ଆର୍ତସ୍ଯ ହୃତଦାରସ୍ଯ ପରୁଷଂ ପୁରୁଷାନ୍ତରାତ୍। ଵଚନଂ ମର୍ଷଣୀଯଂ ତେ ରାଘଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଯିଏ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଜନାନ୍ତି ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଚୋରାଯାଇଛି, ଏହି ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା କଠୋର କଥାକୁ ତୁମେ ସହିବା ଉଚିତ।
କୃତାପରାଧସ୍ଯ ହି ତେ ନାନ୍ଯତ୍ ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ କ୍ଷମମ୍। ଅନ୍ତରେଣାଞ୍ଜଲିଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ପ୍ରସାଦନାତ୍
ଅପରାଧ କରିଥିବା ଜଣେ ପାଇଁ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖୁନି; ହାତ ଜୋଡି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର କ୍ଷମା ଚାହିବା ଛଡ଼ା।
ନିଯୁକ୍ତୈର୍ମନ୍ତ୍ରିଭିର୍ଵାଚ୍ଯୋ ହ୍ଯଵଶ୍ଯଂ ପାର୍ଥିଵୋ ହିତମ୍। ଇତ ଏଵ ଭଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ବ୍ରଵୀମ୍ଯଵଧୃତଂ ଵଚଃ
ରାଜାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଭଲ ଉପଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଭୟକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ଅନୁରୋଧ ନକରି ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା କହୁଛି।
ଅଭିକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସମର୍ଥୋ ହି ଚାପମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ରାଘଵଃ। ସଦେଵାସୁରଗନ୍ଧର୍ଵଂ ଵଶେ ସ୍ଥାପଯିତୁଂ ଜଗତ୍
ଯେତେବେଳେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ରାଘବ ଧନୁଷ ଉଠାନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ସହିତ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ନିଜ ଅଧିନରେ ରଖିପାରିବେ।
ନ ସ କ୍ଷମଃ କୋପଯିତୁଂ ଯଃ ପ୍ରସାଦ୍ଯଃ ପୁନର୍ଭଵେତ୍। ପୂର୍ଵୋପକାରଂ ସ୍ମରତା କୃତଜ୍ଞେନ ଵିଶେଷତଃ
ଯିଏ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା ପରେ ପୁନି କ୍ରୋଧିତ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବିଶେଷ କରି ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ଉପକାର ସ୍ମରଣ କରେ ଏବଂ କୃତଜ୍ଞ।
ତସ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନା ପ୍ରଣମ୍ଯ ତ୍ଵଂ ସପୁତ୍ରଃ ସସୁହୃଜ୍ଜନଃ। ରାଜଂସ୍ତିଷ୍ଠ ସ୍ଵସମଯେ ଭର୍ତୁର୍ଭାର୍ଯେଵ ତଦ୍ଵଶେ
ଏହି କାରଣରୁ, ତୁମେ ନିଜ ପୁତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇବା ଉଚିତ। ରାଜା ଭାବରେ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱରେ ରୁହ, ଯେପରି ଜଣେ ପତ୍ନୀ ନିଜ ପତିଙ୍କ ଅଧିନରେ ରହେ।
ନ ରାମରାମାନୁଜଶାସନଂ ତ୍ଵଯା କପୀନ୍ଦ୍ର ଯୁକ୍ତଂ ମନସାପ୍ଯପୋହିତୁମ୍। ମନୋ ହି ତେ ଜ୍ଞାସ୍ଯତି ମାନୁଷଂ ବଲଂ ସରାଘଵସ୍ଯାସ୍ଯ ସୁରେନ୍ଦ୍ରଵର୍ଚସଃ
ମକଡ଼ାମାନଙ୍କ ରାଜା, ତୁମେ ରାମ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କର ଆଜ୍ଞାକୁ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଅନଦେଖା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ତୁମ ମନ ଶୀଘ୍ର ଏହି ରାଘବଙ୍କର ମାନବୀୟ ଶକ୍ତିକୁ ଜଣିବ, ଯିଏ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
thumb|ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ତିରିଶି ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ଅଥ ପ୍ରତିସମାଦିଷ୍ଟୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା। ପ୍ରଵିଵେଶ ଗୁହାଂ ରମ୍ଯାଂ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ରାମଶାସନାତ୍
ତାପରେ, ଶତ୍ରୁବିରଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ରମ୍ୟ କିଷ୍କିନ୍ଧାର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଦ୍ଵାରସ୍ଥା ହରଯସ୍ତତ୍ର ମହାକାଯା ମହାବଲାଃ। ବଭୂଵୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵେ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯଃ ସ୍ଥିତାଃ
