ତଦେଵଂ ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତସ୍ଯ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରତିକୃତସ୍ତଥା। ରାମସ୍ଯାର୍ହସି ପିଙ୍ଗେଶ କର୍ତୁଂ ସର୍ଵାତ୍ମନା ପ୍ରିଯମ୍
ଏପରି ଶକ୍ତି ଥିବା ଏବଂ ଆଗରୁ ତୁମ ପାଇଁ କାମ କରିଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ, ହେ ପିଙ୍ଗଳବର୍ଣ୍ଣ ବାନରମାନ୍ୟ, ତୁମେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ ଦେଇ କରିବା ଉଚିତ।
ନାଧସ୍ତାଦଵନୌ ନାପ୍ସୁ ଗତିର୍ନୋପରି ଚାମ୍ବରେ। କସ୍ଯଚିତ୍ ସଜ୍ଜତେଽସ୍ମାକଂ କପୀଶ୍ଵର ତଵାଜ୍ଞଯା
ହେ ବାନରମାନ୍ୟ, ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ଆମ ପାଇଁ ନ ଭୂମିରେ, ନ ଜଳରେ, ନ ଆକାଶରେ କେହି ବାଧା ଅଛି।
ତଦାଜ୍ଞାପଯ କଃ କିଂ ତେ କୁତୋ ଵାପି ଵ୍ଯଵସ୍ଯତୁ। ହରଯୋ ହ୍ଯପ୍ରଧୃଷ୍ଯାସ୍ତେ ସନ୍ତି କୋଟ୍ଯଗ୍ରତୋଽନଘ
ତେଣୁ କିଏ କ’ଣ କରିବେ ଓ କେଉଁଠାରୁ କରିବେ, ଏହା ଆଜ୍ଞା କର। ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମ ସାମ୍ନାରେ କୋଟି କୋଟି ଅପରାଜୟ ବାନର ଦଣ୍ଡାୟମାନ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କାଲେ ସାଧୁ ନିରୂପିତମ୍। ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସତ୍ତ୍ଵସମ୍ପନ୍ନଶ୍ଚକାର ମତିମୁତ୍ତମାମ୍
ସେଇ ସମୟଯୋଗ୍ୟ ଓ ଭଲ କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ଗୁଣମୟ ସୁଗ୍ରୀବ ଉତ୍ତମ ଯୋଜନା କଲେ।
ଯଥା ସେନା ସମଗ୍ରା ମେ ଯୂଥପାଲାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ସମାଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯସଙ୍ଗେନ ସେନାଗ୍ର୍ଯେ ଣ ତଥା କୁରୁ
ମୋ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନା ଓ ସମସ୍ତ ଦଳପତିମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଳମ୍ବ ଛାଡ଼ି ଆଗରୁ ଏକଠା ହେଉନ୍ତୁ, ଏହିପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।
ଯେ ତ୍ଵନ୍ତପାଲାଃ ପ୍ଲଵଗାଃ ଶୀଘ୍ରଗା ଵ୍ଯଵସାଯିନଃ। ସମାନଯନ୍ତୁ ତେ ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ଵରିତାଃ ଶାସନାନ୍ମମ। ସ୍ଵଯଂ ଚାନନ୍ତରଂ କାର୍ଯଂ ଭଵାନେଵାନୁପଶ୍ଯତୁ
ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ବାନର ସୀମାରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଓ ଦ୍ରୁତ ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଥିବା, ସେମାନେ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଶୀଘ୍ର ଆଣି ଏକଠା କରନ୍ତୁ। ଏହା ପରେ ତୁମେ ନିଜେ ଏହି କାମକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖ।
ତ୍ରିପଞ୍ଚରାତ୍ରାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ଯଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦିହ ଵାନରଃ। ତସ୍ଯ ପ୍ରାଣାନ୍ତିକୋ ଦଣ୍ଡୋ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ଯଦି କୌଣସି ବାନର ପନ୍ଦର ଦିନ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱେ ଏଠାକୁ ଆସିଥାଏ, ତାହାର ଦଣ୍ଡ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ; ଏଥିରେ କୌଣସି ଚର୍ଚ୍ଚା ହେବ ନାହିଁ।
ହରୀଂଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧାନୁପଯାତୁ ସାଙ୍ଗଦୋ ଭଵାନ୍ ମମାଜ୍ଞାମଧିକୃତ୍ଯ ନିଶ୍ଚିତମ୍। ଇତି ଵ୍ଯଵସ୍ଥାଂ ହରିପୁଙ୍ଗଵେଶ୍ଵରୋ ଵିଧାଯ ଵେଶ୍ମ ପ୍ରଵିଵେଶ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ବୃଦ୍ଧ ବାନରମାନେ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହିତ ମୋ ଆଜ୍ଞାକୁ ମନେ ରଖି ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତୁ। ଏପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନ୍ୟ ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
