କୈଲାସଶିଖରେଭ୍ଯଶ୍ଚ ସିଂହକେସରଵର୍ଚସାମ୍। ତତଃ କୋଟିସହସ୍ରାଣି ଵାନରାଣାଂ ସମାଗମନ୍
କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖରରୁ, ସିଂହ ଓ ବାଘ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କୋଟି କୋଟି ହଜାର ହଜାର ବାନର ଏକଠା ହେଲେ।
ଫଲମୂଲେନ ଜୀଵନ୍ତୋ ହିମଵନ୍ତମୁପାଶ୍ରିତାଃ। ତେଷାଂ କୋଟିସହସ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରଂ ସମଵର୍ତତ
ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ ହିମାଲୟରେ ରହୁଥିବା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୋଟି କୋଟି ହଜାର ମାନେ ଏକ ହଜାର ଏକଠା ହେଲେ।
ଅଙ୍ଗାରକସମାନାନାଂ ଭୀମାନାଂ ଭୀମକର୍ମଣାମ୍। ଵିନ୍ଧ୍ଯାଦ୍ ଵାନରକୋଟୀନାଂ ସହସ୍ରାଣ୍ଯପତନ୍ ଦ୍ରୁତମ୍
ଅଙ୍ଗାରକ ପରି ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟାନକ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରୁ ବାନର କୋଟି ହଜାର ହଜାର ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଅବତରିଲେ।
କ୍ଷୀରୋଦଵେଲାନିଲଯାସ୍ତମାଲଵନଵାସିନଃ। ନାରିକେଲାଶନାଶ୍ଚୈଵ ତେଷାଂ ସଂଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ
କ୍ଷୀରସାଗର କୂଳରେ, ତମାଳ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ଓ ନାଡିଆ ଖାଉଥିବା ବାନରମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅନେକ, ଗଣି ପାରିବା ନୁହେଁ।
ଵନେଭ୍ଯୋ ଗହ୍ଵରେଭ୍ଯଶ୍ଚ ସରିଦ୍ଭ୍ଯଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ। ଆଗଚ୍ଛଦ୍ ଵାନରୀ ସେନା ପିବନ୍ତୀଵ ଦିଵାକରମ୍
ବନ, ଗୁହା ଓ ନଦୀରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ସେନା ଏମିତି ଆସୁଥିଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପିଇଯାଉଛନ୍ତି।
ଯେ ତୁ ତ୍ଵରଯିତୁଂ ଯାତା ଵାନରାଃ ସର୍ଵଵାନରାନ୍। ତେ ଵୀରା ହିମଵଚ୍ଛୈଲେ ଦଦୃଶୁସ୍ତଂ ମହାଦ୍ରୁମମ୍
ଯେମାନେ ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିବାକୁ ଗଲେ, ସେହି ବୀର ବାନରମାନେ ହିମାଲୟ ପାହାଡ଼ରେ ସେ ମହାବୃକ୍ଷକୁ ଦେଖିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ଗିରିଵରେ ପୁଣ୍ଯେ ଯଜ୍ଞୋ ମାହେଶ୍ଵରଃ ପୁରା। ସର୍ଵଦେଵମନସ୍ତୋଷୋ ବଭୂଵ ସୁମନୋରମଃ
ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଉତ୍ତମ ପାହାଡ଼ରେ, ପୂର୍ବେ ମହାଦେବଙ୍କ ପୂଜା ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଥିଲା, ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଥିଲା।
ଅନ୍ନନିସ୍ଯନ୍ଦଜାତାନି ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ। ଅମୃତସ୍ଵାଦୁକଲ୍ପାନି ଦଦୃଶୁସ୍ତତ୍ର ଵାନରାଃ
ସେଠାରେ ବାନରମାନେ ଦେଖିଲେ, ଯଜ୍ଞର ଅନ୍ନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମୂଳ ଓ ଫଳ, ଯାହା ଅମୃତ ପରି ମିଠା ଓ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ତଦନ୍ନସମ୍ଭଵଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଫଲମୂଲଂ ମନୋହରମ୍। ଯଃ କଶ୍ଚିତ୍ ସକୃଦଶ୍ନାତି ମାସଂ ଭଵତି ତର୍ପିତଃ
ସେ ଦିବ୍ୟ ଓ ଆକର୍ଷକ ଫଳମୂଳ, ଯଜ୍ଞ ଅନ୍ନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଯିଏ ଏକଥର ଖାଏ, ସେ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଯାଏ।
ତାନି ମୂଲାନି ଦିଵ୍ଯାନି ଫଲାନି ଚ ଫଲାଶନାଃ। ଔଷଧାନି ଚ ଦିଵ୍ଯାନି ଜଗୃହୁର୍ହରିପୁଂଗଵାଃ
ଫଳ ଖାଇବାକୁ ପସନ୍ଦ କରୁଥିବା ସେହି ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସେଠାରୁ ଦିବ୍ୟ ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଔଷଧି ନେଇଲେ।
ତସ୍ମାଚ୍ଚ ଯଜ୍ଞାଯତନାତ୍ ପୁଷ୍ପାଣି ସୁରଭୀଣି ଚ। ଆନିନ୍ଯୁର୍ଵାନରା ଗତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵପ୍ରିଯକାରଣାତ୍
ଏବଂ ସେହି ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ ବାନରମାନେ ନେଇ ଆସିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ।