ସେଠାରେ ଦ୍ୱାରରେ ବଡ଼ ଦେହ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମକଡ଼ାମାନେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଂ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜମ୍। ବଭୂଵୁର୍ହରଯସ୍ତ୍ରସ୍ତା ନ ଚୈନଂ ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅକୁ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଭାରି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଦେଖି, ବାନରମାନେ ଭୟଭିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ନାହାନ୍ତି।
ସ ତାଂ ରତ୍ନମଯୀଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପୁଷ୍ପିତକାନନାମ୍। ରମ୍ଯାଂ ରତ୍ନସମାକୀର୍ଣାଂ ଦଦର୍ଶ ମହତୀଂ ଗୁହାମ୍
ସେ ଏକ ବଡ଼ ଗୁହା ଦେଖିଲେ, ଯାହା ରତ୍ନରେ ଭରିଥିଲା, ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଉଦ୍ୟାନରେ ଶୋଭିତ, ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିଲା।
ହର୍ମ୍ଯପ୍ରାସାଦସମ୍ବାଧାଂ ନାନାରତ୍ନୋପଶୋଭିତାମ୍। ସର୍ଵକାମଫଲୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଃ ପୁଷ୍ପିତୈରୁପଶୋଭିତାମ୍
ହରମ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରାସାଦରେ ଭିତରିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛରେ ଶୋଭିତ।
ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵପୁତ୍ରୈଶ୍ଚ ଵାନରୈଃ କାମରୂପିଭିଃ। ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରୈଃ ଶୋଭିତାଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନୈଃ
ଦେବତା ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ପୁଅ ବାନରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ନେଇପାରନ୍ତି, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଏବଂ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଦେଖିବାକୁ ଭଲ ଲାଗୁଥିଲେ, ଏହି ଗୁହାକୁ ଶୋଭା ଦେଇଥିଲେ।
ଚନ୍ଦନାଗୁରୁପଦ୍ମାନାଂ ଗନ୍ଧୈଃ ସୁରଭିଗନ୍ଧିତାମ୍। ମୈରେଯାଣାଂ ମଧୂନାଂ ଚ ସମ୍ମୋଦିତମହାପଥାମ୍
ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ ଏବଂ ପଦ୍ମର ସୁଗନ୍ଧରେ ମହକୁଥିଲା, ମଦ ଏବଂ ମହୁର ଗନ୍ଧରେ ମହାପଥ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଥିଲା।
ଵିନ୍ଧ୍ଯମେରୁଗିରିପ୍ରଖ୍ଯୈଃ ପ୍ରାସାଦୈର୍ନୈକଭୂମିଭିଃ। ଦଦର୍ଶ ଗିରିନଦ୍ଯଶ୍ଚ ଵିମଲାସ୍ତତ୍ର ରାଘଵଃ
ରାଘବ ଏଠାରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ଏବଂ ମେରୁ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ବହୁତ ତଳ ଥିବା ପ୍ରାସାଦ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ନଦୀ ଓ ଝରଣା ଦେଖିଲେ।
ଅଙ୍ଗଦସ୍ଯ ଗୃହଂ ରମ୍ଯଂ ମୈନ୍ଦସ୍ଯ ଦ୍ଵିଵିଦସ୍ଯ ଚ। ଗଵଯସ୍ଯ ଗଵାକ୍ଷସ୍ଯ ଗଜସ୍ଯ ଶରଭସ୍ଯ ଚ
ସେ ଅଙ୍ଗଦ, ମଇନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ଗବୟ, ଗବାକ୍ଷ, ଗଜ ଏବଂ ଶରଭଙ୍କ ରମ୍ୟ ଘର ଦେଖିଲେ।
ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲେଶ୍ଚ ସମ୍ପାତେଃ ସୂର୍ଯାକ୍ଷସ୍ଯ ହନୂମତଃ। ଵୀରବାହୋଃ ସୁବାହୋଶ୍ଚ ନଲସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳି, ସମ୍ପାତି, ସୂର୍ୟାକ୍ଷ, ହନୁମାନ, ବୀରବାହୁ, ସୁବାହୁ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ନଳଙ୍କ ଘର ଦେଖିଲେ।
କୁମୁଦସ୍ଯ ସୁଷେଣସ୍ଯ ତାରଜାମ୍ବଵତୋସ୍ତଥା। ଦଧିଵକ୍ତ୍ରସ୍ଯ ନୀଲସ୍ଯ ସୁପାଟଲସୁନେତ୍ରଯୋଃ
କୁମୁଦ, ସୁଷେଣ, ତାର, ଜାମ୍ବବନ୍ତ, ଦଧିବକ୍ତ୍ର, ନୀଳ, ସୁପାଟଳ ଏବଂ ସୁନେତ୍ରଙ୍କ ଘର ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ଏତେଷାଂ କପିମୁଖ୍ଯାନାଂ ରାଜମାର୍ଗେ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଦଦର୍ଶ ଗୃହମୁଖ୍ଯାନି ମହାସାରାଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାଜପଥରେ ଏହି ମହାନ ବାନର ନାୟକମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଘରଗୁଡିକ ଦେଖିଲେ, ସବୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପାଣ୍ଡୁରାଭ୍ରପ୍ରକାଶାନି ଗନ୍ଧମାଲ୍ଯଯୁତାନି ଚ। ପ୍ରଭୂତଧନଧାନ୍ଯାନି ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନୈଃ ଶୋଭିତାନି ଚ
