ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଂ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜମ୍। ବଭୂଵୁର୍ହରଯସ୍ତ୍ରସ୍ତା ନ ଚୈନଂ ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅକୁ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଭାରି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଦେଖି, ବାନରମାନେ ଭୟଭିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ନାହାନ୍ତି।
ସ ତାଂ ରତ୍ନମଯୀଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପୁଷ୍ପିତକାନନାମ୍। ରମ୍ଯାଂ ରତ୍ନସମାକୀର୍ଣାଂ ଦଦର୍ଶ ମହତୀଂ ଗୁହାମ୍
ସେ ଏକ ବଡ଼ ଗୁହା ଦେଖିଲେ, ଯାହା ରତ୍ନରେ ଭରିଥିଲା, ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଉଦ୍ୟାନରେ ଶୋଭିତ, ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିଲା।
ହର୍ମ୍ଯପ୍ରାସାଦସମ୍ବାଧାଂ ନାନାରତ୍ନୋପଶୋଭିତାମ୍। ସର୍ଵକାମଫଲୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଃ ପୁଷ୍ପିତୈରୁପଶୋଭିତାମ୍
ହରମ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରାସାଦରେ ଭିତରିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛରେ ଶୋଭିତ।
ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵପୁତ୍ରୈଶ୍ଚ ଵାନରୈଃ କାମରୂପିଭିଃ। ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରୈଃ ଶୋଭିତାଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନୈଃ
ଦେବତା ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ପୁଅ ବାନରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ନେଇପାରନ୍ତି, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଏବଂ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଦେଖିବାକୁ ଭଲ ଲାଗୁଥିଲେ, ଏହି ଗୁହାକୁ ଶୋଭା ଦେଇଥିଲେ।
ଚନ୍ଦନାଗୁରୁପଦ୍ମାନାଂ ଗନ୍ଧୈଃ ସୁରଭିଗନ୍ଧିତାମ୍। ମୈରେଯାଣାଂ ମଧୂନାଂ ଚ ସମ୍ମୋଦିତମହାପଥାମ୍
ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ ଏବଂ ପଦ୍ମର ସୁଗନ୍ଧରେ ମହକୁଥିଲା, ମଦ ଏବଂ ମହୁର ଗନ୍ଧରେ ମହାପଥ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଥିଲା।
ଵିନ୍ଧ୍ଯମେରୁଗିରିପ୍ରଖ୍ଯୈଃ ପ୍ରାସାଦୈର୍ନୈକଭୂମିଭିଃ। ଦଦର୍ଶ ଗିରିନଦ୍ଯଶ୍ଚ ଵିମଲାସ୍ତତ୍ର ରାଘଵଃ
ରାଘବ ଏଠାରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ଏବଂ ମେରୁ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ବହୁତ ତଳ ଥିବା ପ୍ରାସାଦ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ନଦୀ ଓ ଝରଣା ଦେଖିଲେ।
ଅଙ୍ଗଦସ୍ଯ ଗୃହଂ ରମ୍ଯଂ ମୈନ୍ଦସ୍ଯ ଦ୍ଵିଵିଦସ୍ଯ ଚ। ଗଵଯସ୍ଯ ଗଵାକ୍ଷସ୍ଯ ଗଜସ୍ଯ ଶରଭସ୍ଯ ଚ
ସେ ଅଙ୍ଗଦ, ମଇନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ଗବୟ, ଗବାକ୍ଷ, ଗଜ ଏବଂ ଶରଭଙ୍କ ରମ୍ୟ ଘର ଦେଖିଲେ।
ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲେଶ୍ଚ ସମ୍ପାତେଃ ସୂର୍ଯାକ୍ଷସ୍ଯ ହନୂମତଃ। ଵୀରବାହୋଃ ସୁବାହୋଶ୍ଚ ନଲସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳି, ସମ୍ପାତି, ସୂର୍ୟାକ୍ଷ, ହନୁମାନ, ବୀରବାହୁ, ସୁବାହୁ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ନଳଙ୍କ ଘର ଦେଖିଲେ।
କୁମୁଦସ୍ଯ ସୁଷେଣସ୍ଯ ତାରଜାମ୍ବଵତୋସ୍ତଥା। ଦଧିଵକ୍ତ୍ରସ୍ଯ ନୀଲସ୍ଯ ସୁପାଟଲସୁନେତ୍ରଯୋଃ
କୁମୁଦ, ସୁଷେଣ, ତାର, ଜାମ୍ବବନ୍ତ, ଦଧିବକ୍ତ୍ର, ନୀଳ, ସୁପାଟଳ ଏବଂ ସୁନେତ୍ରଙ୍କ ଘର ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ଏତେଷାଂ କପିମୁଖ୍ଯାନାଂ ରାଜମାର୍ଗେ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଦଦର୍ଶ ଗୃହମୁଖ୍ଯାନି ମହାସାରାଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାଜପଥରେ ଏହି ମହାନ ବାନର ନାୟକମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଘରଗୁଡିକ ଦେଖିଲେ, ସବୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପାଣ୍ଡୁରାଭ୍ରପ୍ରକାଶାନି ଗନ୍ଧମାଲ୍ଯଯୁତାନି ଚ। ପ୍ରଭୂତଧନଧାନ୍ଯାନି ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନୈଃ ଶୋଭିତାନି ଚ