thumb|ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ତିରିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ ।
ଗୃହଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ସୁଗ୍ରୀଵେ ଵିମୁକ୍ତେ ଗଗନେ ଘନୈଃ। ଵର୍ଷରାତ୍ରେ ସ୍ଥିତୋ ରାମଃ କାମଶୋକାଭିପୀଡିତଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଆକାଶରୁ ମେଘ ହଟିଗଲା, ରାମ ଶରଦ ରାତିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଇ, ଆଶା ଓ ଦୁଃଖରେ ବେହାଳ ହେଇଥିଲେ ।
ପାଣ୍ଡୁରଂ ଗଗନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିମଲଂ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଲମ୍। ଶାରଦୀଂ ରଜନୀଂ ଚୈଵ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାନୁଲେପନାମ୍
ଫିକା ଆକାଶ, ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରମାଣ୍ଡଳ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକରେ ଶାରଦ ରାତିକୁ ଦେଖି,
କାମଵୃତ୍ତଂ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ନଷ୍ଟାଂ ଚ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଲମତୀତଂ ଚ ମୁମୋହ ପରମାତୁରଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ଆନନ୍ଦରେ ଲିନ, ଜନକର ଝିଅ ହରାଇଯାଇଛି, ଏବଂ ଅନେକ ସମୟ ଚାଲିଗଲା ବୋଲି ଦେଖି, ରାମ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ତିର ହେଇପଡିଲେ ।
ସ ତୁ ସଂଜ୍ଞାମୁପାଗମ୍ଯ ମୁହୂର୍ତାନ୍ମତିମାନ୍ ନୃପଃ। ମନଃସ୍ଥାମପି ଵୈଦେହୀଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ରାଘଵଃ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ ଜ୍ଞାନ ଫେରିଲା, ଚତୁର ରାଘବ ମନରେ ରହୁଥିବା ବୈଦେହୀକୁ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଵିମଲଂ ଵ୍ଯୋମ ଗତଵିଦ୍ଯୁଦ୍ବଲାହକମ୍। ସାରସାରାଵସଂଘୁଷ୍ଟଂ ଵିଲଲାପାର୍ତଯା ଗିରା
ବିଦ୍ୟୁତ ଓ ମେଘ ନଥିବା ନିର୍ମଳ ଆକାଶ, ସାରସ ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀର ଶବ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାମ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା କଣ୍ଠରେ କ୍ଷୀଣ ହେଇ କୁହିଲେ ।
ଆସୀନଃ ପର୍ଵତସ୍ଯାଗ୍ରେ ହେମଧାତୁଵିଭୂଷିତେ। ଶାରଦଂ ଗଗନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଗାମ ମନସା ପ୍ରିଯାମ୍
ସୁନ୍ଦର ସୁନା ଖଣ୍ଡରେ ଭୂଷିତ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ବସି, ଶାରଦ ଆକାଶକୁ ଦେଖି, ରାମଙ୍କର ମନ ପ୍ରିୟା ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲା ।
ସାରସାରାଵସଂନାଦୈଃ ସାରସାରାଵନାଦିନୀ। ଯାଽଽଶ୍ରମେ ରମତେ ବାଲା ସାଦ୍ଯ ମେ ରମତେ କଥମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଯୁବତୀ ଆଶ୍ରମରେ ସାରସ ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀର ଶବ୍ଦରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ଏବେ ମୋ ନଥିବାରେ ସେ କିପରି ଆନନ୍ଦ ପାଉଛି ?
ପୁଷ୍ପିତାଂଶ୍ଚାସନାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଞ୍ଚନାନିଵ ନିର୍ମଲାନ୍। କଥଂ ସା ରମତେ ବାଲା ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ମାମପଶ୍ଯତୀ
ସୁନ୍ଦର ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛଗୁଡିକୁ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା ଦେଖି, ସେ ଯୁବତୀ ମୋତେ ଦେଖିନଥିବାରେ, କିପରି ଆନନ୍ଦ ପାଉଛି ?
ଯା ପୁରା କଲହଂସାନାଂ କଲେନ କଲଭାଷିଣୀ। ବୁଧ୍ଯତେ ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀ ସାଦ୍ଯ ମେ ରମତେ କଥମ୍
ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ମଧୁର କଣ୍ଠରେ କଳହଂସର କଳ କୁହୁକୁ ଶୁଣି ଜାଗିଥିଲେ, ସେ ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଥିବା ଯୁବତୀ ଏବେ କିପରି ଆନନ୍ଦ ପାଉଛି ?
ନିଃସ୍ଵନଂ ଚକ୍ରଵାକାନାଂ ନିଶମ୍ଯ ସହଚାରିଣାମ୍। ପୁଣ୍ଡରୀକଵିଶାଲାକ୍ଷୀ କଥମେଷା ଭଵିଷ୍ଯତି
ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ସହଚାରୀ ସହ ନିର୍ମଳ ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା ଶୁଣି, ପୁଣ୍ଡରୀକ ପରି ବଡ଼ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସେ କିପରି ଅଛି ?
ସରାଂସି ସରିତୋ ଵାପୀଃ କାନନାନି ଵନାନି ଚ। ତାଂ ଵିନା ମୃଗଶାଵାକ୍ଷୀଂ ଚରନ୍ନାଦ୍ଯ ସୁଖଂ ଲଭେ
ଝିଅ ମୃଗ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ସେ ନାହିଁ, ମୁଁ ଝିଲି, ନଦୀ, ଖୁଆ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଭିତରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଆଜି ମୋତେ କିଛି ଆନନ୍ଦ ମିଳୁନାହିଁ ।
ଅପି ତାଂ ମଦ୍ଵିଯୋଗାଚ୍ଚ ସୌକୁମାର୍ଯାଚ୍ଚ ଭାମିନୀମ୍। ସୁଦୂରଂ ପୀଡଯେତ୍ କାମଃ ଶରଦ୍ଗୁଣନିରନ୍ତରଃ
ସମ୍ଭବତଃ, ମୋ ଦୂର ହେବା ଓ ସେ ଅତି ସୁକୁମାର ଥିବାରୁ, ଶରଦ ପବନ ପରି ଅବିରତ ଆଶା ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ନାରୀକୁ ଦୂରରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି ।
ଏଵମାଦି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିଲଲାପ ନୃପାତ୍ମଜଃ। ଵିହଂଗ ଇଵ ସାରଙ୍ଗଃ ସଲିଲଂ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରାତ୍
ଏଭଳି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜପୁତ୍ର ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରିଥିଲେ — ଦେବତାଙ୍କର ଜଳ ପାଇବାକୁ ପକ୍ଷୀ କିମ୍ବା ମୃଗ ଯେପରି ଆଶା କରେ ।
ତତଶ୍ଚଞ୍ଚୂର୍ଯ ରମ୍ଯେଷୁ ଫଲାର୍ଥୀ ଗିରିସାନୁଷୁ। ଦଦର୍ଶ ପର୍ଯୁପାଵୃତ୍ତୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାଁଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽଗ୍ରଜମ୍
ସୁନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଫଳ ଖୋଜିବା ସମୟରେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀର ଦୀପ୍ତିରେ ଭରିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଭାଇକୁ ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚିଥିବା ଦେଖିଲେ ।
ସ ଚିନ୍ତଯା ଦୁସ୍ସହଯା ପରୀତଂ ଵିସଂଜ୍ଞମେକଂ ଵିଜନେ ମନସ୍ଵୀ। ଭ୍ରାତୁର୍ଵିଷାଦାତ୍ ତ୍ଵରିତୋଽତିଦୀନଃ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ସୌମିତ୍ରିରୁଵାଚ ଦୀନମ୍
ଅସହ୍ୟ ଚିନ୍ତାରେ ଭାଇ ଅପସ୍ତିତ ଏବଂ ବନରେ ଏକା ଅସ୍ତିର ହେଇଥିବା ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ଭାଇ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ଓ ତ୍ୱରିତ ହୋଇ, ସୌମିତ୍ରି କୁହିଲେ ।
କିମାର୍ଯ କାମସ୍ଯ ଵଶଂଗତେନ କିମାତ୍ମପୌରୁଷ୍ଯପରାଭଵେନ । ଅଯଂ ହ୍ରିଯା ସଂହ୍ରିଯତେ ସମାଧିଃ କିମତ୍ର ଯୋଗେନ ନିଵର୍ତତେ ନ
ଏ ଆର୍ୟ, କାମର ଅଧୀନ କାହିଁକି ହେଉଛନ୍ତି ? ନିଜ ଶକ୍ତିର ହାର କାହିଁକି ଗ୍ରହଣ କରୁଛନ୍ତି ? ଲଜ୍ଜା ଯେତେବେଳେ ଧ୍ୟାନକୁ ଅଟକାଇ ଦେଉଛି, ତେବେ ଯୋଗ ଏହାକୁ ଫେରାଇ ଦେଉନାହିଁ କାହିଁକି ?
