ତତସ୍ତେ ହରଯଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାକାରପରିଖାନ୍ତରାତ୍। ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯୋଦଗ୍ରସତ୍ତ୍ଵାସ୍ତୁ ତସ୍ଥୁରାଵିଷ୍କୃତଂ ତଦା
ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବାନର, ଉତ୍ତମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରାକାର ଓ ଖାଲି ମଧ୍ୟରୁ ବାହାରି ଆସି, ସେଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦଢ଼ିଯାଇଥିଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ପ୍ରମାଦଂ ଚ ପୂର୍ଵଜସ୍ଯାର୍ଥମାତ୍ମଵାନ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୋଧଵଶଂ ଵୀରଃ ପୁନରେଵ ଜଗାମ ସଃ
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଅବହେଳା ଦେଖି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କର କାରଣ ମନେପକାଇ, ନିଜକୁ ସଂଯମ କରିଥିବା ସେହି ବୀର ପୁଣିଥରେ କ୍ରୋଧରେ ଆବେଶିତ ହେଲେ।
ସ ଦୀର୍ଘୋଷ୍ଣମହୋଚ୍ଛ୍ଵାସଃ କୋପସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ। ବଭୂଵ ନରଶାର୍ଦୂଲଃ ସଧୂମ ଇଵ ପାଵକଃ
ସେହି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୀର୍ଘ ଉଶ୍ନ ନିଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ହୋଇଯାଇଥିଲା; ସେ ଧୂମ ଉଠୁଥିବା ଅଗ୍ନି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ବାଣଶଲ୍ଯସ୍ଫୁରଜ୍ଜିହ୍ଵଃ ସାଯକାସନଭୋଗଵାନ୍। ସ୍ଵତେଜୋଵିଷସମ୍ଭୂତଃ ପଞ୍ଚାସ୍ଯ ଇଵ ପନ୍ନଗଃ
ତୀର ଭଳି ଫୁଟୁଥିବା ଜିଭା, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରି, ନିଜ ତେଜ ଜହର ଭଳି, ସେ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ସାପ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସୋଽଙ୍ଗଦଂ ରୋଷତାମ୍ରାକ୍ଷଃ ସଂଦିଦେଶ ମହାଯଶାଃ। ସୁଗ୍ରୀଵଃ କଥ୍ଯତାଂ ଵତ୍ସ ମମାଗମନମିତ୍ଯୁତ
ତାପରେ ମହାୟଶସ୍ବୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ହୋଇ, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ବାପା, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କୁହ, ମୁଁ ଆସିଛି।'
ଏଷ ରାମାନୁଜଃ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତ୍ଵତ୍ସକାଶମରିଂଦମ। ଭ୍ରାତୁର୍ଵ୍ଯସନସଂତପ୍ତୋ ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତି ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
'ଏଠି ରହିଛନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାମଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ, ତୁମ ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ିଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ।'
ତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ଯଦି ରୁଚିଃ କ୍ରିଯତାଂ ସାଧୁ ଵାନର। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଶୀଘ୍ରମାଗଚ୍ଛ ଵତ୍ସ ଵାକ୍ଯମରିଂଦମ
'ତାଙ୍କର କଥା ଯଦି ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗେ, ତେବେ ତାହା ଅନୁସାରେ କର, ବାନର। ଏହି କଥା କହି, ବାପା, ଶତ୍ରୁଦମନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଶୀଘ୍ର ଆସ।'
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୋକାଵିଷ୍ଟୋଽଙ୍ଗଦୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ପିତୁଃ ସମୀପମାଗମ୍ଯ ସୌମିତ୍ରିରଯମାଗତଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯାଇଥିବା ଅଙ୍ଗଦ କହିଲେ, 'ସୌମିତ୍ରି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ମୋ ବାପାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଛନ୍ତି।'
ଅଥାଙ୍ଗଦସ୍ତସ୍ଯ ସୁତୀଵ୍ରଵାଚା ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଭାଵଃ ପରିଦୀନଵକ୍ତ୍ରଃ। ନିର୍ଗତ୍ଯ ପୂର୍ଵଂ ନୃପତେସ୍ତରସ୍ଵୀ ତତୋ ରୁମାଯାଶ୍ଚରଣୌ ଵଵନ୍ଦେ
ତାପରେ ଅଙ୍ଗଦ, ସେହି କଠୋର କଥାରେ ଭୟଭୀତ ଏବଂ ମନ ଅସ୍ଥିର, ମୁହଁ ମର୍ମରିତ, ରାଜାଙ୍କ ଆଗରେ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ, ପରେ ରୁମାଙ୍କ ପାଦରେ ଶିର ନମାଇଲେ।
ସଂଗୃହ୍ଯ ପାଦୌ ପିତୁରୁଗ୍ରତେଜା ଜଗ୍ରାହ ମାତୁଃ ପୁନରେଵ ପାଦୌ। ପାଦୌ ରୁମାଯାଶ୍ଚ ନିପୀଡଯିତ୍ଵା ନିଵେଦଯାମାସ ତତସ୍ତଦର୍ଥମ୍
ପିତାଙ୍କର ପାଦ ଧରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦ ପୁଣି ମାଆଙ୍କର ପାଦ ଧରିଲେ; ରୁମାଙ୍କର ପାଦ ଭଲଭାବେ ଛୁଇଁ, ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସେହି କଥା ଜଣାଇଲେ।
