ଦିଵ୍ଯାଭରଣଚିତ୍ରାଙ୍ଗଂ ଦିଵ୍ଯରୂପଂ ଯଶସ୍ଵିନମ୍। ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରଂ ମହେନ୍ଦ୍ରମିଵ ଦୁର୍ଜଯମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଓ ଖ୍ୟାତିର ଧାରକ, ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ମହାଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଅଜୟ।
ଦିଵ୍ଯାଭରଣମାଲ୍ଯାଭିଃ ପ୍ରମଦାଭିଃ ସମାଵୃତମ୍। ସଂରବ୍ଧତରରକ୍ତାକ୍ଷୋ ବଭୂଵାନ୍ତକସଂନିଭଃ
ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଉତ୍ସାହରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ରୁମାଂ ତୁ ଵୀରଃ ପରିରଭ୍ଯ ଗାଢଂ ଵରାସନସ୍ଥୋ ଵରହେମଵର୍ଣଃ। ଦଦର୍ଶ ସୌମିତ୍ରିମଦୀନସତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଶାଲନେତ୍ରଃ ସ ଵିଶାଲନେତ୍ରମ୍
ସୁନା ରଙ୍ଗର ବୀର, ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆସନରେ ବସି, ଗଢ଼ି ଭାବେ ରୁମାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଚକ୍ଷୁ ସହିତ, ସେ ସମ୍ଭାଲିଥିବା ମନୋବଳ ଓ ବଡ଼ ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
thumb|ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ତ୍ତିଶ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତମପ୍ରତିହତଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭମ୍। ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଭୂଵ ଵ୍ଯଥିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଯେତେବେଳେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅପରିହତ ଓ କ୍ରୋଧିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଲେ।
କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ନିଃଶ୍ଵସମାନଂ ତଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତମିଵ ତେଜସା। ଭ୍ରାତୁର୍ଵ୍ଯସନସଂତପ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦଶରଥାତ୍ମଜମ୍
ଦଶରଥନନ୍ଦନଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ, ତୀବ୍ର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା, ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଭାଇଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।
ଉତ୍ପପାତ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ହିତ୍ଵା ସୌଵର୍ଣମାସନମ୍। ମହାନ୍ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଯଥା ସ୍ଵଲଂକୃତ ଇଵ ଧ୍ଵଜଃ
ତାପରେ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁନାର ଆସନ ଛାଡ଼ି, ମହାଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୋଭାମୟ ଧ୍ୱଜ ପରି ଉପରକୁ ଝାପିଲେ।
ଉତ୍ପତନ୍ତମନୂତ୍ପେତୂ ରୁମାପ୍ରଭୃତଯଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ। ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଗଗନେ ପୂର୍ଣଂ ଚନ୍ଦ୍ରଂ ତାରାଗଣା ଇଵ
ସେ ଝାପିବା ସମୟରେ, ରୁମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଠିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଘେରି, ଆକାଶରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରକୁ ତାରାମାନେ ଘେରିଥିବା ପରି।
ସଂରକ୍ତନଯନଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସଂଚଚାର କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। ବଭୂଵାଵସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର କଲ୍ପଵୃକ୍ଷୋ ମହାନିଵ
ରକ୍ତିମ ଚକ୍ଷୁ, ଶୋଭାମୟ, ହାତ ଯୋଡି ସମ୍ମାନ ସହିତ, ସେ ଚାଲିବା ଓ ଏଠାରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ରହିଲେ, ବଡ଼ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ପରି।
ରୁମାଦ୍ଵିତୀଯଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ନାରୀମଧ୍ଯଗତଂ ସ୍ଥିତମ୍। ଅବ୍ରଵୀଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସତାରଂ ଶଶିନଂ ଯଥା
ରୁମାଙ୍କ ସହିତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ, କ୍ରୋଧିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାରା ସହିତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି, କଥା କହିଲେ।
ସତ୍ତ୍ଵାଭିଜନସମ୍ପନ୍ନଃ ସାନୁକ୍ରୋଶୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। କୃତଜ୍ଞଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଚ ରାଜା ଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯିଏ ରାଜା ଶକ୍ତି, ଉତ୍ତମ ବଂଶ, କରୁଣା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, କୃତଜ୍ଞତା ଓ ସତ୍ୟବାଦିତାରେ ନିପୁଣ, ସେ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ଯସ୍ତୁ ରାଜା ସ୍ଥିତୋଽଧର୍ମେ ମିତ୍ରାଣାମୁପକାରିଣାମ୍। ମିଥ୍ଯା ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ କୁରୁତେ କୋ ନୃଶଂସତରସ୍ତତଃ
କିନ୍ତୁ ଯଦି କୌଣସି ରାଜା ଅଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ମିତ୍ରମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦିଏ, ତେବେ ତାଠାରୁ ଅଧିକ କଠୋର କିଏ ଅଛି?