କ୍ରିଯାଭିଯୋଗଂ ମନସଃ ପ୍ରସାଦଂ ସମାଧିଯୋଗାନୁଗତଂ ଚ କାଲମ୍। ସହାଯସାମର୍ଥ୍ଯମଦୀନସତ୍ତ୍ଵଃ ସ୍ଵକର୍ମହେତୁଂ ଚ କୁରୁଷ୍ଵ ତାତ
ତୁମେ କ୍ରିୟାରେ ଉଦ୍ୟମ, ମନର ଶାନ୍ତି, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ, ସହାୟଙ୍କ ଶକ୍ତି, ଅଦିନ ମନୋବଳ ଓ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟର କାରଣରେ ଚେଷ୍ଟା କର, ଭାଇ ।
ନ ଜାନକୀ ମାନଵଵଂଶନାଥ ତ୍ଵଯା ସନାଥା ସୁଲଭା ପରେଣ। ନ ଚାଗ୍ନିଚୂଡାଂ ଜ୍ଵଲିତାମୁପେତ୍ଯ ନ ଦହ୍ଯତେ ଵୀର ଵରାର୍ହ କଶ୍ଚିତ୍
ହେ ମାନବବଂଶର ନାଥ, ତୁମେ ରହିଥିବାବେଳେ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ କେହି ସହଜରେ ନେଇପାରିବେ ନାହିଁ; ଏବଂ ହେ ପ୍ରଶଂସାର୍ହ ବୀର, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ସାମ୍ନାକୁ ଯାଇ କେହି ଅପିଡ଼ି ଅଝୁରି ରହିପାରେ ନାହିଁ।
ସଲକ୍ଷଣଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣମପ୍ରଧୃଷ୍ଯଂ ସ୍ଵଭାଵଜଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ରାମଃ। ହିତଂ ଚ ପଥ୍ଯଂ ଚ ନଯପ୍ରସକ୍ତଂ ସସାମଧର୍ମାର୍ଥସମାହିତଂ ଚ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦୃଢ଼ ଓ ଅଜୟ, ରାମ ଚରିତ୍ର ଭରିଥିବା, ଉପକାରୀ, ଉପଯୁକ୍ତ, ନୀତିରେ ଭିତ୍ତି ଥିବା ଓ ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏକାଗ୍ର ଏମିତି କଥା କହିଲେ।
ନିସ୍ସଂଶଯଂ କାର୍ଯମଵେକ୍ଷିତଵ୍ଯଂ କ୍ରିଯାଵିଶେଷୋଽପ୍ଯନୁଵର୍ତିତଵ୍ଯଃ। ନ ତୁ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ଦୁରାସଦସ୍ଯ କୁମାର ଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଫଲଂ ଚ ଚିନ୍ତ୍ଯମ୍
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କାହିଁକି କଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ଭାବିବା ଦରକାର, ଏବଂ ଠିକ୍ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରିବା ଦରକାର; କିନ୍ତୁ, ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ଜୟ ପ୍ରଭାବର ଫଳ ନେଇ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଅଥ ପଦ୍ମପଲାଶାକ୍ଷୀଂ ମୈଥିଲୀମନୁଚିନ୍ତଯନ୍। ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାମୋ ମୁଖେନ ପରିଶୁଷ୍ଯତା
ତାପରେ, ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ ଥିବା ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଭାବି, ମୁଖ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯିବା ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।