ସ ନିଦ୍ରାକ୍ଲାନ୍ତସଂଵୀତୋ ଵାନରୋ ନ ଵିବୁଦ୍ଧଵାନ୍। ବଭୂଵ ମଦମତ୍ତଶ୍ଚ ମଦନେନ ଚ ମୋହିତଃ
ସେ ବାନର ଘୁମ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଢାକା ଥିଲେ, ସେ ଜାଗିଲେ ନାହିଁ; ସେ ମଦରେ ମତ୍ତ ଏବଂ କାମରେ ମୋହିତ ହୋଇଥିଲେ।
ତତଃ କିଲକିଲାଂ ଚକ୍ରୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵାନରାଃ। ପ୍ରସାଦଯନ୍ତସ୍ତଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଭଯମୋହିତଚେତସଃ
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ବାନରମାନେ ଚିତ୍କାର କରିଲେ, ଭୟରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ତେ ମହୌଘନିଭଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଜ୍ରାଶନିସମସ୍ଵନମ୍। ସିଂହନାଦଂ ସମଂ ଚକ୍ରୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ସମୀପତଃ
ସେମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାଙ୍କର ଗର୍ଜନ ବଡ଼ ଝରଣା ଭଳି ଏବଂ ଶବ୍ଦ ବଜ୍ର ଓ ଆକାଶବାଣୀ ସମାନ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ସେଇଁ ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତେନ ଶବ୍ଦେନ ମହତା ପ୍ରତ୍ଯବୁଧ୍ଯତ ଵାନରଃ। ମଦଵିହ୍ଵଲତାମ୍ରାକ୍ଷୋ ଵ୍ଯାକୁଲଃ ସ୍ରଗ୍ଵିଭୂଷଣଃ
ସେଇ ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ଜାଗିଉଠିଲେ ସେ ବାନର, ମଦରେ ଲାଲ ଆଖି, ଅସ୍ଥିର ମନ, ମାଳା ଓ ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା, ସଚେତନ ହେଲେ।
ଅଥାଙ୍ଗଦଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେନୈଵ ଚ ସମାଗତୌ। ମନ୍ତ୍ରିଣୌ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସମ୍ମତୋଦାରଦର୍ଶନୌ
ଏହିପରି ଅଙ୍ଗଦଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେଉଁଠି ଆସିଥିବା ସହିତ, ବାନର ରାଜାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଓ ଉଦାର ମନ୍ତ୍ରୀ ଏକଠା ହେଲେ।
ପ୍ଲକ୍ଷଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଭାଵଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣାଵର୍ଥଧର୍ମଯୋଃ। ଵକ୍ତୁମୁଚ୍ଚାଵଚଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ତୌ ଶଶଂସତୁଃ
ପ୍ଲକ୍ଷ ଓ ପ୍ରଭାବ ନାମକ ଦୁଇଜଣ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଅର୍ଥ ଓ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା ଅବଗତ କରାଇଲେ।
ପ୍ରସାଦଯିତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଵଚନୈଃ ସାର୍ଥନିଶ୍ଚିତୈଃ। ଆସୀନଂ ପର୍ଯୁପାସୀନୌ ଯଥା ଶକ୍ରଂ ମରୁତ୍ପତିମ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ଭଲ କଥା କହି ଶାନ୍ତ କରି, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଲେ, ଯେପରି ମରୁତମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ବସନ୍ତି।
ସତ୍ଯସଂଧୌ ମହାଭାଗୌ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ମନୁଷ୍ଯଭାଵଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ରାଜ୍ଯାର୍ହୌ ରାଜ୍ଯଦାଯିନୌ
ସତ୍ୟପାଳନ କରୁଥିବା ଓ ମହାନ ଯଶସ୍ବୀ ଦୁଇଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ରାଜ୍ୟ ଦେବାକୁ ସକ୍ଷମ।
ତଯୋରେକୋ ଧନୁଷ୍ପାଣିର୍ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତି ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ଯସ୍ଯ ଭୀତାଃ ପ୍ରଵେପନ୍ତୋ ନାଦାନ୍ ମୁଞ୍ଚନ୍ତି ଵାନରାଃ
ସେ ଦୁଇଁଜଣ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ, ଧନୁଷ ଧରି ଦ୍ୱାରେ ଦଢ଼ିଆଛନ୍ତି—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବାନରମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ଏକ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ କରିପାରୁନାହାନ୍ତି।
ସ ଏଷ ରାଘଵଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଵାକ୍ଯସାରଥିଃ। ଵ୍ଯଵସାଯରଥଃ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ଶାସନାତ୍
ଏହିଁଜଣ ହେଉଛନ୍ତି ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯିଏ କଥାରେ ଦକ୍ଷ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୃଢ଼, ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଅଯଂ ଚ ତନଯୋ ରାଜଂସ୍ତାରାଯା ଦଯିତୋଽଙ୍ଗଦଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସକାଶଂ ତେ ପ୍ରେଷିତସ୍ତ୍ଵରଯାନଘ
