ଅଯଂ ଚ ତନଯୋ ରାଜଂସ୍ତାରାଯା ଦଯିତୋଽଙ୍ଗଦଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସକାଶଂ ତେ ପ୍ରେଷିତସ୍ତ୍ଵରଯାନଘ
ଏହିଁଜଣ ହେଉଛନ୍ତି ରାଜା, ତୁମର ପୁଅ ତାରାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଅଙ୍ଗଦ, ଯିଏ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପାଖକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ପଠାଯାଇଛନ୍ତି, ହେ ନିର୍ମଳ।
ସୋଽଯଂ ରୋଷପରୀତାକ୍ଷୋ ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଵାନରାନ୍ ଵାନରପତେ ଚକ୍ଷୁଷା ନିର୍ଦହନ୍ନିଵ
ଏହିଁଜଣ ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ରଙ୍ଗିନ, ଦ୍ୱାରେ ଦଢ଼ିଆଛନ୍ତି, ସେ ଶୂରବୀର, ବାନରମାନେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ି ଜଣେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ୁଥିବା ପରି ଭୟଭିତ।
ତସ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନା ପ୍ରଣାମଂ ତ୍ଵଂ ସପୁତ୍ରଃ ସହବାନ୍ଧଵଃ। ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରଂ ମହାରାଜ ରୋଷୋ ହ୍ଯଦ୍ଯୋପଶାମ୍ଯତାମ୍
ଏହିପରି, ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ ପୁଅ ଓ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଅ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଆଜି ଶାନ୍ତ ହେଉ।
ଯଥା ହି ରାମୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ସମାହିତଃ। ରାଜଂସ୍ତିଷ୍ଠ ସ୍ଵସମଯେ ଭଵ ସତ୍ଯପ୍ରତିଶ୍ରଵଃ
ଯେପରି ରାମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସେପରି ଦୃଢ଼ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ କର, ହେ ରାଜା; ତୁମ ଦିଆଁଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କର, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରୁହ।
thumb|ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏହି ବତିଶ ତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅଙ୍ଗଦସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସଚିଵୈଃ ସହ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ କୁପିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁମୋଚାସନମାତ୍ମଵାନ୍
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୋଧିତ ହେବାର କଥା ଶୁଣି, ଶାନ୍ତ ମନେ ଆସନ ଛାଡ଼ିଲେ।
ସ ଚ ତାନବ୍ରଵୀଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଗୁରୁଲାଘଵମ୍। ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ୍ ମନ୍ତ୍ରକୁଶଲୋ ମନ୍ତ୍ରେଷୁ ପରିନିଷ୍ଠିତଃ
ସେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ହଳକାତା ବିଚାର କରି, ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଦକ୍ଷ ସମ୍ପର୍କରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ନ ମେ ଦୁର୍ଵ୍ଯାହୃତଂ କିଂଚିନ୍ନାପି ମେ ଦୁରନୁଷ୍ଠିତମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାଘଵଭ୍ରାତା କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କିମିତି ଚିନ୍ତଯେ
ମୁଁ କେବେ ଭୁଲ କଥା କହିନାହିଁ, କିମ୍ବା ଭୁଲ କାମ କରିନାହିଁ; ତଥାପି ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କାହିଁକି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରୁଛି।
ଅସୁହୃଦ୍ଭିର୍ମମାମିତ୍ରୈର୍ନିତ୍ଯମନ୍ତରଦର୍ଶିଭିଃ। ମମ ଦୋଷାନସମ୍ଭୂତାନ୍ ଶ୍ରାଵିତୋ ରାଘଵାନୁଜଃ
ମୋ ଶତ୍ରୁମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ମୋ ଉପରେ ନଜର ରଖନ୍ତି ଓ ମୋତେ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ରାଘବଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମୋ ତରଫରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନ ହୋଇଥିବା ଦୋଷ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି।
ଅତ୍ର ତାଵଦ୍ ଯଥାବୁଦ୍ଧିଃ ସର୍ଵୈରେଵ ଯଥାଵିଧି। ଭାଵସ୍ଯ ନିଶ୍ଚଯସ୍ତାଵଦ୍ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ନିପୁଣଂ ଶନୈଃ
ଏଠି, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଓ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଘଟଣାର ସଠିକ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଧୀରେ ଧୀରେ ଏବଂ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିବା ଦରକାର।
ନ ଖଲ୍ଵସ୍ତି ମମ ତ୍ରାସୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣାନ୍ନାପି ରାଘଵାତ୍। ମିତ୍ରଂ ସ୍ଵସ୍ଥାନକୁପିତଂ ଜନଯତ୍ଯେଵ ସମ୍ଭ୍ରମମ୍
ମୋତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କିମ୍ବା ରାଘବଙ୍କୁ ନେଇ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଅକାରଣରେ ଜଣେ ବନ୍ଧୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ସେ ସବୁବେଳେ ଚିନ୍ତା ଦେଇଥାଏ।
ସର୍ଵଥା ସୁକରଂ ମିତ୍ରଂ ଦୁଷ୍କରଂ ପ୍ରତିପାଲନମ୍। ଅନିତ୍ଯତ୍ଵାତ୍ ତୁ ଚିତ୍ତାନାଂ ପ୍ରୀତିରଲ୍ପେଽପି ଭିଦ୍ଯତେ
ବନ୍ଧୁ ବନେଇବା ସହଜ, କିନ୍ତୁ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ରଖିବା ଅତି କଷ୍ଟକର; କାରଣ ମନ ଅସ୍ଥିର ଥିବାରୁ, ଗୋଟିଏ ଛୋଟ କଥାରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନେହ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
ଅତୋ ନିମିତ୍ତଂ ତ୍ରସ୍ତୋଽହଂ ରାମେଣ ତୁ ମହାତ୍ମନା। ଯନ୍ମମୋପକୃତଂ ଶକ୍ଯଂ ପ୍ରତିକର୍ତୁଂ ନ ତନ୍ମଯା
ଏହି ଦିନରେ ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭୀତ ହେଉଛି, ଯେଉଁ ମହାତ୍ମା ମୋ ପାଇଁ ଯେତେ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ମୁଁ ଫେରାଇ ପାରିବି ନାହିଁ।
ସୁଗ୍ରୀଵେଣୈଵମୁକ୍ତେ ତୁ ହନୂମାନ୍ ହରିପୁଂଗଵଃ। ଉଵାଚ ସ୍ଵେନ ତର୍କେଣ ମଧ୍ଯେ ଵାନରମନ୍ତ୍ରିଣାମ୍
ସୁଗ୍ରୀବ କହିବା ପରେ, ମକଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହନୁମାନ ନିଜ ବିଚାର ରଖିଲେ।
ସର୍ଵଥା ନୈତଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଯତ୍ ତ୍ଵଂ ହରିଗଣେଶ୍ଵର। ନ ଵିସ୍ମରସି ସୁସ୍ନିଗ୍ଧମୁପକାରଂ କୃତଂ ଶୁଭମ୍
ମକଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ, ତୁମେ ଯେ ଉପକାର କରାଯାଇଥିବା ଭଲ ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବାନ କାମକୁ ଭୁଲିନାହାଁ, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ।
ରାଘଵେଣ ତୁ ଵୀରେଣ ଭଯମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦୂରତଃ। ତ୍ଵତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ହତୋ ଵାଲୀ ଶକ୍ରତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମଃ
ବୀର ରାଘବ, ଭୟକୁ ଦୂର କରି, ତୁମ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ପ୍ରତାପୀ ବାଲୀଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ସର୍ଵଥା ପ୍ରଣଯାତ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଘଵୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ଭ୍ରାତରଂ ସମ୍ପ୍ରହିତଵାଁଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଲକ୍ଷ୍ମିଵର୍ଧନମ୍
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ରାଘବ ଏହି ଦିନରେ ପ୍ରେମରୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଇଛନ୍ତି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେ ନିଜ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯିଏ ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ପଠାଇଛନ୍ତି।
ତ୍ଵଂ ପ୍ରମତ୍ତୋ ନ ଜାନୀଷେ କାଲଂ କାଲଵିଦାଂ ଵର। ଫୁଲ୍ଲସପ୍ତଚ୍ଛଦଶ୍ଯାମା ପ୍ରଵୃତ୍ତା ତୁ ଶରଚ୍ଛୁଭା
ତୁମେ ଅସାବଧାନ ଅଛ, କାଳକୁ ଜଣାନି; କାଳ ଜଣାଇବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ। ଫୁଲିଥିବା ସପ୍ତଚ୍ଛଦ ଗଛରେ ଶରତ୍ ଋତୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି।
ନିର୍ମଲଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରା ଦ୍ଯୌଃ ପ୍ରଣଷ୍ଟବଲାହକା। ପ୍ରସନ୍ନାଶ୍ଚ ଦିଶଃ ସର୍ଵାଃ ସରିତଶ୍ଚ ସରାଂସି ଚ
ଆକାଶ ଏବେ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ମଳ; ବଦଳ ହେବାର ଚିହ୍ନ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଦିଶା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ନଦୀ ଓ ଝିଲିକ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ।
ପ୍ରାପ୍ତମୁଦ୍ଯୋଗକାଲଂ ତୁ ନାଵୈଷି ହରିପୁଂଗଵ। ତ୍ଵଂ ପ୍ରମତ୍ତ ଇତି ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽଯମିହାଗତଃ
କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବା ସମୟ ଆସିଛି, ମକଡ଼ାମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ; ତୁମେ ଏହି ସମୟକୁ ଜଣାନି। ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, କାରଣ ତୁମେ ଅସାବଧାନ ଅଛ।
