ତସ୍ମାଚ୍ଚ ଯଜ୍ଞାଯତନାତ୍ ପୁଷ୍ପାଣି ସୁରଭୀଣି ଚ। ଆନିନ୍ଯୁର୍ଵାନରା ଗତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵପ୍ରିଯକାରଣାତ୍
ଏବଂ ସେହି ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ ବାନରମାନେ ନେଇ ଆସିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ।
ତେ ତୁ ସର୍ଵେ ହରିଵରାଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵଵାନରାନ୍। ସଂଚୋଦଯିତ୍ଵା ତ୍ଵରିତଂ ଯୂଥାନାଂ ଜଗ୍ମୁରଗ୍ରତଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ଦଳମାନଙ୍କ ଆଗରେ ତ୍ୱରିତ ଚାଲିଗଲେ।
ତେ ତୁ ତେନ ମୁହୂର୍ତେନ କପଯଃ ଶୀଘ୍ରଚାରିଣଃ। କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ତ୍ଵରଯା ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଯତ୍ର ଵାନରଃ
ସେମାନେ ତେଜସ୍ବୀ ବାନରମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲି, ଯେଉଁଠି ବାନର ସୁଗ୍ରୀବ ଅଛନ୍ତି, ସେହି କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ତୁରନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଗଲେ।
ତେ ଗୃହୀତ୍ଵୌଷଧୀଃ ସର୍ଵାଃ ଫଲମୂଲଂ ଚ ଵାନରାଃ। ତଂ ପ୍ରତିଗ୍ରାହଯାମାସୁର୍ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରୁଵନ୍
ବାନରମାନେ ସମସ୍ତ ଔଷଧି, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଆଣି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଇ କହିଲେ—
ସର୍ଵେ ପରିସୃତାଃ ଶୈଲାଃ ସରିତଶ୍ଚ ଵନାନି ଚ। ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଵାନରାଃ ସର୍ଵେ ଶାସନାଦୁପଯାନ୍ତି ତେ
ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼, ନଦୀ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଖୋଜାଯାଇଛି; ତୁମ ଆଦେଶରେ ସମସ୍ତ ବାନର ତୁମ ପାଖକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।
thumb|ଅଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଅଠତିରିଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଚ ତତ୍ ସର୍ଵମୁପାଯନମୁପାହୃତମ୍। ଵାନରାନ୍ ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ଚ ସର୍ଵାନେଵ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍
ସୁଗ୍ରୀବ ସମସ୍ତ ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରି, ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ, ସେମାନେଠାରୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ।
ଵିସର୍ଜଯିତ୍ଵା ସ ହରୀନ୍ ସହସ୍ରାନ୍ କୃତକର୍ମଣଃ। ମେନେ କୃତାର୍ଥମାତ୍ମାନଂ ରାଘଵଂ ଚ ମହାବଲମ୍
ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିବା ହଜାର ହଜାର ବାନରଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରି, ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜକୁ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ରାଘବଙ୍କୁ ସଫଳ ମନେ କଲେ।
ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଭୀମବଲଂ ସର୍ଵଵାନରସତ୍ତମମ୍। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ସମ୍ପ୍ରହର୍ଷଯନ୍
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ବାନରମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରି, ଆଦର ସହିତ କହିଲେ—
କିଷ୍କିନ୍ଧାଯା ଵିନିଷ୍କ୍ରାମ ଯଦି ତେ ସୌମ୍ଯ ରୋଚତେ। ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ସୁଭାଷିତମ୍
“ସୁମନ, ଯଦି ତୁମେ ଚାହଁ, ଆମେ କିଷ୍କିନ୍ଧାରୁ ବାହାରିବାକୁ ପାରିବା।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଏହି ଭଲ କଥା ଶୁଣି,
ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପରମପ୍ରୀତୋ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ। ଏଵଂ ଭଵତୁ ଗଚ୍ଛାମ ସ୍ଥେଯଂ ତ୍ଵଚ୍ଛାସନେ ମଯା
ସୁଗ୍ରୀବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ, “ଠିକ୍ ଅଛି, ଚଳିବା। ମୁଁ ତୁମ ଆଦେଶରେ ରହିବି।”
ତମେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣମ୍। ଵିସର୍ଜଯାମାସ ତଦା ତାରାଦ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ଯୋଷିତଃ
ଏଭଳି ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କଥା କହି, ସୁଗ୍ରୀବ ତାରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାମାନେଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ଏହୀତ୍ଯୁଚ୍ଚୈର୍ହରିଵରାନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସମୁଦାହରତ୍। ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହରଯଃ ଶୀଘ୍ରମାଯଯୁଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ, “ଆସ” ବୋଲି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେକୁ ଡାକିଲେ। ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବାନରମାନେ ତୁରନ୍ତ ଆସିଗଲେ।
ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିପୁଟାଃ ସର୍ଵେ ଯେ ସ୍ଯୁଃ ସ୍ତ୍ରୀଦର୍ଶନକ୍ଷମାଃ। ତାନୁଵାଚ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ ରାଜାର୍କସଦୃଶପ୍ରଭଃ
ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି, ଯେଉଁମାନେ ମହିଳାମାନେ ଦେଖିପାରିବେ, ସେମାନେ ଆସିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜ ଥିବା ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଉପସ୍ଥାପଯତ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଶିବିକାଂ ମମ ଵାନରାଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ହରଯଃ ଶୀଘ୍ରଵିକ୍ରମାଃ
“ମୋ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଶିବିକା ଆଣ,” ବୋଲି ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ। ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ରୁତ ବାନରମାନେ
ସମୁପସ୍ଥାପଯାମାସୁଃ ଶିବିକାଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାମ୍। ତାମୁପସ୍ଥାପିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶିବିକାଂ ଵାନରାଧିପଃ
ସୁନ୍ଦର ଶିବିକା ଆଣି ଦେଲେ। ସେହି ଶିବିକା ଆସିଥିବା ଦେଖି, ବାନରରାଜା
ଲକ୍ଷ୍ମଣାରୁହ୍ଯତାଂ ଶୀଘ୍ରମିତି ସୌମିତ୍ରିମବ୍ରଵୀତ୍। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କାଞ୍ଚନଂ ଯାନଂ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସୂର୍ଯସଂନିଭମ୍
“ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୀଘ୍ର ଚଢ଼,” ବୋଲି ସୁଗ୍ରୀବ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହିପରି କହି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ବୀ ସୁଗ୍ରୀବ ସୁନାର ଯାନରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ବହୁଭିର୍ହରିଭିର୍ଯୁକ୍ତମାରୁରୋହ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ପାଣ୍ଡୁରେଣାତପତ୍ରେଣ ଧ୍ରିଯମାଣେନ ମୂର୍ଧନି
ଅନେକ ବାନର ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଥିବା ଏହି ଯାନରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସୁଗ୍ରୀବ ଚଢ଼ିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧଳା ଛତା ଧରାଯାଉଥିଲା।
ଶୁକ୍ଲୈଶ୍ଚ ଵାଲଵ୍ଯଜନୈର୍ଧୂଯମାନୈଃ ସମନ୍ତତଃ। ଶଂଖଭେରୀନିନାଦୈଶ୍ଚ ବନ୍ଦିଭିଶ୍ଚାଭିନନ୍ଦିତଃ
ଚାରିପଟେ ଧଳା ବାଲର ବିଜନି ଦ୍ୱାରା ପଖା ହେଉଥିଲା, ଶଂଖ ଓ ଭେରୀ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।
ନିର୍ଯଯୌ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାଜ୍ଯଶ୍ରିଯମନୁତ୍ତମାମ୍। ସ ଵାନରଶତୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ବହୁଭିଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣିଭିଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ରାଜସ୍ରୀ ଲାଭ କରି, ଅନେକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାନର ଓ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେନା ସହିତ ବାହାରିଲେ।
