କୃତଂ ଚେନ୍ନାତିଜାନୀଷେ ରାଘଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ସଦ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ହତୋ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ଵାଲିନମ୍
ଯଦି ତୁମେ ମହାନ ରାଘବଙ୍କ ଉପକାର ବୁଝିପାରୁନାହଁ, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବାଲୀଙ୍କୁ ହତ ହେବା ଦେଖିବ।
ନ ସ ସଂକୁଚିତଃ ପନ୍ଥା ଯେନ ଵାଲୀ ହତୋ ଗତଃ। ସମଯେ ତିଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀଵ ମା ଵାଲିପଥମନ୍ଵଗାଃ
ବାଲୀ ଯେପଥରେ ହତ ହେଲେ, ସେଇ ପଥ ବନ୍ଦ ହୋଇନାହିଁ; ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ଦେଖି, ହେ ସୁଗ୍ରୀବ, ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଦୃଢ଼ ରୁହ, ବାଲୀଙ୍କ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରନାହଁ।
ନ ନୂନମିକ୍ଷ୍ଵାକୁଵରସ୍ଯ କାର୍ମୁକା- ଚ୍ଛରାଂଶ୍ଚ ତାନ୍ ପଶ୍ଯସି ଵଜ୍ରସଂନିଭାନ୍। ତତଃ ସୁଖଂ ନାମ ଵିଷେଵସେ ସୁଖୀ ନ ରାମକାର୍ଯଂ ମନସାପ୍ଯଵେକ୍ଷସେ
ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀଙ୍କ ଧନୁଷ ଓ ସେଇ ବଜ୍ରସମ ତୀର ଦେଖୁନାହଁ; ଏହିଠାରୁ ତୁମେ ଆରାମରେ ଭୋଗବିଲାସ କରୁଛ, ମନରେ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ କାମକୁ ଚିନ୍ତା କରୁନାହଁ।
thumb|ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତଥା ବ୍ରୂଵାଣଂ ସୌମିତ୍ରିଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତମିଵ ତେଜସା। ଅବ୍ରଵୀଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ତାରା ତାରାଧିପନିଭାନନା
ଏପରି କହୁଥିବା ଶୌମିତ୍ରି, ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ତାଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁଥିବା ତାରା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନୈଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଵକ୍ତଵ୍ଯୋ ନାଯଂ ପରୁଷମର୍ହତି। ହରୀଣାମୀଶ୍ଵରଃ ଶ୍ରୋତୁଂ ତଵ ଵକ୍ତ୍ରାଦ୍ ଵିଶେଷତଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମକଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ଅଧିପତି, ସେ ତୁମ ମୁଖରୁ ଏପରି କଠୋର କଥା ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ନୈଵାକୃତଜ୍ଞଃ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନ ଶଠୋ ନାପି ଦାରୁଣଃ। ନୈଵାନୃତକଥୋ ଵୀର ନ ଜିହ୍ମଶ୍ଚ କପୀଶ୍ଵରଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ଅପକୃତଜ୍ଞ, ଚତୁର, କିମ୍ବା କଠୋର ନୁହେଁ; ମକଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ଅଧିପତି, ସେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ, ବା ଟେଡ଼ା ମନ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ବୀର।
ଉପକାରଂ କୃତଂ ଵୀରୋ ନାପ୍ଯଯଂ ଵିସ୍ମୃତଃ କପିଃ। ରାମେଣ ଵୀର ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଯଦନ୍ଯୈର୍ଦୁଷ୍କରଂ ରଣେ
ବୀର ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଉପକାରକୁ ଭୁଲିନାହାନ୍ତି; ଯାହା ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଅନ୍ୟେ କରିପାରିନଥିଲେ, ସେହି ଉପକାର ସେ ମନେ ରଖିଛନ୍ତି।
ରାମପ୍ରସାଦାତ୍ କୀର୍ତିଂ ଚ କପିରାଜ୍ଯଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍। ପ୍ରାପ୍ତଵାନିହ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରୁମାଂ ମାଂ ଚ ପରଂତପ
ରାମଙ୍କ କୃପାରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଅମର କୀର୍ତି, ମକଡ଼ାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ, ରୁମା, ମୋତେ ଓ ତୁମକୁ, ହେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା, ପାଇଛନ୍ତି।
ସୁଦୁଃଖଶଯିତଃ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ଯେଦଂ ସୁଖମୁତ୍ତମମ୍। ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ନ ଜାନୀତେ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଯଥା ମୁନିଃ
ପୂର୍ବରୁ ଅତି ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିବା ସେ, ଏବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି; ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପରି ସେ ସଠିକ୍ ସମୟ ବୁଝିପାରୁନାହାନ୍ତି।
ଘୃତାଚ୍ଯାଂ କିଲ ସଂସକ୍ତୋ ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଅହୋଽମନ୍ଯତ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାମୁନିଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଘୃତାଚୀଙ୍କ ସହିତ ଏମିତି ଲଗ୍ନ ହୋଇ ରହିଲେ ଯେ, ସମୟ କେତେ ଚାଲିଗଲା ତାହା ତାଙ୍କୁ ମନେ ପଡିଲା ନାହିଁ।
ସ ହି ପ୍ରାପ୍ତଂ ନ ଜାନୀତେ କାଲଂ କାଲଵିଦାଂ ଵରଃ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାତେଜାଃ କିଂ ପୁନର୍ଯଃ ପୃଥଗ୍ଜନଃ
ସମୟର ଅର୍ଥ ବୁଝିବାରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ସମୟର ଗତି ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ କଥା କଣ କହିବି!
