ଅହୋଭିର୍ଦଶଭିର୍ଯେ ଚ ନାଗଚ୍ଛନ୍ତି ମମାଜ୍ଞଯା। ହନ୍ତଵ୍ଯାସ୍ତେ ଦୁରାତ୍ମାନୋ ରାଜଶାସନଦୂଷକାଃ
ମୋ ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ ଦଶ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ବାନରମାନେ ଆସିବେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଥିବାରୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଅ।
ଶତାନ୍ଯଥ ସହସ୍ରାଣି କୋଟ୍ଯଶ୍ଚ ମମ ଶାସନାତ୍। ପ୍ରଯାନ୍ତୁ କପିସିଂହାନାଂ ନିଦେଶେ ମମ ଯେ ସ୍ଥିତାଃ
ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଶତ, ହଜାର, କୋଟି ସିଂହ ପରି ବାନରମାନେ, ଯେଉଁଠି ମୋ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି, ଯାତ୍ରା କରନ୍ତୁ।
ମେଘପର୍ଵତସଂକାଶାଶ୍ଛାଦଯନ୍ତ ଇଵାମ୍ବରମ୍। ଘୋରରୂପାଃ କପିଶ୍ରେଷ୍ଠା ଯାନ୍ତୁ ମଚ୍ଛାସନାଦିତଃ
ମେଘ ଓ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଉଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଦେଖା ଥିବା ବାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏଠିରୁ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତୁ।
ତେ ଗତିଜ୍ଞା ଗତିଂ ଗତ୍ଵା ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵଵାନରାଃ। ଆନଯନ୍ତୁ ହରୀନ୍ ସର୍ଵାଂସ୍ତ୍ଵରିତାଃ ଶାସନାନ୍ମମ
ଯେଉଁ ବାନରମାନେ ଗତି ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ଏଠି ଶୀଘ୍ର ଆଣନ୍ତୁ।
ତସ୍ଯ ଵାନରରାଜସ୍ଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଯୁସୁତୋ ଵଚଃ। ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଵିକ୍ରାନ୍ତାନ୍ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଵାନରାନ୍
ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବାନର ରାଜା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନୋଁକୁ ପଠାଇଲେ।
ତେ ପଦଂ ଵିଷ୍ଣୁଵିକ୍ରାନ୍ତଂ ପତତ୍ତ୍ରିଜ୍ଯୋତିରଧ୍ଵଗାଃ। ପ୍ରଯାତାଃ ପ୍ରହିତା ରାଜ୍ଞା ହରଯସ୍ତୁ କ୍ଷଣେନ ଵୈ
ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ପକ୍ଷୀ, ଆଲୋକ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପ ପରି ଦ୍ରୁତ ଚଳିଥିବା ସେହି ବାନରମାନେ ତୁରନ୍ତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ତେ ସମୁଦ୍ରେଷୁ ଗିରିଷୁ ଵନେଷୁ ଚ ସରସ୍ସୁ ଚ। ଵାନରା ଵାନରାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ରାମହେତୋରଚୋଦଯନ୍
ସେହି ବାନରମାନେ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଝିଲିମାନୋଁରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଲେ।
ମୃତ୍ଯୁକାଲୋପମସ୍ଯାଜ୍ଞାଂ ରାଜରାଜସ୍ଯ ଵାନରାଃ। ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯାଯଯୁଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵଭଯଶଙ୍କିତାଃ
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଦେଶ, ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ପରି ଭୟାନକ, ଶୁଣି ବାନରମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଭୟରେ ଆସିଗଲେ।
ତତସ୍ତେଽଞ୍ଜନସଂକାଶା ଗିରେସ୍ତସ୍ମାନ୍ମହାବଲାଃ। ତିସ୍ରଃ କୋଟ୍ଯଃ ପ୍ଲଵଂଗାନାଂ ନିର୍ଯଯୁର୍ଯତ୍ର ରାଘଵଃ
ତାପରେ, ସେହି ପାହାଡ଼ରୁ କାଜଳ ପରି କଳା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତିନି କୋଟି ବାନର ଯେଉଁଠାରେ ରାଘବ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅସ୍ତଂ ଗଚ୍ଛତି ଯତ୍ରାର୍କସ୍ତସ୍ମିନ୍ ଗିରିଵରେ ରତାଃ। ସଂତପ୍ତହେମଵର୍ଣାଭାସ୍ତସ୍ମାତ୍ କୋଟ୍ଯୋ ଦଶ ଚ୍ଯୁତାଃ
ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ପାହାଡ଼ରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହୁଏ, ସେଠାରୁ ତାପିତ ସୁନା ପରି ଦଶ କୋଟି ବାନର ଚାଲିଗଲେ।
କୈଲାସଶିଖରେଭ୍ଯଶ୍ଚ ସିଂହକେସରଵର୍ଚସାମ୍। ତତଃ କୋଟିସହସ୍ରାଣି ଵାନରାଣାଂ ସମାଗମନ୍
କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖରରୁ, ସିଂହ ଓ ବାଘ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କୋଟି କୋଟି ହଜାର ହଜାର ବାନର ଏକଠା ହେଲେ।
ଫଲମୂଲେନ ଜୀଵନ୍ତୋ ହିମଵନ୍ତମୁପାଶ୍ରିତାଃ। ତେଷାଂ କୋଟିସହସ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରଂ ସମଵର୍ତତ
ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ ହିମାଲୟରେ ରହୁଥିବା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୋଟି କୋଟି ହଜାର ମାନେ ଏକ ହଜାର ଏକଠା ହେଲେ।
ଅଙ୍ଗାରକସମାନାନାଂ ଭୀମାନାଂ ଭୀମକର୍ମଣାମ୍। ଵିନ୍ଧ୍ଯାଦ୍ ଵାନରକୋଟୀନାଂ ସହସ୍ରାଣ୍ଯପତନ୍ ଦ୍ରୁତମ୍
ଅଙ୍ଗାରକ ପରି ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟାନକ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରୁ ବାନର କୋଟି ହଜାର ହଜାର ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଅବତରିଲେ।
କ୍ଷୀରୋଦଵେଲାନିଲଯାସ୍ତମାଲଵନଵାସିନଃ। ନାରିକେଲାଶନାଶ୍ଚୈଵ ତେଷାଂ ସଂଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ
କ୍ଷୀରସାଗର କୂଳରେ, ତମାଳ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ଓ ନାଡିଆ ଖାଉଥିବା ବାନରମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅନେକ, ଗଣି ପାରିବା ନୁହେଁ।
ଵନେଭ୍ଯୋ ଗହ୍ଵରେଭ୍ଯଶ୍ଚ ସରିଦ୍ଭ୍ଯଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ। ଆଗଚ୍ଛଦ୍ ଵାନରୀ ସେନା ପିବନ୍ତୀଵ ଦିଵାକରମ୍
ବନ, ଗୁହା ଓ ନଦୀରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ସେନା ଏମିତି ଆସୁଥିଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପିଇଯାଉଛନ୍ତି।
ଯେ ତୁ ତ୍ଵରଯିତୁଂ ଯାତା ଵାନରାଃ ସର୍ଵଵାନରାନ୍। ତେ ଵୀରା ହିମଵଚ୍ଛୈଲେ ଦଦୃଶୁସ୍ତଂ ମହାଦ୍ରୁମମ୍
ଯେମାନେ ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିବାକୁ ଗଲେ, ସେହି ବୀର ବାନରମାନେ ହିମାଲୟ ପାହାଡ଼ରେ ସେ ମହାବୃକ୍ଷକୁ ଦେଖିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ଗିରିଵରେ ପୁଣ୍ଯେ ଯଜ୍ଞୋ ମାହେଶ୍ଵରଃ ପୁରା। ସର୍ଵଦେଵମନସ୍ତୋଷୋ ବଭୂଵ ସୁମନୋରମଃ
ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଉତ୍ତମ ପାହାଡ଼ରେ, ପୂର୍ବେ ମହାଦେବଙ୍କ ପୂଜା ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଥିଲା, ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଥିଲା।
ଅନ୍ନନିସ୍ଯନ୍ଦଜାତାନି ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ। ଅମୃତସ୍ଵାଦୁକଲ୍ପାନି ଦଦୃଶୁସ୍ତତ୍ର ଵାନରାଃ
ସେଠାରେ ବାନରମାନେ ଦେଖିଲେ, ଯଜ୍ଞର ଅନ୍ନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମୂଳ ଓ ଫଳ, ଯାହା ଅମୃତ ପରି ମିଠା ଓ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ତଦନ୍ନସମ୍ଭଵଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଫଲମୂଲଂ ମନୋହରମ୍। ଯଃ କଶ୍ଚିତ୍ ସକୃଦଶ୍ନାତି ମାସଂ ଭଵତି ତର୍ପିତଃ
ସେ ଦିବ୍ୟ ଓ ଆକର୍ଷକ ଫଳମୂଳ, ଯଜ୍ଞ ଅନ୍ନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଯିଏ ଏକଥର ଖାଏ, ସେ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଯାଏ।
ତାନି ମୂଲାନି ଦିଵ୍ଯାନି ଫଲାନି ଚ ଫଲାଶନାଃ। ଔଷଧାନି ଚ ଦିଵ୍ଯାନି ଜଗୃହୁର୍ହରିପୁଂଗଵାଃ
ଫଳ ଖାଇବାକୁ ପସନ୍ଦ କରୁଥିବା ସେହି ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସେଠାରୁ ଦିବ୍ୟ ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଔଷଧି ନେଇଲେ।