ଶତମଶ୍ଵାନୃତେ ହନ୍ତି ସହସ୍ରଂ ତୁ ଗଵାନୃତେ। ଆତ୍ମାନଂ ସ୍ଵଜନଂ ହନ୍ତି ପୁରୁଷଃ ପୁରୁଷାନୃତେ
ଘୋଡ଼ା ସମ୍ପର୍କରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କଲେ ଶତଜନ ହତ ହୁଅନ୍ତି, ଗାଈ ସମ୍ପର୍କରେ ଭଙ୍ଗ କଲେ ହଜାର ଜଣ ହତ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମଣିଷଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କଲେ ସେ ନିଜକୁ ଓ ନିଜ ପରିବାରକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।
ପୂର୍ଵଂ କୃତାର୍ଥୋ ମିତ୍ରାଣାଂ ନ ତତ୍ପ୍ରତିକରୋତି ଯଃ। କୃତଘ୍ନଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସ ଵଧ୍ଯଃ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵର
ଯିଏ ପ୍ରଥମେ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଠାରୁ ସାହାଯ୍ୟ ନେଇଛି, କିନ୍ତୁ ପରେ ସେହି ଉପକାରର ପ୍ରତିଦାନ ଦେଉନାହିଁ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅପକୃତଜ୍ଞ ଓ ଦଣ୍ଡନୀୟ। ହେ ମକଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହିପରି ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁର ଯୋଗ୍ୟ।
ଗୀତୋଽଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ଶ୍ଲୋକଃ ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତଘ୍ନଂ କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ତନ୍ନିବୋଧ ପ୍ଲଵଂଗମ
ଏହି ଶ୍ଲୋକଟି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାୟିତ ହୋଇଛି ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ଅପକୃତଜ୍ଞତା ଦେଖି ରୋଷରେ ଏହା କହାଯାଇଥିଲା; ଏହାକୁ ଶୁଣ, ହେ ମକଡ଼ା।
ଗୋଘ୍ନେ ଚୈଵ ସୁରାପେ ଚ ଚୌରେ ଭଗ୍ନଵ୍ରତେ ତଥା। ନିଷ୍କୃତିର୍ଵିହିତା ସଦ୍ଭିଃ କୃତଘ୍ନେ ନାସ୍ତି ନିଷ୍କୃତିଃ
ଗାଈ ହତ୍ୟା, ମଦପାନ, ଚୋରି କିମ୍ବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅପକୃତଜ୍ଞତା ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ।
ଅନାର୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ କୃତଘ୍ନଶ୍ଚ ମିଥ୍ଯାଵାଦୀ ଚ ଵାନର। ପୂର୍ଵଂ କୃତାର୍ଥୋ ରାମସ୍ଯ ନ ତତ୍ପ୍ରତିକରୋଷି ଯତ୍
ତୁମେ ଅସଭ୍ୟ, ଅପକୃତଜ୍ଞ ଓ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, ହେ ମକଡ଼ା; ଯେହেতୁ ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସାହାଯ୍ୟର ପ୍ରତିଦାନ କରୁନାହଁ।
ନନୁ ନାମ କୃତାର୍ଥେନ ତ୍ଵଯା ରାମସ୍ଯ ଵାନର। ସୀତାଯା ମାର୍ଗଣେ ଯତ୍ନଃ କର୍ତଵ୍ଯଃ କୃତମିଚ୍ଛତା
ନିଶ୍ଚୟ ରାମଙ୍କ ଠାରୁ ଉପକାର ପାଇଥିବା ପରେ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦାନ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
ସ ତ୍ଵଂ ଗ୍ରାମ୍ଯେଷୁ ଭୋଗେଷୁ ସକ୍ତୋ ମିଥ୍ଯାପ୍ରତିଶ୍ରଵଃ। ନ ତ୍ଵାଂ ରାମୋ ଵିଜାନୀତେ ସର୍ପଂ ମଣ୍ଡୂକରାଵିଣମ୍
ତୁମେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ସୁଖରେ ଆସକ୍ତ ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ; ରାମ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନି ପାରୁନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ଅଜଗର ବେଙ୍ଗ ଭାବରେ ଲୁଚିଥାଏ।
ମହାଭାଗେନ ରାମେଣ ପାପଃ କରୁଣଵେଦିନା। ହରୀଣାଂ ପ୍ରାପିତୋ ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ଦୁରାତ୍ମା ମହାତ୍ମନା
ଦୟାଳୁ ଓ ମହାନ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ହେ ଦୁଷ୍ଟ, ତୁମେ ମକଡ଼ାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା ହୋଇଛ।
କୃତଂ ଚେନ୍ନାତିଜାନୀଷେ ରାଘଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ସଦ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ହତୋ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ଵାଲିନମ୍
ଯଦି ତୁମେ ମହାନ ରାଘବଙ୍କ ଉପକାର ବୁଝିପାରୁନାହଁ, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବାଲୀଙ୍କୁ ହତ ହେବା ଦେଖିବ।
