହେ ରାଘବ, ଏଠାରେ ଶୂର ବାଲୁ, ବାନର ଓ ଗୋଲାଙ୍ଗୂଲା (ଲଙ୍ଗୂର) ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗରେ ଅନୁଭବୀ।'
ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଵାନରାଃ କାମରୂପିଣଃ। ସ୍ଵୈଃ ସ୍ଵୈଃ ପରିଵୃତାଃ ସୈନ୍ଯୈର୍ଵର୍ତନ୍ତେ ପଥି ରାଘଵ
'ହେ ରାଘବ, ଏଠାରେ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବାନରମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନିଜ ସେନା ସହିତ ଏହି ପଥରେ ଆସୁଛନ୍ତି।'
ଶତୈଃ ଶତସହସ୍ରୈଶ୍ଚ ଵର୍ତନ୍ତେ କୋଟିଭିସ୍ତଥା। ଅଯୁତୈଶ୍ଚାଵୃତା ଵୀର ଶଙ୍କୁଭିଶ୍ଚ ପରଂତପ
'ହେ ବୀର, ଏଠାରେ ଶତ, ଶତହଜାର, ଏବଂ କୋଟି କୋଟି ବାନର ଅଛନ୍ତି, ଦଶହଜାର ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ବିନ୍ୟାସରେ ଏହିଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ।'
ଅର୍ବୁଦୈରର୍ବୁଦଶତୈର୍ମଧ୍ଯୈଶ୍ଚାନ୍ତ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵାନରାଃ। ସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ପରାର୍ଧାଶ୍ଚ ହରଯୋ ହରିଯୂଥପାଃ
'ଏଠାରେ ଅର୍ବୁଦ, ଶତାର୍ବୁଦ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଶେଷ ଦଳର ବାନର ଓ ବାନରନାୟକ ଅଛନ୍ତି, ସମୁଦ୍ର ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ବାନର ଦଳ ମଧ୍ୟ ଅଛି।'
ଆଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ତେ ରାଜନ୍ ମହେନ୍ଦ୍ରସମଵିକ୍ରମାଃ। ମେଘପର୍ଵତସଂକାଶା ମେରୁଵିନ୍ଧ୍ଯକୃତାଲଯାଃ
'ହେ ରାଜା, ମହେନ୍ଦ୍ର ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ମେଘ ଓ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ମେରୁ ଓ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରେ ବସୁଥିବା ସେମାନେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବେ।'
ତେ ତ୍ଵାମଭିଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ରାକ୍ଷସଂ ଯୋଦ୍ଧୁମାହଵେ। ନିହତ୍ଯ ରାଵଣଂ ଯୁଦ୍ଧେ ହ୍ଯାନଯିଷ୍ଯନ୍ତି ମୈଥିଲୀମ୍
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ସଂହାର କରି, ନିଶ୍ଚୟ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବେ।
ତତଃ ସମୁଦ୍ଯୋଗମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ହରିପ୍ରଵୀରସ୍ଯ ନିଦେଶଵର୍ତିନଃ। ବଭୂଵ ହର୍ଷାଦ୍ ଵସୁଧାଧିପାତ୍ମଜଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧନୀଲୋତ୍ପଲତୁଲ୍ଯଦର୍ଶନଃ
ତାପରେ, ପ୍ରବଳ ବାନର ନାୟକଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତୟାରି ଦେଖି, ପୃଥିବୀର ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଖୁସିରେ ଭରିଗଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଖିଲିଥିବା ନୀଳ କମଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
thumb|ଏକୋନଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଉଣତିରିଶ ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଇତି ବ୍ରୁଵାଣଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ରାମୋ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରଃ। ବାହୁଭ୍ଯାଂ ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ କୃତାଞ୍ଜଲିମ୍