ଆର୍ତସ୍ଯ ହୃତଦାରସ୍ଯ ପରୁଷଂ ପୁରୁଷାନ୍ତରାତ୍। ଵଚନଂ ମର୍ଷଣୀଯଂ ତେ ରାଘଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଯିଏ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଜନାନ୍ତି ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଚୋରାଯାଇଛି, ଏହି ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା କଠୋର କଥାକୁ ତୁମେ ସହିବା ଉଚିତ।
କୃତାପରାଧସ୍ଯ ହି ତେ ନାନ୍ଯତ୍ ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ କ୍ଷମମ୍। ଅନ୍ତରେଣାଞ୍ଜଲିଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ପ୍ରସାଦନାତ୍
ଅପରାଧ କରିଥିବା ଜଣେ ପାଇଁ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖୁନି; ହାତ ଜୋଡି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର କ୍ଷମା ଚାହିବା ଛଡ଼ା।
ନିଯୁକ୍ତୈର୍ମନ୍ତ୍ରିଭିର୍ଵାଚ୍ଯୋ ହ୍ଯଵଶ୍ଯଂ ପାର୍ଥିଵୋ ହିତମ୍। ଇତ ଏଵ ଭଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ବ୍ରଵୀମ୍ଯଵଧୃତଂ ଵଚଃ
ରାଜାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଭଲ ଉପଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଭୟକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ଅନୁରୋଧ ନକରି ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା କହୁଛି।
ଅଭିକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସମର୍ଥୋ ହି ଚାପମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ରାଘଵଃ। ସଦେଵାସୁରଗନ୍ଧର୍ଵଂ ଵଶେ ସ୍ଥାପଯିତୁଂ ଜଗତ୍
ଯେତେବେଳେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ରାଘବ ଧନୁଷ ଉଠାନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ସହିତ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ନିଜ ଅଧିନରେ ରଖିପାରିବେ।
ନ ସ କ୍ଷମଃ କୋପଯିତୁଂ ଯଃ ପ୍ରସାଦ୍ଯଃ ପୁନର୍ଭଵେତ୍। ପୂର୍ଵୋପକାରଂ ସ୍ମରତା କୃତଜ୍ଞେନ ଵିଶେଷତଃ
ଯିଏ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା ପରେ ପୁନି କ୍ରୋଧିତ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବିଶେଷ କରି ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ଉପକାର ସ୍ମରଣ କରେ ଏବଂ କୃତଜ୍ଞ।
ତସ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନା ପ୍ରଣମ୍ଯ ତ୍ଵଂ ସପୁତ୍ରଃ ସସୁହୃଜ୍ଜନଃ। ରାଜଂସ୍ତିଷ୍ଠ ସ୍ଵସମଯେ ଭର୍ତୁର୍ଭାର୍ଯେଵ ତଦ୍ଵଶେ
ଏହି କାରଣରୁ, ତୁମେ ନିଜ ପୁତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇବା ଉଚିତ। ରାଜା ଭାବରେ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱରେ ରୁହ, ଯେପରି ଜଣେ ପତ୍ନୀ ନିଜ ପତିଙ୍କ ଅଧିନରେ ରହେ।
ନ ରାମରାମାନୁଜଶାସନଂ ତ୍ଵଯା କପୀନ୍ଦ୍ର ଯୁକ୍ତଂ ମନସାପ୍ଯପୋହିତୁମ୍। ମନୋ ହି ତେ ଜ୍ଞାସ୍ଯତି ମାନୁଷଂ ବଲଂ ସରାଘଵସ୍ଯାସ୍ଯ ସୁରେନ୍ଦ୍ରଵର୍ଚସଃ
ମକଡ଼ାମାନଙ୍କ ରାଜା, ତୁମେ ରାମ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କର ଆଜ୍ଞାକୁ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଅନଦେଖା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ତୁମ ମନ ଶୀଘ୍ର ଏହି ରାଘବଙ୍କର ମାନବୀୟ ଶକ୍ତିକୁ ଜଣିବ, ଯିଏ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
thumb|ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ତିରିଶି ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ଅଥ ପ୍ରତିସମାଦିଷ୍ଟୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା। ପ୍ରଵିଵେଶ ଗୁହାଂ ରମ୍ଯାଂ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ରାମଶାସନାତ୍
ତାପରେ, ଶତ୍ରୁବିରଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ରମ୍ୟ କିଷ୍କିନ୍ଧାର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଦ୍ଵାରସ୍ଥା ହରଯସ୍ତତ୍ର ମହାକାଯା ମହାବଲାଃ। ବଭୂଵୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵେ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯଃ ସ୍ଥିତାଃ
ସେଠାରେ ଦ୍ୱାରରେ ବଡ଼ ଦେହ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମକଡ଼ାମାନେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି ଦଢ଼ି ରହିଲେ।