ତସ୍ମାଚ୍ଚ ଯଜ୍ଞାଯତନାତ୍ ପୁଷ୍ପାଣି ସୁରଭୀଣି ଚ। ଆନିନ୍ଯୁର୍ଵାନରା ଗତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵପ୍ରିଯକାରଣାତ୍
ଏବଂ ସେହି ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ ବାନରମାନେ ନେଇ ଆସିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ।
ତେ ତୁ ସର୍ଵେ ହରିଵରାଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵଵାନରାନ୍। ସଂଚୋଦଯିତ୍ଵା ତ୍ଵରିତଂ ଯୂଥାନାଂ ଜଗ୍ମୁରଗ୍ରତଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ଦଳମାନଙ୍କ ଆଗରେ ତ୍ୱରିତ ଚାଲିଗଲେ।
ତେ ତୁ ତେନ ମୁହୂର୍ତେନ କପଯଃ ଶୀଘ୍ରଚାରିଣଃ। କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ତ୍ଵରଯା ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଯତ୍ର ଵାନରଃ
ସେମାନେ ତେଜସ୍ବୀ ବାନରମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲି, ଯେଉଁଠି ବାନର ସୁଗ୍ରୀବ ଅଛନ୍ତି, ସେହି କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ତୁରନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଗଲେ।
ତେ ଗୃହୀତ୍ଵୌଷଧୀଃ ସର୍ଵାଃ ଫଲମୂଲଂ ଚ ଵାନରାଃ। ତଂ ପ୍ରତିଗ୍ରାହଯାମାସୁର୍ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରୁଵନ୍
ବାନରମାନେ ସମସ୍ତ ଔଷଧି, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଆଣି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଇ କହିଲେ—
ସର୍ଵେ ପରିସୃତାଃ ଶୈଲାଃ ସରିତଶ୍ଚ ଵନାନି ଚ। ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଵାନରାଃ ସର୍ଵେ ଶାସନାଦୁପଯାନ୍ତି ତେ
ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼, ନଦୀ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଖୋଜାଯାଇଛି; ତୁମ ଆଦେଶରେ ସମସ୍ତ ବାନର ତୁମ ପାଖକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।
thumb|ଅଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଅଠତିରିଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଚ ତତ୍ ସର୍ଵମୁପାଯନମୁପାହୃତମ୍। ଵାନରାନ୍ ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ଚ ସର୍ଵାନେଵ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍
ସୁଗ୍ରୀବ ସମସ୍ତ ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରି, ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ, ସେମାନେଠାରୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ।
ଵିସର୍ଜଯିତ୍ଵା ସ ହରୀନ୍ ସହସ୍ରାନ୍ କୃତକର୍ମଣଃ। ମେନେ କୃତାର୍ଥମାତ୍ମାନଂ ରାଘଵଂ ଚ ମହାବଲମ୍
ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିବା ହଜାର ହଜାର ବାନରଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରି, ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜକୁ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ରାଘବଙ୍କୁ ସଫଳ ମନେ କଲେ।
ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଭୀମବଲଂ ସର୍ଵଵାନରସତ୍ତମମ୍। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ସମ୍ପ୍ରହର୍ଷଯନ୍
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ବାନରମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରି, ଆଦର ସହିତ କହିଲେ—
କିଷ୍କିନ୍ଧାଯା ଵିନିଷ୍କ୍ରାମ ଯଦି ତେ ସୌମ୍ଯ ରୋଚତେ। ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ସୁଭାଷିତମ୍
“ସୁମନ, ଯଦି ତୁମେ ଚାହଁ, ଆମେ କିଷ୍କିନ୍ଧାରୁ ବାହାରିବାକୁ ପାରିବା।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଏହି ଭଲ କଥା ଶୁଣି,