ସେଉଁଠି ଘରଗୁଡିକ ଧଳା ମେଘ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ମାଳାର ସୁଗନ୍ଧରେ ମହକୁଥିଲା, ବହୁତ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ଭରିଥିଲା, ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ନାରୀମାନେ ଶୋଭା ଦେଇଥିଲେ।
ପାଣ୍ଡୁରେଣ ତୁ ଶୈଲେନ ପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ଦୁରାସଦମ୍। ଵାନରେନ୍ଦ୍ରଗୃହଂ ରମ୍ଯଂ ମହେନ୍ଦ୍ରସଦନୋପମମ୍
ଧଳା ପାହାଡ଼ରେ ଘେରାଯାଇଥିବା, ଯାହାକୁ ପହଞ୍ଚିବା ଅତି କଷ୍ଟ, ବାନର ରାଜାଙ୍କର ରମ୍ୟ ଘର ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହଲ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଶୁକ୍ଲୈଃ ପ୍ରାସାଦଶିଖରୈଃ କୈଲାସଶିଖରୋପମୈଃ। ସର୍ଵକାମଫଲୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଃ ପୁଷ୍ପିତୈରୁପଶୋଭିତମ୍
ଧଳା ପ୍ରାସାଦର ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛରେ ଶୋଭିତ।
ମହେନ୍ଦ୍ରଦତ୍ତୈଃ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭିର୍ନୀଲଜୀମୂତସଂନିଭୈଃ। ଦିଵ୍ଯପୁଷ୍ପଫଲୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଃ ଶୀତଚ୍ଛାଯୈର୍ମନୋରମୈଃ
ମହେନ୍ଦ୍ର ଦିଆ ଗୋଟିଏ ଗଛ, ମେଘ ପରି ନୀଳ, ଦିବ୍ୟ ଫୁଲ ଏବଂ ଫଳରେ ଭରିଥିବା, ଶୀତ ଛାୟା ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା।
ହରିଭିଃ ସଂଵୃତଦ୍ଵାରଂ ବଲିଭିଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣିଭିଃ। ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯାଵୃତଂ ଶୁଭ୍ରଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନତୋରଣମ୍
ଏହାର ଦ୍ୱାର ବଳିଯୁକ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବାନରମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଧଳା ଚମକୁଥିବା, ତପ୍ତ ସୁନାର ତୋରଣ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଗୃହଂ ରମ୍ଯଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାବଲଃ। ଅଵାର୍ଯମାଣଃ ସୌମିତ୍ରିର୍ମହାଭ୍ରମିଵ ଭାସ୍କରଃ
ସୁମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ରମ୍ୟ ଘରକୁ ବାଧା ନହୋଇ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ମହାମେଘରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି।
ସ ସପ୍ତ କକ୍ଷ୍ଯା ଧର୍ମାତ୍ମା ଯାନାସନସମାଵୃତାଃ। ଦଦର୍ଶ ସୁମହଦ୍ଗୁପ୍ତଂ ଦଦର୍ଶାନ୍ତଃପୁରଂ ମହତ୍
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜଣେ ସାତଟି ଘେରା, ଯେଉଁଠି ଯାନ ଏବଂ ଆସନ ରହିଥିଲା, ଏବଂ ଭିତରେ ବଡ଼ ଏବଂ ଭଲ ରକ୍ଷା ହୋଇଥିବା ଅନ୍ତଃପୁର ଦେଖିଲେ।
ହୈମରାଜତପର୍ଯଙ୍କୈର୍ବହୁଭିଶ୍ଚ ଵରାସନୈଃ। ମହାର୍ହାସ୍ତରଣୋପେତୈସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ସମାଵୃତମ୍
ସେଉଁଠି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ରୌପ୍ୟର ପର୍ଯ୍ୟଙ୍କ, ଅନେକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆସନ, ମୂଲ୍ୟବାନ ଚାଦରରେ ଢାକା ଥିଲା, ସବୁଠି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ପ୍ରଵିଶନ୍ନେଵ ସତତଂ ଶୁଶ୍ରାଵ ମଧୁରସ୍ଵନମ୍। ତନ୍ତ୍ରୀଗୀତସମାକୀର୍ଣଂ ସମତାଲପଦାକ୍ଷରମ୍
ସେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ବେଳେ, ସବୁବେଳେ ମଧୁର ସ୍ୱର ଶୁଣିଲେ, ଯାହା ତାନପୂରା ଓ ଗୀତର ସୁର ଏବଂ ତାଳରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମିଶିଥିଲା।
ବହ୍ଵୀଶ୍ଚ ଵିଵିଧାକାରା ରୂପଯୌଵନଗର୍ଵିତାଃ। ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସୁଗ୍ରୀଵଭଵନେ ଦଦର୍ଶ ସ ମହାବଲଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମହଳରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର, ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ଗର୍ବିତ ଅନେକ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।