ପରିକୀର୍ଣୋ ଯଯୌ ତତ୍ର ଯତ୍ର ରାମୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ। ସ ତଂ ଦେଶମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ରାମନିଷେଵିତମ୍
ସେ ଚାରିପଟେ ଘେରାଯାଇ, ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେଠିକୁ ଗଲେ। ସେ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ଆଦର କରିଥିଲେ, ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଅଵାତରନ୍ମହାତେଜାଃ ଶିବିକାଯାଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ଆସାଦ୍ଯ ଚ ତତୋ ରାମଂ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟୋଽଭଵତ୍
ବିଶାଳ ତେଜସ୍ୱୀ ସୁଗ୍ରୀବ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଶିବିକାରୁ ଅବତରିଲେ। ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
କୃତାଞ୍ଜଲୌ ସ୍ଥିତେ ତସ୍ମିନ୍ ଵାନରାଶ୍ଚାଭଵଂସ୍ତଥା। ତଟାକମିଵ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମଃ କୁଡ୍ମଲପଙ୍କଜମ୍
ସୁଗ୍ରୀବ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ ହୋଇଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଝିଲିକୁଥିବା ପଦ୍ମକୁଡ଼ି ଭଳି ଦେଖି, ରାମ
ଵାନରାଣାଂ ମହତ୍ ସୈନ୍ଯଂ ସୁଗ୍ରୀଵେ ପ୍ରୀତିମାନଭୂତ୍। ପାଦଯୋଃ ପତିତଂ ମୂର୍ଧ୍ନା ତମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ହରୀଶ୍ଵରମ୍
ବାନରମାନେ ଭଳି ଏତେ ବଡ଼ ସେନା ଦେଖି, ରାମ ସୁଗ୍ରୀବ ଉପରେ ଖୁସି ହେଲେ। ପାଦରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଥିବା ବାନରନାୟକଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଲେ।
ପ୍ରେମ୍ଣା ଚ ବହୁମାନାଚ୍ଚ ରାଘଵଃ ପରିଷସ୍ଵଜେ। ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ନିଷୀଦେତି ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ପ୍ରେମ ଓ ସମ୍ମାନ ସହିତ ରାଘବ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଏଭଳି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ କହିଲେ, 'ବସ।'
ନିଷଣ୍ଣଂ ତଂ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷିତୌ ରାମୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ତତଃ। ଧର୍ମମର୍ଥଂ ଚ କାମଂ ଚ କାଲେ ଯସ୍ତୁ ନିଷେଵତେ
ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ରାମ କହିଲେ, 'ଯିଏ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମକୁ ଚାଲାଇଥାଏ,
ଵିଭଜ୍ଯ ସତତଂ ଵୀର ସ ରାଜା ହରିସତ୍ତମ। ହିତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ତଥାର୍ଥଂ ଚ କାମଂ ଯସ୍ତୁ ନିଷେଵତେ
'ସେ ସବୁବେଳେ ଏମିତି ଭାଗ କରି ଚାଲିଥାଏ, ହେ ବୀର, ସେ ରାଜା ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥକୁ ଛାଡ଼ି କେବଳ କାମରେ ଲିନ ହୁଏ,
ସ ଵୃକ୍ଷାଗ୍ରେ ଯଥା ସୁପ୍ତଃ ପତିତଃ ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯତେ। ଅମିତ୍ରାଣାଂ ଵଧେ ଯୁକ୍ତୋ ମିତ୍ରାଣାଂ ସଂଗ୍ରହେ ରତଃ
ସେ ଗଛର ଶିଖରରେ ଶୁଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଭଳି, ପଡ଼ିଗଲାପରେ ଜାଗିଉଠେ। ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶରେ ଲାଗିଥିବା ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ,
ତ୍ରିଵର୍ଗଫଲଭୋକ୍ତା ଚ ରାଜା ଧର୍ମେଣ ଯୁଜ୍ଯତେ। ଉଦ୍ଯୋଗସମଯସ୍ତ୍ଵେଷ ପ୍ରାପ୍ତଃ ଶତ୍ରୁନିଷୂଦନ
ତିନି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗ କରୁଥିବା ରାଜା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହେ। ଏବେ ଉଦ୍ୟମ କରିବାର ସମୟ ଆସିଛି, ହେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ।
ସଂଚିନ୍ତ୍ଯତାଂ ହି ପିଙ୍ଗେଶ ହରିଭିଃ ସହ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାମଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
'ଏହି କଥା ବିଚାର କର, ହେ ପିଙ୍ଗଳ ବାନର ନାୟକ, ବାନରମାନେ ଓ ତୁମର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ।' ଏଭଳି ରାମ କହିବା ପରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: