ଯଥୋକ୍ତକାରୀ ଵଚନମୁତ୍ତରଂ ଚୈଵ ସୋତ୍ତରମ୍। ବୃହସ୍ପତିସମୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ମତ୍ଵା ରାମାନୁଜସ୍ତଦା
ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିଥିଲା ସେହିପରି କାମ କରି, ଉଚିତ୍ ଉତ୍ତର ଭାବି, ବୃହସ୍ପତି ସମାନ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାବିଲେ।
କାମକ୍ରୋଧସମୁତ୍ଥେନ ଭ୍ରାତୁଃ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିନା ଵୃତଃ। ପ୍ରଭଞ୍ଜନ ଇଵାପ୍ରୀତଃ ପ୍ରଯଯୌ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତତଃ
ଭାଇଙ୍କ ରାଗ ଅଗ୍ନିରେ ଆବୃତ, ଯାହା ଆସିଥିଲା ଇଚ୍ଛା ଓ କ୍ରୋଧରୁ, ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପବନଦେବତା ପରି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ସାଲତାଲାଶ୍ଵକର୍ଣାଂଶ୍ଚ ତରସା ପାତଯନ୍ ବଲାତ୍। ପର୍ଯସ୍ଯନ୍ ଗିରିକୂଟାନି ଦ୍ରୁମାନନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଵେଗିତଃ
ସାଳ, ତାଳ ଓ ଅଶ୍ୱକର୍ଣ୍ଣ ଗଛକୁ ଶକ୍ତିରେ ଭାଙ୍ଗି, ପବନ ବେଗରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛକୁ ଚିତ୍ରଭ୍ରମ କରିଦେଲେ।
ଶିଲାଶ୍ଚ ଶକଲୀକୁର୍ଵନ୍ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଗଜ ଇଵାଶୁଗଃ। ଦୂରମେକପଦଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯଯୌ କାର୍ଯଵଶାଦ୍ ଦ୍ରୁତମ୍
ପାଦରେ ପାଥର ଭାଙ୍ଗି ହାତୀ ପରି ତୀବ୍ର ହୋଇ, ଏକ ଡେଉଁ ପଦକ୍ଷେପରେ ଦୂର ଯାଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଜ କାମ ପାଇଁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଲେ।
ତାମପଶ୍ଯଦ୍ ବଲାକୀର୍ଣାଂ ହରିରାଜମହାପୁରୀମ୍। ଦୁର୍ଗାମିକ୍ଷ୍ଵାକୁଶାର୍ଦୂଲଃ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ଗିରିସଂକଟେ
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ସିଂହ ରାମ, ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଅପ୍ରବେଶ୍ୟ ଏବଂ ବକପକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିବା ବନରାଜାଙ୍କ ମହାନଗର କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଦେଖିଲେ।
ରୋଷାତ୍ ପ୍ରସ୍ଫୁରମାଣୋଷ୍ଠଃ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରତି ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ଦଦର୍ଶ ଵାନରାନ୍ ଭୀମାନ୍ କିଷ୍କିନ୍ଧାଯାଂ ବହିଶ୍ଚରାନ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ନେଇ କ୍ରୋଧରେ ଓଠ କମ୍ପିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କିଷ୍କିନ୍ଧା ବାହାରେ ଘୁରୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ବାନରମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରାଃ ସର୍ଵେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭମ୍। ଶୈଲଶୃଙ୍ଗାଣି ଶତଶଃ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ମହୀରୁହାନ୍। ଜଗୃହୁଃ କୁଞ୍ଜରପ୍ରଖ୍ଯା ଵାନରାଃ ପର୍ଵତାନ୍ତରେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ବାନର, ହାତୀ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶତଶଃ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଓ ବଡ଼ ଗଛ ଉଠାଇଲେ।