ନ ସ ସଂକୁଚିତଃ ପନ୍ଥା ଯେନ ଵାଲୀ ହତୋ ଗତଃ। ସମଯେ ତିଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀଵ ମା ଵାଲିପଥମନ୍ଵଗାଃ
ବାଲୀ ଯେପଥରେ ହତ ହେଲେ, ସେଇ ପଥ ବନ୍ଦ ହୋଇନାହିଁ; ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ଦେଖି, ହେ ସୁଗ୍ରୀବ, ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଦୃଢ଼ ରୁହ, ବାଲୀଙ୍କ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରନାହଁ।
ନ ନୂନମିକ୍ଷ୍ଵାକୁଵରସ୍ଯ କାର୍ମୁକା- ଚ୍ଛରାଂଶ୍ଚ ତାନ୍ ପଶ୍ଯସି ଵଜ୍ରସଂନିଭାନ୍। ତତଃ ସୁଖଂ ନାମ ଵିଷେଵସେ ସୁଖୀ ନ ରାମକାର୍ଯଂ ମନସାପ୍ଯଵେକ୍ଷସେ
ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀଙ୍କ ଧନୁଷ ଓ ସେଇ ବଜ୍ରସମ ତୀର ଦେଖୁନାହଁ; ଏହିଠାରୁ ତୁମେ ଆରାମରେ ଭୋଗବିଲାସ କରୁଛ, ମନରେ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ କାମକୁ ଚିନ୍ତା କରୁନାହଁ।
thumb|ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତଥା ବ୍ରୂଵାଣଂ ସୌମିତ୍ରିଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତମିଵ ତେଜସା। ଅବ୍ରଵୀଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ତାରା ତାରାଧିପନିଭାନନା
ଏପରି କହୁଥିବା ଶୌମିତ୍ରି, ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ତାଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁଥିବା ତାରା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନୈଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଵକ୍ତଵ୍ଯୋ ନାଯଂ ପରୁଷମର୍ହତି। ହରୀଣାମୀଶ୍ଵରଃ ଶ୍ରୋତୁଂ ତଵ ଵକ୍ତ୍ରାଦ୍ ଵିଶେଷତଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମକଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ଅଧିପତି, ସେ ତୁମ ମୁଖରୁ ଏପରି କଠୋର କଥା ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ନୈଵାକୃତଜ୍ଞଃ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନ ଶଠୋ ନାପି ଦାରୁଣଃ। ନୈଵାନୃତକଥୋ ଵୀର ନ ଜିହ୍ମଶ୍ଚ କପୀଶ୍ଵରଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ଅପକୃତଜ୍ଞ, ଚତୁର, କିମ୍ବା କଠୋର ନୁହେଁ; ମକଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ଅଧିପତି, ସେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ, ବା ଟେଡ଼ା ମନ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ବୀର।
ଉପକାରଂ କୃତଂ ଵୀରୋ ନାପ୍ଯଯଂ ଵିସ୍ମୃତଃ କପିଃ। ରାମେଣ ଵୀର ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଯଦନ୍ଯୈର୍ଦୁଷ୍କରଂ ରଣେ
ବୀର ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଉପକାରକୁ ଭୁଲିନାହାନ୍ତି; ଯାହା ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଅନ୍ୟେ କରିପାରିନଥିଲେ, ସେହି ଉପକାର ସେ ମନେ ରଖିଛନ୍ତି।
ରାମପ୍ରସାଦାତ୍ କୀର୍ତିଂ ଚ କପିରାଜ୍ଯଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍। ପ୍ରାପ୍ତଵାନିହ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରୁମାଂ ମାଂ ଚ ପରଂତପ
ରାମଙ୍କ କୃପାରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଅମର କୀର୍ତି, ମକଡ଼ାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ, ରୁମା, ମୋତେ ଓ ତୁମକୁ, ହେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା, ପାଇଛନ୍ତି।
ସୁଦୁଃଖଶଯିତଃ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ଯେଦଂ ସୁଖମୁତ୍ତମମ୍। ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ନ ଜାନୀତେ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଯଥା ମୁନିଃ
ପୂର୍ବରୁ ଅତି ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିବା ସେ, ଏବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି; ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପରି ସେ ସଠିକ୍ ସମୟ ବୁଝିପାରୁନାହାନ୍ତି।