ଏହିଁଜଣ ହେଉଛନ୍ତି ରାଜା, ତୁମର ପୁଅ ତାରାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଅଙ୍ଗଦ, ଯିଏ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପାଖକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ପଠାଯାଇଛନ୍ତି, ହେ ନିର୍ମଳ।
ସୋଽଯଂ ରୋଷପରୀତାକ୍ଷୋ ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଵାନରାନ୍ ଵାନରପତେ ଚକ୍ଷୁଷା ନିର୍ଦହନ୍ନିଵ
ଏହିଁଜଣ ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ରଙ୍ଗିନ, ଦ୍ୱାରେ ଦଢ଼ିଆଛନ୍ତି, ସେ ଶୂରବୀର, ବାନରମାନେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ି ଜଣେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ୁଥିବା ପରି ଭୟଭିତ।
ତସ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନା ପ୍ରଣାମଂ ତ୍ଵଂ ସପୁତ୍ରଃ ସହବାନ୍ଧଵଃ। ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରଂ ମହାରାଜ ରୋଷୋ ହ୍ଯଦ୍ଯୋପଶାମ୍ଯତାମ୍
ଏହିପରି, ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ ପୁଅ ଓ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଅ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଆଜି ଶାନ୍ତ ହେଉ।
ଯଥା ହି ରାମୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ସମାହିତଃ। ରାଜଂସ୍ତିଷ୍ଠ ସ୍ଵସମଯେ ଭଵ ସତ୍ଯପ୍ରତିଶ୍ରଵଃ
ଯେପରି ରାମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସେପରି ଦୃଢ଼ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ କର, ହେ ରାଜା; ତୁମ ଦିଆଁଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କର, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରୁହ।
thumb|ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏହି ବତିଶ ତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅଙ୍ଗଦସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସଚିଵୈଃ ସହ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ କୁପିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁମୋଚାସନମାତ୍ମଵାନ୍
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୋଧିତ ହେବାର କଥା ଶୁଣି, ଶାନ୍ତ ମନେ ଆସନ ଛାଡ଼ିଲେ।
ସ ଚ ତାନବ୍ରଵୀଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଗୁରୁଲାଘଵମ୍। ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ୍ ମନ୍ତ୍ରକୁଶଲୋ ମନ୍ତ୍ରେଷୁ ପରିନିଷ୍ଠିତଃ
ସେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ହଳକାତା ବିଚାର କରି, ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଦକ୍ଷ ସମ୍ପର୍କରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ନ ମେ ଦୁର୍ଵ୍ଯାହୃତଂ କିଂଚିନ୍ନାପି ମେ ଦୁରନୁଷ୍ଠିତମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାଘଵଭ୍ରାତା କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କିମିତି ଚିନ୍ତଯେ
ମୁଁ କେବେ ଭୁଲ କଥା କହିନାହିଁ, କିମ୍ବା ଭୁଲ କାମ କରିନାହିଁ; ତଥାପି ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କାହିଁକି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରୁଛି।
ଅସୁହୃଦ୍ଭିର୍ମମାମିତ୍ରୈର୍ନିତ୍ଯମନ୍ତରଦର୍ଶିଭିଃ। ମମ ଦୋଷାନସମ୍ଭୂତାନ୍ ଶ୍ରାଵିତୋ ରାଘଵାନୁଜଃ
ମୋ ଶତ୍ରୁମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ମୋ ଉପରେ ନଜର ରଖନ୍ତି ଓ ମୋତେ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ରାଘବଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମୋ ତରଫରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନ ହୋଇଥିବା ଦୋଷ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି।
ଅତ୍ର ତାଵଦ୍ ଯଥାବୁଦ୍ଧିଃ ସର୍ଵୈରେଵ ଯଥାଵିଧି। ଭାଵସ୍ଯ ନିଶ୍ଚଯସ୍ତାଵଦ୍ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ନିପୁଣଂ ଶନୈଃ
ଏଠି, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଓ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଘଟଣାର ସଠିକ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଧୀରେ ଧୀରେ ଏବଂ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିବା ଦରକାର।