ଏଭଳି କହୁଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଦୁଇହାତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ହାତ ଜୋଡି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଯଦିନ୍ଦ୍ରୋ ଵର୍ଷତେ ଵର୍ଷଂ ନ ତଚ୍ଚିତ୍ରଂ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଆଦିତ୍ଯୋଽସୌ ସହସ୍ରାଂଶୁଃ କୁର୍ଯାଦ୍ ଵିତିମିରଂ ନଭଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରିଲେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ସହସ୍ର କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କଲେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଚନ୍ଦ୍ରମା ରଜନୀଂ କୁର୍ଯାତ୍ ପ୍ରଭଯା ସୌମ୍ଯ ନିର୍ମଲାମ୍। ତ୍ଵଦ୍ଵିଧୋ ଵାପି ମିତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରୀତିଂ କୁର୍ଯାତ୍ ପରଂତପ
ହେ ସାନ୍ତ ହୃଦୟ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ରାତିକୁ ଆଲୋକରେ ଶୁଭ୍ର ଓ ପବିତ୍ର କରେ, ସେପରି ତୁମ ପରି ବନ୍ଧୁ ମାନେ ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଖୁସି ଦେଇଥାନ୍ତି, ହେ ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା।
ଏଵଂ ତ୍ଵଯି ନ ତଚ୍ଚିତ୍ରଂ ଭଵେଦ୍ ଯତ୍ ସୌମ୍ଯ ଶୋଭନମ୍। ଜାନାମ୍ଯହଂ ତ୍ଵାଂ ସୁଗ୍ରୀଵ ସତତଂ ପ୍ରିଯଵାଦିନମ୍
ଏଭଳି ଭଲ କାମ କରୁଛ, ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, ହେ ସାନ୍ତ ହୃଦୟ; ମୁଁ ତୁମକୁ ସଦା ମିଠା କଥା କହୁଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ ବୋଲି ଜାଣେ।
ତ୍ଵତ୍ସନାଥଃ ସଖେ ସଂଖ୍ଯେ ଜେତାସ୍ମି ସକଲାନରୀନ୍। ତ୍ଵମେଵ ମେ ସୁହୃନ୍ମିତ୍ରଂ ସାହାଯ୍ଯଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ତୁମେ ସାଥି ଥିଲେ, ବନ୍ଧୁ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବି; ତୁମେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ସହଯୋଗୀ ବନ୍ଧୁ, ଏହି କାମରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଜହାରାତ୍ମଵିନାଶାଯ ମୈଥିଲୀଂ ରାକ୍ଷସାଧମଃ। ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ତୁ ପୌଲୋମୀମନୁହ୍ଲାଦୋ ଯଥା ଶଚୀମ୍
ନିଜ ନାଶ ପାଇଁ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ହରଣ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ପୌଲୋମୀଙ୍କୁ ଅନୁହ୍ଲାଦ ଠକେଇଥିଲେ।
ନଚିରାତ୍ ତଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ରାଵଣଂ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ପୌଲୋମ୍ଯାଃ ପିତରଂ ଦୃପ୍ତଂ ଶତକ୍ରତୁରିଵାରିହା
ଶୀଘ୍ର ମୁଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିଦେବି, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ପୌଲୋମୀଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଘମଣ୍ଡରେ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଚୈଵ ରଜଃ ସମଭିଵର୍ତତ। ଉଷ୍ଣତୀଵ୍ରାଂ ସହସ୍ରାଂଶୋଶ୍ଛାଦଯଦ୍ ଗଗନେ ପ୍ରଭାମ୍
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଧୂଳିର ମେଘ ଉଠିଗଲା, ଏବଂ ସହସ୍ର କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟର ତୀବ୍ର ତାପରେ ଆକାଶର ଆଲୋକ ଢାକିଗଲା।
ତତୋ ନଗେନ୍ଦ୍ରସଂକାଶୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରୈର୍ମହାବଲୈଃ। କୃତ୍ସ୍ନା ସଂଛାଦିତା ଭୂମିରସଂଖ୍ଯେଯୈଃ ପ୍ଲଵଂଗମୈଃ
ତାପରେ, ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ବିପୁଳ ଶକ୍ତି ଥିବା ଅଗଣିତ ବାନର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ ଢାକିଯାଇଥିଲା।