ତେ ତୁ ସର୍ଵେ ହରିଵରାଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵଵାନରାନ୍। ସଂଚୋଦଯିତ୍ଵା ତ୍ଵରିତଂ ଯୂଥାନାଂ ଜଗ୍ମୁରଗ୍ରତଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ଦଳମାନଙ୍କ ଆଗରେ ତ୍ୱରିତ ଚାଲିଗଲେ।
ତେ ତୁ ତେନ ମୁହୂର୍ତେନ କପଯଃ ଶୀଘ୍ରଚାରିଣଃ। କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ତ୍ଵରଯା ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଯତ୍ର ଵାନରଃ
ସେମାନେ ତେଜସ୍ବୀ ବାନରମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲି, ଯେଉଁଠି ବାନର ସୁଗ୍ରୀବ ଅଛନ୍ତି, ସେହି କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ତୁରନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଗଲେ।
ତେ ଗୃହୀତ୍ଵୌଷଧୀଃ ସର୍ଵାଃ ଫଲମୂଲଂ ଚ ଵାନରାଃ। ତଂ ପ୍ରତିଗ୍ରାହଯାମାସୁର୍ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରୁଵନ୍
ବାନରମାନେ ସମସ୍ତ ଔଷଧି, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଆଣି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଇ କହିଲେ—
ସର୍ଵେ ପରିସୃତାଃ ଶୈଲାଃ ସରିତଶ୍ଚ ଵନାନି ଚ। ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଵାନରାଃ ସର୍ଵେ ଶାସନାଦୁପଯାନ୍ତି ତେ
ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼, ନଦୀ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଖୋଜାଯାଇଛି; ତୁମ ଆଦେଶରେ ସମସ୍ତ ବାନର ତୁମ ପାଖକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।
thumb|ଅଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଅଠତିରିଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଚ ତତ୍ ସର୍ଵମୁପାଯନମୁପାହୃତମ୍। ଵାନରାନ୍ ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ଚ ସର୍ଵାନେଵ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍
ସୁଗ୍ରୀବ ସମସ୍ତ ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରି, ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ, ସେମାନେଠାରୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ।
ଵିସର୍ଜଯିତ୍ଵା ସ ହରୀନ୍ ସହସ୍ରାନ୍ କୃତକର୍ମଣଃ। ମେନେ କୃତାର୍ଥମାତ୍ମାନଂ ରାଘଵଂ ଚ ମହାବଲମ୍
ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିବା ହଜାର ହଜାର ବାନରଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରି, ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜକୁ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ରାଘବଙ୍କୁ ସଫଳ ମନେ କଲେ।
ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଭୀମବଲଂ ସର୍ଵଵାନରସତ୍ତମମ୍। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ସମ୍ପ୍ରହର୍ଷଯନ୍
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ବାନରମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରି, ଆଦର ସହିତ କହିଲେ—
କିଷ୍କିନ୍ଧାଯା ଵିନିଷ୍କ୍ରାମ ଯଦି ତେ ସୌମ୍ଯ ରୋଚତେ। ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ସୁଭାଷିତମ୍
“ସୁମନ, ଯଦି ତୁମେ ଚାହଁ, ଆମେ କିଷ୍କିନ୍ଧାରୁ ବାହାରିବାକୁ ପାରିବା।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଏହି ଭଲ କଥା ଶୁଣି,
ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପରମପ୍ରୀତୋ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ। ଏଵଂ ଭଵତୁ ଗଚ୍ଛାମ ସ୍ଥେଯଂ ତ୍ଵଚ୍ଛାସନେ ମଯା
ସୁଗ୍ରୀବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ, “ଠିକ୍ ଅଛି, ଚଳିବା। ମୁଁ ତୁମ ଆଦେଶରେ ରହିବି।”
ତମେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣମ୍। ଵିସର୍ଜଯାମାସ ତଦା ତାରାଦ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ଯୋଷିତଃ
