ସ ନିଦ୍ରାକ୍ଲାନ୍ତସଂଵୀତୋ ଵାନରୋ ନ ଵିବୁଦ୍ଧଵାନ୍। ବଭୂଵ ମଦମତ୍ତଶ୍ଚ ମଦନେନ ଚ ମୋହିତଃ
ସେ ବାନର ଘୁମ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଢାକା ଥିଲେ, ସେ ଜାଗିଲେ ନାହିଁ; ସେ ମଦରେ ମତ୍ତ ଏବଂ କାମରେ ମୋହିତ ହୋଇଥିଲେ।
ତତଃ କିଲକିଲାଂ ଚକ୍ରୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵାନରାଃ। ପ୍ରସାଦଯନ୍ତସ୍ତଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଭଯମୋହିତଚେତସଃ
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ବାନରମାନେ ଚିତ୍କାର କରିଲେ, ଭୟରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ତେ ମହୌଘନିଭଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଜ୍ରାଶନିସମସ୍ଵନମ୍। ସିଂହନାଦଂ ସମଂ ଚକ୍ରୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ସମୀପତଃ
ସେମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାଙ୍କର ଗର୍ଜନ ବଡ଼ ଝରଣା ଭଳି ଏବଂ ଶବ୍ଦ ବଜ୍ର ଓ ଆକାଶବାଣୀ ସମାନ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ସେଇଁ ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତେନ ଶବ୍ଦେନ ମହତା ପ୍ରତ୍ଯବୁଧ୍ଯତ ଵାନରଃ। ମଦଵିହ୍ଵଲତାମ୍ରାକ୍ଷୋ ଵ୍ଯାକୁଲଃ ସ୍ରଗ୍ଵିଭୂଷଣଃ
ସେଇ ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ଜାଗିଉଠିଲେ ସେ ବାନର, ମଦରେ ଲାଲ ଆଖି, ଅସ୍ଥିର ମନ, ମାଳା ଓ ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା, ସଚେତନ ହେଲେ।
ଅଥାଙ୍ଗଦଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେନୈଵ ଚ ସମାଗତୌ। ମନ୍ତ୍ରିଣୌ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସମ୍ମତୋଦାରଦର୍ଶନୌ
ଏହିପରି ଅଙ୍ଗଦଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେଉଁଠି ଆସିଥିବା ସହିତ, ବାନର ରାଜାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଓ ଉଦାର ମନ୍ତ୍ରୀ ଏକଠା ହେଲେ।
ପ୍ଲକ୍ଷଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଭାଵଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣାଵର୍ଥଧର୍ମଯୋଃ। ଵକ୍ତୁମୁଚ୍ଚାଵଚଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ତୌ ଶଶଂସତୁଃ
ପ୍ଲକ୍ଷ ଓ ପ୍ରଭାବ ନାମକ ଦୁଇଜଣ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଅର୍ଥ ଓ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା ଅବଗତ କରାଇଲେ।
ପ୍ରସାଦଯିତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଵଚନୈଃ ସାର୍ଥନିଶ୍ଚିତୈଃ। ଆସୀନଂ ପର୍ଯୁପାସୀନୌ ଯଥା ଶକ୍ରଂ ମରୁତ୍ପତିମ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ଭଲ କଥା କହି ଶାନ୍ତ କରି, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଲେ, ଯେପରି ମରୁତମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ବସନ୍ତି।
ସତ୍ଯସଂଧୌ ମହାଭାଗୌ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ମନୁଷ୍ଯଭାଵଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ରାଜ୍ଯାର୍ହୌ ରାଜ୍ଯଦାଯିନୌ
ସତ୍ୟପାଳନ କରୁଥିବା ଓ ମହାନ ଯଶସ୍ବୀ ଦୁଇଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ରାଜ୍ୟ ଦେବାକୁ ସକ୍ଷମ।
ତଯୋରେକୋ ଧନୁଷ୍ପାଣିର୍ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତି ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ଯସ୍ଯ ଭୀତାଃ ପ୍ରଵେପନ୍ତୋ ନାଦାନ୍ ମୁଞ୍ଚନ୍ତି ଵାନରାଃ
ସେ ଦୁଇଁଜଣ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ, ଧନୁଷ ଧରି ଦ୍ୱାରେ ଦଢ଼ିଆଛନ୍ତି—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବାନରମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ଏକ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ କରିପାରୁନାହାନ୍ତି।
ସ ଏଷ ରାଘଵଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଵାକ୍ଯସାରଥିଃ। ଵ୍ଯଵସାଯରଥଃ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ଶାସନାତ୍
ଏହିଁଜଣ ହେଉଛନ୍ତି ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯିଏ କଥାରେ ଦକ୍ଷ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୃଢ଼, ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଅଯଂ ଚ ତନଯୋ ରାଜଂସ୍ତାରାଯା ଦଯିତୋଽଙ୍ଗଦଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସକାଶଂ ତେ ପ୍ରେଷିତସ୍ତ୍ଵରଯାନଘ