ସେଉଁଠି ଘରଗୁଡିକ ଧଳା ମେଘ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ମାଳାର ସୁଗନ୍ଧରେ ମହକୁଥିଲା, ବହୁତ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ଭରିଥିଲା, ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ନାରୀମାନେ ଶୋଭା ଦେଇଥିଲେ।
ପାଣ୍ଡୁରେଣ ତୁ ଶୈଲେନ ପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ଦୁରାସଦମ୍। ଵାନରେନ୍ଦ୍ରଗୃହଂ ରମ୍ଯଂ ମହେନ୍ଦ୍ରସଦନୋପମମ୍
ଧଳା ପାହାଡ଼ରେ ଘେରାଯାଇଥିବା, ଯାହାକୁ ପହଞ୍ଚିବା ଅତି କଷ୍ଟ, ବାନର ରାଜାଙ୍କର ରମ୍ୟ ଘର ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହଲ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଶୁକ୍ଲୈଃ ପ୍ରାସାଦଶିଖରୈଃ କୈଲାସଶିଖରୋପମୈଃ। ସର୍ଵକାମଫଲୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଃ ପୁଷ୍ପିତୈରୁପଶୋଭିତମ୍
ଧଳା ପ୍ରାସାଦର ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛରେ ଶୋଭିତ।
ମହେନ୍ଦ୍ରଦତ୍ତୈଃ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭିର୍ନୀଲଜୀମୂତସଂନିଭୈଃ। ଦିଵ୍ଯପୁଷ୍ପଫଲୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଃ ଶୀତଚ୍ଛାଯୈର୍ମନୋରମୈଃ
ମହେନ୍ଦ୍ର ଦିଆ ଗୋଟିଏ ଗଛ, ମେଘ ପରି ନୀଳ, ଦିବ୍ୟ ଫୁଲ ଏବଂ ଫଳରେ ଭରିଥିବା, ଶୀତ ଛାୟା ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା।
ହରିଭିଃ ସଂଵୃତଦ୍ଵାରଂ ବଲିଭିଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣିଭିଃ। ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯାଵୃତଂ ଶୁଭ୍ରଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନତୋରଣମ୍
ଏହାର ଦ୍ୱାର ବଳିଯୁକ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବାନରମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଧଳା ଚମକୁଥିବା, ତପ୍ତ ସୁନାର ତୋରଣ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଗୃହଂ ରମ୍ଯଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାବଲଃ। ଅଵାର୍ଯମାଣଃ ସୌମିତ୍ରିର୍ମହାଭ୍ରମିଵ ଭାସ୍କରଃ
ସୁମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ରମ୍ୟ ଘରକୁ ବାଧା ନହୋଇ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ମହାମେଘରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି।
ସ ସପ୍ତ କକ୍ଷ୍ଯା ଧର୍ମାତ୍ମା ଯାନାସନସମାଵୃତାଃ। ଦଦର୍ଶ ସୁମହଦ୍ଗୁପ୍ତଂ ଦଦର୍ଶାନ୍ତଃପୁରଂ ମହତ୍
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜଣେ ସାତଟି ଘେରା, ଯେଉଁଠି ଯାନ ଏବଂ ଆସନ ରହିଥିଲା, ଏବଂ ଭିତରେ ବଡ଼ ଏବଂ ଭଲ ରକ୍ଷା ହୋଇଥିବା ଅନ୍ତଃପୁର ଦେଖିଲେ।
ହୈମରାଜତପର୍ଯଙ୍କୈର୍ବହୁଭିଶ୍ଚ ଵରାସନୈଃ। ମହାର୍ହାସ୍ତରଣୋପେତୈସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ସମାଵୃତମ୍
ସେଉଁଠି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ରୌପ୍ୟର ପର୍ଯ୍ୟଙ୍କ, ଅନେକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆସନ, ମୂଲ୍ୟବାନ ଚାଦରରେ ଢାକା ଥିଲା, ସବୁଠି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ପ୍ରଵିଶନ୍ନେଵ ସତତଂ ଶୁଶ୍ରାଵ ମଧୁରସ୍ଵନମ୍। ତନ୍ତ୍ରୀଗୀତସମାକୀର୍ଣଂ ସମତାଲପଦାକ୍ଷରମ୍
ସେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ବେଳେ, ସବୁବେଳେ ମଧୁର ସ୍ୱର ଶୁଣିଲେ, ଯାହା ତାନପୂରା ଓ ଗୀତର ସୁର ଏବଂ ତାଳରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମିଶିଥିଲା।
ବହ୍ଵୀଶ୍ଚ ଵିଵିଧାକାରା ରୂପଯୌଵନଗର୍ଵିତାଃ। ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସୁଗ୍ରୀଵଭଵନେ ଦଦର୍ଶ ସ ମହାବଲଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମହଳରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର, ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ଗର୍ବିତ ଅନେକ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଭିଜନସମ୍ପନ୍ନାସ୍ତତ୍ର ମାଲ୍ଯକୃତସ୍ରଜଃ। ଵରମାଲ୍ଯକୃତଵ୍ଯଗ୍ରା ଭୂଷଣୋତ୍ତମଭୂଷିତାଃ