ଏଭଳି ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କଥା କହି, ସୁଗ୍ରୀବ ତାରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାମାନେଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ଏହୀତ୍ଯୁଚ୍ଚୈର୍ହରିଵରାନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସମୁଦାହରତ୍। ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହରଯଃ ଶୀଘ୍ରମାଯଯୁଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ, “ଆସ” ବୋଲି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେକୁ ଡାକିଲେ। ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବାନରମାନେ ତୁରନ୍ତ ଆସିଗଲେ।
ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିପୁଟାଃ ସର୍ଵେ ଯେ ସ୍ଯୁଃ ସ୍ତ୍ରୀଦର୍ଶନକ୍ଷମାଃ। ତାନୁଵାଚ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ ରାଜାର୍କସଦୃଶପ୍ରଭଃ
ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି, ଯେଉଁମାନେ ମହିଳାମାନେ ଦେଖିପାରିବେ, ସେମାନେ ଆସିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜ ଥିବା ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଉପସ୍ଥାପଯତ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଶିବିକାଂ ମମ ଵାନରାଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ହରଯଃ ଶୀଘ୍ରଵିକ୍ରମାଃ
“ମୋ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଶିବିକା ଆଣ,” ବୋଲି ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ। ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ରୁତ ବାନରମାନେ
ସମୁପସ୍ଥାପଯାମାସୁଃ ଶିବିକାଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାମ୍। ତାମୁପସ୍ଥାପିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶିବିକାଂ ଵାନରାଧିପଃ
ସୁନ୍ଦର ଶିବିକା ଆଣି ଦେଲେ। ସେହି ଶିବିକା ଆସିଥିବା ଦେଖି, ବାନରରାଜା
ଲକ୍ଷ୍ମଣାରୁହ୍ଯତାଂ ଶୀଘ୍ରମିତି ସୌମିତ୍ରିମବ୍ରଵୀତ୍। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କାଞ୍ଚନଂ ଯାନଂ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସୂର୍ଯସଂନିଭମ୍
“ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୀଘ୍ର ଚଢ଼,” ବୋଲି ସୁଗ୍ରୀବ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହିପରି କହି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ବୀ ସୁଗ୍ରୀବ ସୁନାର ଯାନରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ବହୁଭିର୍ହରିଭିର୍ଯୁକ୍ତମାରୁରୋହ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ପାଣ୍ଡୁରେଣାତପତ୍ରେଣ ଧ୍ରିଯମାଣେନ ମୂର୍ଧନି
ଅନେକ ବାନର ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଥିବା ଏହି ଯାନରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସୁଗ୍ରୀବ ଚଢ଼ିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧଳା ଛତା ଧରାଯାଉଥିଲା।
ଶୁକ୍ଲୈଶ୍ଚ ଵାଲଵ୍ଯଜନୈର୍ଧୂଯମାନୈଃ ସମନ୍ତତଃ। ଶଂଖଭେରୀନିନାଦୈଶ୍ଚ ବନ୍ଦିଭିଶ୍ଚାଭିନନ୍ଦିତଃ
ଚାରିପଟେ ଧଳା ବାଲର ବିଜନି ଦ୍ୱାରା ପଖା ହେଉଥିଲା, ଶଂଖ ଓ ଭେରୀ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।
ନିର୍ଯଯୌ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାଜ୍ଯଶ୍ରିଯମନୁତ୍ତମାମ୍। ସ ଵାନରଶତୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ବହୁଭିଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣିଭିଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ରାଜସ୍ରୀ ଲାଭ କରି, ଅନେକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାନର ଓ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେନା ସହିତ ବାହାରିଲେ।