ଏହିଁଜଣ ହେଉଛନ୍ତି ରାଜା, ତୁମର ପୁଅ ତାରାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଅଙ୍ଗଦ, ଯିଏ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପାଖକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ପଠାଯାଇଛନ୍ତି, ହେ ନିର୍ମଳ।
ସୋଽଯଂ ରୋଷପରୀତାକ୍ଷୋ ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଵାନରାନ୍ ଵାନରପତେ ଚକ୍ଷୁଷା ନିର୍ଦହନ୍ନିଵ
ଏହିଁଜଣ ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ରଙ୍ଗିନ, ଦ୍ୱାରେ ଦଢ଼ିଆଛନ୍ତି, ସେ ଶୂରବୀର, ବାନରମାନେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ି ଜଣେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ୁଥିବା ପରି ଭୟଭିତ।
ତସ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନା ପ୍ରଣାମଂ ତ୍ଵଂ ସପୁତ୍ରଃ ସହବାନ୍ଧଵଃ। ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରଂ ମହାରାଜ ରୋଷୋ ହ୍ଯଦ୍ଯୋପଶାମ୍ଯତାମ୍
ଏହିପରି, ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ ପୁଅ ଓ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଅ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଆଜି ଶାନ୍ତ ହେଉ।
ଯଥା ହି ରାମୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ସମାହିତଃ। ରାଜଂସ୍ତିଷ୍ଠ ସ୍ଵସମଯେ ଭଵ ସତ୍ଯପ୍ରତିଶ୍ରଵଃ
ଯେପରି ରାମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସେପରି ଦୃଢ଼ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ କର, ହେ ରାଜା; ତୁମ ଦିଆଁଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କର, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରୁହ।
thumb|ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏହି ବତିଶ ତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅଙ୍ଗଦସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସଚିଵୈଃ ସହ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ କୁପିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁମୋଚାସନମାତ୍ମଵାନ୍
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୋଧିତ ହେବାର କଥା ଶୁଣି, ଶାନ୍ତ ମନେ ଆସନ ଛାଡ଼ିଲେ।
ସ ଚ ତାନବ୍ରଵୀଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଗୁରୁଲାଘଵମ୍। ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ୍ ମନ୍ତ୍ରକୁଶଲୋ ମନ୍ତ୍ରେଷୁ ପରିନିଷ୍ଠିତଃ
ସେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ହଳକାତା ବିଚାର କରି, ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଦକ୍ଷ ସମ୍ପର୍କରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ନ ମେ ଦୁର୍ଵ୍ଯାହୃତଂ କିଂଚିନ୍ନାପି ମେ ଦୁରନୁଷ୍ଠିତମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାଘଵଭ୍ରାତା କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କିମିତି ଚିନ୍ତଯେ
ମୁଁ କେବେ ଭୁଲ କଥା କହିନାହିଁ, କିମ୍ବା ଭୁଲ କାମ କରିନାହିଁ; ତଥାପି ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କାହିଁକି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରୁଛି।
ଅସୁହୃଦ୍ଭିର୍ମମାମିତ୍ରୈର୍ନିତ୍ଯମନ୍ତରଦର୍ଶିଭିଃ। ମମ ଦୋଷାନସମ୍ଭୂତାନ୍ ଶ୍ରାଵିତୋ ରାଘଵାନୁଜଃ
ମୋ ଶତ୍ରୁମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ମୋ ଉପରେ ନଜର ରଖନ୍ତି ଓ ମୋତେ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ରାଘବଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମୋ ତରଫରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନ ହୋଇଥିବା ଦୋଷ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି।
ଅତ୍ର ତାଵଦ୍ ଯଥାବୁଦ୍ଧିଃ ସର୍ଵୈରେଵ ଯଥାଵିଧି। ଭାଵସ୍ଯ ନିଶ୍ଚଯସ୍ତାଵଦ୍ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ନିପୁଣଂ ଶନୈଃ
ଏଠି, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଓ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଘଟଣାର ସଠିକ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଧୀରେ ଧୀରେ ଏବଂ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିବା ଦରକାର।