ତାନ୍ ଗୃହୀତପ୍ରହରଣାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ବଭୂଵ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ବହ୍ଵିନ୍ଧନ ଇଵାନଲଃ
ସେମାନେ ସଜ୍ଜ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ବାନରମାନେକୁ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଇଗୁଣି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ଅଧିକ ଜ୍ୱାଳା ଦେଉଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି।
ତଂ ତେ ଭଯପରୀତାଙ୍ଗା କ୍ଷୁବ୍ଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ଲଵଂଗମାଃ। କାଲମୃତ୍ଯୁଯୁଗାନ୍ତାଭଂ ଶତଶୋ ଵିଦ୍ରୁତା ଦିଶଃ
ତାଙ୍କୁ ରାଗରେ ଦେଖି, ଭୟରେ ଶରୀର କମ୍ପିଥିବା ବାନରମାନେ, ଯେପରି ଅନ୍ତକାଳର କାଳମୃତ୍ୟୁ, ଶତଶଃ ଦିଗ୍ବିଦିଗକୁ ଭାଗିଗଲେ।
ତତଃ ସୁଗ୍ରୀଵଭଵନଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ହରିପୁଂଗଵାଃ। କ୍ରୋଧମାଗମନଂ ଚୈଵ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍
ତାପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ରାଗ ଓ ଆଗମନ ବିଷୟରେ ତାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ।
ତାରଯା ସହିତଃ କାମୀ ସକ୍ତଃ କପିଵୃଷସ୍ତଦା। ନ ତେଷାଂ କପିସିଂହାନାଂ ଶୁଶ୍ରାଵ ଵଚନଂ ତଦା
ସେ ସମୟରେ, ତାରା ସହ ମନ ଲଗାଇଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆସକ୍ତ ବନରାଜା ସେହି ସିଂହପ୍ରତିମା ବାନରମାନେର କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ ସଚିଵସଂଦିଷ୍ଟା ହରଯୋ ରୋମହର୍ଷଣାଃ। ଗିରିକୁଞ୍ଜରମେଘାଭା ନଗରାନ୍ନିର୍ଯଯୁସ୍ତଦା
ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେମିତି ଆଦେଶ ଦେଲେ, ସେହି ସମୟରେ ପାହାଡ଼ ହାତୀ ଓ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଦେଖିଲେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇଯିବା ବାନରମାନେ ସହରରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ନଖଦଂଷ୍ଟ୍ରାଯୁଧାଃ ସର୍ଵେ ଵୀରା ଵିକୃତଦର୍ଶନାଃ। ସର୍ଵେ ଶାର୍ଦୂଲଦଂଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ଵିଵୃତଦର୍ଶନାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନଖ ଓ ଦାଁତକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ଧରିଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ବୀର ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ସମସ୍ତଙ୍କର ଦାଁତ ବାଘର ଦାଁତ ଭଳି ଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଭୟଜନକ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଦଶନାଗବଲାଃ କେଚିତ୍ କେଚିଦ୍ ଦଶଗୁଣୋତ୍ତରାଃ। କେଚିନ୍ନାଗସହସ୍ରସ୍ଯ ବଭୂଵୁସ୍ତୁଲ୍ଯଵର୍ଚସଃ
କେହି କେହି ଦଶଟି ହାତୀର ଶକ୍ତି ଥିଲେ, କେହି ତାହାଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ଆଉ କେହି କେହି ହଜାର ହାତୀର ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ।
ତତସ୍ତୈଃ କପିଭିର୍ଵ୍ଯାପ୍ତାଂ ଦ୍ରୁମହସ୍ତୈର୍ମହାବଲୈଃ। ଅପଶ୍ଯଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ତାଂ ଦୁରାସଦାମ୍
ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦେଖିଲେ, ସେ ଦୁର୍ଜୟ କିଷ୍କିନ୍ଧା ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ଓ ଗଛ ଧରିଥିବା ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି।
ତତସ୍ତେ ହରଯଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାକାରପରିଖାନ୍ତରାତ୍। ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯୋଦଗ୍ରସତ୍ତ୍ଵାସ୍ତୁ ତସ୍ଥୁରାଵିଷ୍କୃତଂ ତଦା
ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବାନର, ଉତ୍ତମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରାକାର ଓ ଖାଲି ମଧ୍ୟରୁ ବାହାରି ଆସି, ସେଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦଢ଼ିଯାଇଥିଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ପ୍ରମାଦଂ ଚ ପୂର୍ଵଜସ୍ଯାର୍ଥମାତ୍ମଵାନ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୋଧଵଶଂ ଵୀରଃ ପୁନରେଵ ଜଗାମ ସଃ
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଅବହେଳା ଦେଖି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କର କାରଣ ମନେପକାଇ, ନିଜକୁ ସଂଯମ କରିଥିବା ସେହି ବୀର ପୁଣିଥରେ କ୍ରୋଧରେ ଆବେଶିତ ହେଲେ।
ସ ଦୀର୍ଘୋଷ୍ଣମହୋଚ୍ଛ୍ଵାସଃ କୋପସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ। ବଭୂଵ ନରଶାର୍ଦୂଲଃ ସଧୂମ ଇଵ ପାଵକଃ
ସେହି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୀର୍ଘ ଉଶ୍ନ ନିଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ହୋଇଯାଇଥିଲା; ସେ ଧୂମ ଉଠୁଥିବା ଅଗ୍ନି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ବାଣଶଲ୍ଯସ୍ଫୁରଜ୍ଜିହ୍ଵଃ ସାଯକାସନଭୋଗଵାନ୍। ସ୍ଵତେଜୋଵିଷସମ୍ଭୂତଃ ପଞ୍ଚାସ୍ଯ ଇଵ ପନ୍ନଗଃ
ତୀର ଭଳି ଫୁଟୁଥିବା ଜିଭା, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରି, ନିଜ ତେଜ ଜହର ଭଳି, ସେ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ସାପ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସୋଽଙ୍ଗଦଂ ରୋଷତାମ୍ରାକ୍ଷଃ ସଂଦିଦେଶ ମହାଯଶାଃ। ସୁଗ୍ରୀଵଃ କଥ୍ଯତାଂ ଵତ୍ସ ମମାଗମନମିତ୍ଯୁତ
ତାପରେ ମହାୟଶସ୍ବୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ହୋଇ, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ବାପା, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କୁହ, ମୁଁ ଆସିଛି।'
ଏଷ ରାମାନୁଜଃ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତ୍ଵତ୍ସକାଶମରିଂଦମ। ଭ୍ରାତୁର୍ଵ୍ଯସନସଂତପ୍ତୋ ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତି ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
'ଏଠି ରହିଛନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାମଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ, ତୁମ ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ିଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ।'
ତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ଯଦି ରୁଚିଃ କ୍ରିଯତାଂ ସାଧୁ ଵାନର। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଶୀଘ୍ରମାଗଚ୍ଛ ଵତ୍ସ ଵାକ୍ଯମରିଂଦମ
'ତାଙ୍କର କଥା ଯଦି ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗେ, ତେବେ ତାହା ଅନୁସାରେ କର, ବାନର। ଏହି କଥା କହି, ବାପା, ଶତ୍ରୁଦମନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଶୀଘ୍ର ଆସ।'
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୋକାଵିଷ୍ଟୋଽଙ୍ଗଦୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ପିତୁଃ ସମୀପମାଗମ୍ଯ ସୌମିତ୍ରିରଯମାଗତଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯାଇଥିବା ଅଙ୍ଗଦ କହିଲେ, 'ସୌମିତ୍ରି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ମୋ ବାପାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଛନ୍ତି।'
ଅଥାଙ୍ଗଦସ୍ତସ୍ଯ ସୁତୀଵ୍ରଵାଚା ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଭାଵଃ ପରିଦୀନଵକ୍ତ୍ରଃ। ନିର୍ଗତ୍ଯ ପୂର୍ଵଂ ନୃପତେସ୍ତରସ୍ଵୀ ତତୋ ରୁମାଯାଶ୍ଚରଣୌ ଵଵନ୍ଦେ
ତାପରେ ଅଙ୍ଗଦ, ସେହି କଠୋର କଥାରେ ଭୟଭୀତ ଏବଂ ମନ ଅସ୍ଥିର, ମୁହଁ ମର୍ମରିତ, ରାଜାଙ୍କ ଆଗରେ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ, ପରେ ରୁମାଙ୍କ ପାଦରେ ଶିର ନମାଇଲେ।
ସଂଗୃହ୍ଯ ପାଦୌ ପିତୁରୁଗ୍ରତେଜା ଜଗ୍ରାହ ମାତୁଃ ପୁନରେଵ ପାଦୌ। ପାଦୌ ରୁମାଯାଶ୍ଚ ନିପୀଡଯିତ୍ଵା ନିଵେଦଯାମାସ ତତସ୍ତଦର୍ଥମ୍
ପିତାଙ୍କର ପାଦ ଧରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦ ପୁଣି ମାଆଙ୍କର ପାଦ ଧରିଲେ; ରୁମାଙ୍କର ପାଦ ଭଲଭାବେ ଛୁଇଁ, ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସେହି କଥା ଜଣାଇଲେ।
ସ ନିଦ୍ରାକ୍ଲାନ୍ତସଂଵୀତୋ ଵାନରୋ ନ ଵିବୁଦ୍ଧଵାନ୍। ବଭୂଵ ମଦମତ୍ତଶ୍ଚ ମଦନେନ ଚ ମୋହିତଃ
ସେ ବାନର ଘୁମ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଢାକା ଥିଲେ, ସେ ଜାଗିଲେ ନାହିଁ; ସେ ମଦରେ ମତ୍ତ ଏବଂ କାମରେ ମୋହିତ ହୋଇଥିଲେ।
ତତଃ କିଲକିଲାଂ ଚକ୍ରୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵାନରାଃ। ପ୍ରସାଦଯନ୍ତସ୍ତଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଭଯମୋହିତଚେତସଃ
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ବାନରମାନେ ଚିତ୍କାର କରିଲେ, ଭୟରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ତେ ମହୌଘନିଭଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଜ୍ରାଶନିସମସ୍ଵନମ୍। ସିଂହନାଦଂ ସମଂ ଚକ୍ରୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ସମୀପତଃ
ସେମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାଙ୍କର ଗର୍ଜନ ବଡ଼ ଝରଣା ଭଳି ଏବଂ ଶବ୍ଦ ବଜ୍ର ଓ ଆକାଶବାଣୀ ସମାନ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ସେଇଁ ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତେନ ଶବ୍ଦେନ ମହତା ପ୍ରତ୍ଯବୁଧ୍ଯତ ଵାନରଃ। ମଦଵିହ୍ଵଲତାମ୍ରାକ୍ଷୋ ଵ୍ଯାକୁଲଃ ସ୍ରଗ୍ଵିଭୂଷଣଃ
ସେଇ ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ଜାଗିଉଠିଲେ ସେ ବାନର, ମଦରେ ଲାଲ ଆଖି, ଅସ୍ଥିର ମନ, ମାଳା ଓ ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା, ସଚେତନ ହେଲେ।
ଅଥାଙ୍ଗଦଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେନୈଵ ଚ ସମାଗତୌ। ମନ୍ତ୍ରିଣୌ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସମ୍ମତୋଦାରଦର୍ଶନୌ
ଏହିପରି ଅଙ୍ଗଦଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେଉଁଠି ଆସିଥିବା ସହିତ, ବାନର ରାଜାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଓ ଉଦାର ମନ୍ତ୍ରୀ ଏକଠା ହେଲେ।