ସେଠାରେ ସେ ମହିଳାମାନେ ଉଚ୍ଚ ବଂଶର, ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଳା ତିଆରି କରିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ନାତୃପ୍ତାନ୍ ନାତି ଚାଵ୍ଯଗ୍ରାନ୍ ନାନୁଦାତ୍ତପରିଚ୍ଛଦାନ୍। ସୁଗ୍ରୀଵାନୁଚରାଂଶ୍ଚାପି ଲକ୍ଷଯାମାସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସେବକମାନେ ନ ଅତି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ନ ଅତି ଉତ୍ସୁକ୍ତ, ନ ଅବ୍ୟବସ୍ଥିତ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖିଲେ।
କୂଜିତଂ ନୂପୁରାଣାଂ ଚ କାଞ୍ଚୀନାଂ ନିଃସ୍ଵନଂ ତଥା। ସ ନିଶମ୍ଯ ତତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୌମିତ୍ରିର୍ଲଜ୍ଜିତୋଽଭଵତ୍
ନୂପୁରର କୁଞ୍ଜିକା ଓ କାଞ୍ଚୀର ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଠାରେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ।
ରୋଷଵେଗପ୍ରକୁପିତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚାଭରଣସ୍ଵନମ୍। ଚକାର ଜ୍ଯାସ୍ଵନଂ ଵୀରୋ ଦିଶଃ ଶବ୍ଦେନ ପୂରଯନ୍
ଗହନାର ସ୍ୱର ଶୁଣି, କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ସେ ବୀର ଧନୁର ତାର ଟାଣିଲେ, ଯାହାର ଧ୍ୱନି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭରିଦେଲା।
ଚାରିତ୍ରେଣ ମହାବାହୁରପକୃଷ୍ଟଃ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ତସ୍ଥାଵେକାନ୍ତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ରାମକୋପସମନ୍ଵିତଃ
ମହାବାହୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଚରଣରେ ଅପମାନିତ ଓ ରାମଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଏକାନ୍ତରେ ଦାଉଡ଼ି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
ତେନ ଚାପସ୍ଵନେନାଥ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ଲଵଗାଧିପଃ। ଵିଜ୍ଞାଯାଗମନଂ ତ୍ରସ୍ତଃ ସ ଚଚାଲ ଵରାସନାତ୍
ତାହାପରେ ଧନୁର ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ବାନରମାନ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ଆଗମନ ବୁଝିଲେ, ଭୟରେ ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରୁ ଉଠିପଡ଼ିଲେ।
ଅଙ୍ଗଦେନ ଯଥା ମହ୍ଯଂ ପୁରସ୍ତାତ୍ ପ୍ରତିଵେଦିତମ୍। ସୁଵ୍ଯକ୍ତମେଷ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୌମିତ୍ରିର୍ଭ୍ରାତୃଵତ୍ସଲଃ
ଅଙ୍ଗଦ ଯେପରି ଆଗରୁ ମୋତେ କହିଥିଲେ, ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଭାଇ ପ୍ରତି ପ୍ରେମିକ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
ଅଙ୍ଗଦେନ ସମାଖ୍ଯାତୋ ଜ୍ଯାସ୍ଵନେନ ଚ ଵାନରଃ। ବୁବୁଧେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମୁଖଂ ଚାସ୍ଯ ଵ୍ଯଶୁଷ୍ଯତ
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ କଥା ଓ ଧନୁର ଧ୍ୱନି ଦ୍ୱାରା, ବାନର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଆଗମନ ବୁଝିଲେ, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଗଲା।
ତତସ୍ତାରାଂ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାମ୍। ଉଵାଚ ହିତମଵ୍ଯଗ୍ରସ୍ତ୍ରାସସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତମାନସଃ
ତାପରେ, ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଉଥିବା ତାରାଙ୍କୁ ଉପକାରୀ କଥା କହିଲେ।
କିଂ ନୁ ରୁଟ୍କାରଣଂ ସୁଭ୍ରୁ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ମୃଦୁମାନସଃ। ସରୋଷ ଇଵ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯେନାଯଂ ରାଘଵାନୁଜଃ
ସୁନ୍ଦର ଭୃକ୍ତିବଳି, ସ୍ୱଭାବରେ ମୃଦୁ ଏହି ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ କିଏ ଦ୍ୱାରା କ୍ରୋଧିତ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଆସିବାର କାରଣ କଣ ହେବ?