ନ ଖଲ୍ଵସ୍ତି ମମ ତ୍ରାସୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣାନ୍ନାପି ରାଘଵାତ୍। ମିତ୍ରଂ ସ୍ଵସ୍ଥାନକୁପିତଂ ଜନଯତ୍ଯେଵ ସମ୍ଭ୍ରମମ୍
ମୋତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କିମ୍ବା ରାଘବଙ୍କୁ ନେଇ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଅକାରଣରେ ଜଣେ ବନ୍ଧୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ସେ ସବୁବେଳେ ଚିନ୍ତା ଦେଇଥାଏ।
ସର୍ଵଥା ସୁକରଂ ମିତ୍ରଂ ଦୁଷ୍କରଂ ପ୍ରତିପାଲନମ୍। ଅନିତ୍ଯତ୍ଵାତ୍ ତୁ ଚିତ୍ତାନାଂ ପ୍ରୀତିରଲ୍ପେଽପି ଭିଦ୍ଯତେ
ବନ୍ଧୁ ବନେଇବା ସହଜ, କିନ୍ତୁ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ରଖିବା ଅତି କଷ୍ଟକର; କାରଣ ମନ ଅସ୍ଥିର ଥିବାରୁ, ଗୋଟିଏ ଛୋଟ କଥାରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନେହ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
ଅତୋ ନିମିତ୍ତଂ ତ୍ରସ୍ତୋଽହଂ ରାମେଣ ତୁ ମହାତ୍ମନା। ଯନ୍ମମୋପକୃତଂ ଶକ୍ଯଂ ପ୍ରତିକର୍ତୁଂ ନ ତନ୍ମଯା
ଏହି ଦିନରେ ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭୀତ ହେଉଛି, ଯେଉଁ ମହାତ୍ମା ମୋ ପାଇଁ ଯେତେ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ମୁଁ ଫେରାଇ ପାରିବି ନାହିଁ।
ସୁଗ୍ରୀଵେଣୈଵମୁକ୍ତେ ତୁ ହନୂମାନ୍ ହରିପୁଂଗଵଃ। ଉଵାଚ ସ୍ଵେନ ତର୍କେଣ ମଧ୍ଯେ ଵାନରମନ୍ତ୍ରିଣାମ୍
ସୁଗ୍ରୀବ କହିବା ପରେ, ମକଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହନୁମାନ ନିଜ ବିଚାର ରଖିଲେ।
ସର୍ଵଥା ନୈତଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଯତ୍ ତ୍ଵଂ ହରିଗଣେଶ୍ଵର। ନ ଵିସ୍ମରସି ସୁସ୍ନିଗ୍ଧମୁପକାରଂ କୃତଂ ଶୁଭମ୍
ମକଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ, ତୁମେ ଯେ ଉପକାର କରାଯାଇଥିବା ଭଲ ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବାନ କାମକୁ ଭୁଲିନାହାଁ, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ।
ରାଘଵେଣ ତୁ ଵୀରେଣ ଭଯମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦୂରତଃ। ତ୍ଵତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ହତୋ ଵାଲୀ ଶକ୍ରତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମଃ
ବୀର ରାଘବ, ଭୟକୁ ଦୂର କରି, ତୁମ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ପ୍ରତାପୀ ବାଲୀଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ସର୍ଵଥା ପ୍ରଣଯାତ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଘଵୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ଭ୍ରାତରଂ ସମ୍ପ୍ରହିତଵାଁଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଲକ୍ଷ୍ମିଵର୍ଧନମ୍
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ରାଘବ ଏହି ଦିନରେ ପ୍ରେମରୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଇଛନ୍ତି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେ ନିଜ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯିଏ ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ପଠାଇଛନ୍ତି।
ତ୍ଵଂ ପ୍ରମତ୍ତୋ ନ ଜାନୀଷେ କାଲଂ କାଲଵିଦାଂ ଵର। ଫୁଲ୍ଲସପ୍ତଚ୍ଛଦଶ୍ଯାମା ପ୍ରଵୃତ୍ତା ତୁ ଶରଚ୍ଛୁଭା
ତୁମେ ଅସାବଧାନ ଅଛ, କାଳକୁ ଜଣାନି; କାଳ ଜଣାଇବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ। ଫୁଲିଥିବା ସପ୍ତଚ୍ଛଦ ଗଛରେ ଶରତ୍ ଋତୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି।
ନିର୍ମଲଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରା ଦ୍ଯୌଃ ପ୍ରଣଷ୍ଟବଲାହକା। ପ୍ରସନ୍ନାଶ୍ଚ ଦିଶଃ ସର୍ଵାଃ ସରିତଶ୍ଚ ସରାଂସି ଚ
ଆକାଶ ଏବେ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ମଳ; ବଦଳ ହେବାର ଚିହ୍ନ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଦିଶା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ନଦୀ ଓ ଝିଲିକ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ।
ପ୍ରାପ୍ତମୁଦ୍ଯୋଗକାଲଂ ତୁ ନାଵୈଷି ହରିପୁଂଗଵ। ତ୍ଵଂ ପ୍ରମତ୍ତ ଇତି ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽଯମିହାଗତଃ
କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବା ସମୟ ଆସିଛି, ମକଡ଼ାମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ; ତୁମେ ଏହି ସମୟକୁ ଜଣାନି। ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, କାରଣ ତୁମେ ଅସାବଧାନ ଅଛ।