ଦେହଧର୍ମଗତସ୍ଯାସ୍ଯ ପରିଶ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଅଵିତୃପ୍ତସ୍ଯ କାମେଷୁ ରାମଃ କ୍ଷନ୍ତୁମିହାର୍ହତି
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ମୁନିଙ୍କ ଦେହ ଥକିଯାଇଛି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଛି, ଏହି କାରଣରୁ ରାମଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ।
ନ ଚ ରୋଷଵଶଂ ତାତ ଗନ୍ତୁମର୍ହସି ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ନିଶ୍ଚଯାର୍ଥମଵିଜ୍ଞାଯ ସହସା ପ୍ରାକୃତୋ ଯଥା
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅବସ୍ଥା ବୁଝିନଥିବା ବେଳେ, ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପରି ତୁମେ କ୍ରୋଧରେ ଆସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସତ୍ତ୍ଵଯୁକ୍ତା ହି ପୁରୁଷାସ୍ତ୍ଵଦ୍ଵିଧାଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ଅଵିମୃଶ୍ଯ ନ ରୋଷସ୍ଯ ସହସା ଯାନ୍ତି ଵଶ୍ଯତାମ୍
ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ପରି ଗୁଣବାନ୍ ଲୋକେ ଭଲ ଭାବେ ଚିନ୍ତା ବିଚାର କରିନଥିବା ବେଳେ କେବେ କ୍ରୋଧରେ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ।
ପ୍ରସାଦଯେ ତ୍ଵାଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ ସୁଗ୍ରୀଵାର୍ଥଂ ସମାହିତା। ମହାନ୍ ରୋଷସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସଂରମ୍ଭସ୍ତ୍ଯଜ୍ଯତାମଯମ୍
ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା, ନିଷ୍ଠା ଥିବା ତୁମକୁ ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଏହି ବଡ଼ କ୍ରୋଧକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ଦୋଷରହିତ।
ରୁମାଂ ମାଂ ଚାଙ୍ଗଦଂ ରାଜ୍ଯଂ ଧନଧାନ୍ଯପଶୂନି ଚ। ରାମପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତ୍ଯଜେଦିତି ମତିର୍ମମ
ରାମଙ୍କ ପ୍ରିତି ପାଇଁ ସୁଗ୍ରୀବ ରୁମା, ମୋତେ, ଅଙ୍ଗଦ, ରାଜ୍ୟ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ପଶୁ ଛାଡ଼ିଦେବେ—ଏହି ମୋର ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ।
ସମାନେଷ୍ଯତି ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସୀତଯା ସହ ରାଘଵମ୍। ଶଶାଙ୍କମିଵ ରୋହିଣ୍ଯା ହତ୍ଵା ତଂ ରାକ୍ଷସାଧମମ୍
ସୁଗ୍ରୀବ ଶୀଘ୍ର ରାଘବଙ୍କୁ ସୀତା ସହିତ ମିଳାଇଦେବେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ରୋହିଣୀ ସହିତ ମିଶିଯାଏ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିବା ପରେ।
ଶତକୋଟିସହସ୍ରାଣି ଲଙ୍କାଯାଂ କିଲ ରକ୍ଷସାମ୍। ଅଯୁତାନି ଚ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ଚ
ଲଙ୍କାରେ ଶତକୋଟି ସହସ୍ର ରାକ୍ଷସ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଛଅତିରିଶି ହଜାର ଶତ ଦଶହଜାର ଅଛି।
ଅହତ୍ଵା ତାଂଶ୍ଚ ଦୁର୍ଧର୍ଷାନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ କାମରୂପିଣଃ। ନ ଶକ୍ଯୋ ରାଵଣୋ ହନ୍ତୁଂ ଯେନ ସା ମୈଥିଲୀ ହୃତା
ସେଇ ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଇଚ୍ଛାରୂପୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ନ ହେଉଅଁତାକୁ, ଯିଏ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ହରଣ କରିଥିଲେ, ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ତେ ନ ଶକ୍ଯା ରଣେ ହନ୍ତୁମସହାଯେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ରାଵଣଃ କ୍ରୂରକର୍ମା ଚ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ଵିଶେଷତଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସହାୟତା ଛଡ଼ା ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରାଯିବେ ନାହିଁ, ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟ ଏହା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାବଣ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଏଵମାଖ୍ଯାତଵାନ୍ ଵାଲୀ ସ ହ୍ଯଭିଜ୍ଞୋ ହରୀଶ୍ଵରଃ। ଆଗମସ୍ତୁ ନ ମେ ଵ୍ଯକ୍ତଃ ଶ୍ରଵାତ୍ ତସ୍ଯ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍
ଏହିପରି କଥା ବାଲୀ କହିଥିଲେ, ସେ ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅତି ଅନୁଭବୀ। ତଥାପି, ଏହି ପ୍ରଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ମୁଁ ଯେତେ ଶୁଣିଛି ସେତିକି କହୁଛି।
ତ୍ଵତ୍ସହାଯନିମିତ୍ତଂ ହି ପ୍ରେଷିତା ହରିପୁଙ୍ଗଵାଃ। ଆନେତୁଂ ଵାନରାନ୍ ଯୁଦ୍ଧେ ସୁବହୂନ୍ ହରିପୁଙ୍ଗଵାନ୍
ତୁମ ସହାୟତା ପାଇଁ ହନୁମାନ୍ମାନେ ପଠାଯାଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେକୁ ଆଣିବେ।
ତାଂଶ୍ଚ ପ୍ରତୀକ୍ଷମାଣୋଽଯଂ ଵିକ୍ରାନ୍ତାନ୍ ସୁମହାବଲାନ୍। ରାଘଵସ୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ନ ନିର୍ଯାତି ହରୀଶ୍ଵରଃ
ଏହି ବାନରମାନେ ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବା ଏହି ବାନରମାନେ ରାଘବଙ୍କ କାମ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ ବାହାରୁନାହାନ୍ତି।
କୃତା ସୁସଂସ୍ଥା ସୌମିତ୍ରେ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ପୁରା ଯଥା। ଅଦ୍ଯ ତୈର୍ଵାନରୈଃ ସର୍ଵୈରାଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ମହାବଲୈଃ
ସୌମିତ୍ରି, ପୂର୍ବରୁ ସୁଗ୍ରୀବ ଯେପରି ଯୋଜନା କରିଥିଲେ, ଆଜି ସେଇ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଆସିବେ।
ଋକ୍ଷକୋଟିସହସ୍ରାଣି ଗୋଲାଙ୍ଗୂଲଶତାନି ଚ। ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵାମୁପଯାସ୍ଯନ୍ତି ଜହି କୋପମରିଂଦମ। କୋଟ୍ଯୋଽନେକାସ୍ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥ କପୀନାଂ ଦୀପ୍ତତେଜସାମ୍
ଆଜି ଶତକୋଟି ଭାଲୁ ଓ ଶତ ଶତ ଲମ୍ବା ପୁଛ ଥିବା ବାନରମାନେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବେ, ଶତ ଶତ କୋଟି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବାନରମାନେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ।
ତଵ ହି ମୁଖମିଦଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ କୋପାତ୍ କ୍ଷତଜସମେ ନଯନେ ନିରୀକ୍ଷମାଣାଃ। ହରିଵରଵନିତା ନ ଯାନ୍ତି ଶାନ୍ତିଂ ପ୍ରଥମଭଯସ୍ଯ ହି ଶଙ୍କିତାଃ ସ୍ମ ସର୍ଵାଃ
ତୁମେ କ୍ରୋଧରେ ରୁଦ୍ଧ ଓ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖି, ମହାନ୍ ବାନର ମହିଳାମାନେ ଭୟରେ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ପ୍ରଥମ ଭୟ ଆସିବାକୁ ଆଶଙ୍କା କରୁଛନ୍ତି।
thumb|ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଛଅତିରିଶି ଶ୍ଲୋକ ଏବେ ଶୁଣ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତାରଯା ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ଧର୍ମସଂହିତମ୍। ମୃଦୁସ୍ଵଭାଵଃ ସୌମିତ୍ରିଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ତଦ୍ଵଚଃ
ତାରା ଦେଇଥିବା ନମ୍ର ଏବଂ ଧର୍ମମୟ କଥାକୁ, ସାମିତ୍ରି ମୃଦୁ ସ୍ୱଭାବରେ ସ୍୵ୀକାର କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରତିଗୃହୀତେ ତୁ ଵାକ୍ଯେ ହରିଗଣେଶ୍ଵରଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣାତ୍ ସୁମହତ୍ ତ୍ରାସଂ ଵସ୍ତ୍ରଂ କ୍ଲିନ୍ନମିଵାତ୍ଯଜତ୍
ସେ କଥା ସ୍୵ୀକୃତ ହେବା ପରେ, ବାନରମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, ଭୟରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇ, ଜଳରେ ଭିଜିଥିବା ପୋଷାକ ପରି ତାଙ୍କର ପୋଷାକ ଛାଡିଦେଲେ।