ତଦିଦଂ ମିତ୍ରକାର୍ଯଂ ନଃ କାଲାତୀତମରିଂଦମ। କ୍ରିଯତାଂ ରାଘଵସ୍ଯୈତଦ୍ ଵୈଦେହ୍ଯାଃ ପରିମାର୍ଗଣମ୍
ଏହି ସମୟରେ ଆମ ସହଯୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ କାମ ଅଛି, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏହା ଏଯାଁ ଦେରି ହୋଇନାହିଁ। ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କ ଖୋଜ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।
ନ ଚ କାଲମତୀତଂ ତେ ନିଵେଦଯତି କାଲଵିତ୍। ତ୍ଵରମାଣୋଽପି ସ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତଵ ରାଜନ୍ ଵଶାନୁଗଃ
ଯିଏ ସଠିକ୍ ସମୟକୁ ଜାଣେ, ସେ ତୁମକୁ କେବେ ଏହି କଥା କହିନଥାଏ ଯେ ସମୟ ଚାଲିଗଲା, ଯଦିଓ ସେ ତୁମ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି ଦ୍ରୁତ କାମ କରିବାକୁ ଚାହେ।
କୁଲସ୍ଯ ହେତୁଃ ସ୍ଫୀତସ୍ଯ ଦୀର୍ଘବନ୍ଧୁଶ୍ଚ ରାଘଵଃ। ଅପ୍ରମେଯପ୍ରଭାଵଶ୍ଚ ସ୍ଵଯଂ ଚାପ୍ରତିମୋ ଗୁଣୈଃ
ରାଘବ ତୁମ ବଢିଆ ବଂଶର ମୂଳ କାରଣ, ଦୀର୍ଘ ସମୟର ଆତ୍ମୀୟ, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଗୁଣରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ।
ତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ କୁରୁ ଵୈ କାର୍ଯଂ ପୂର୍ଵଂ ତେନ କୃତଂ ତଵ। ହରୀଶ୍ଵର କପିଶ୍ରେଷ୍ଠାନାଜ୍ଞାପଯିତୁମର୍ହସି
ସେ ଯେପରି ତୁମ ପାଇଁ ଆଗରୁ କାମ କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେପରି କରିବା ଉଚିତ। ହେ ବାନରମାନ୍ୟ, ବନର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ।
ନହି ତାଵଦ୍ ଭଵେତ୍ କାଲୋ ଵ୍ଯତୀତଶ୍ଚୋଦନାଦୃତେ। ଚୋଦିତସ୍ଯ ହି କାର୍ଯସ୍ଯ ଭଵେତ୍ କାଲଵ୍ଯତିକ୍ରମଃ
ଆଜ୍ଞା ଛାଡ଼ି ଦିଅଯାଏ ନାହିଁ, କାମ ପାଇଁ ଆଜ୍ଞା ମିଳିଲେ ଏହାର ସମୟ ଶେଷ ହୁଏ।
ଅକର୍ତୁରପି କାର୍ଯସ୍ଯ ଭଵାନ୍ କର୍ତା ହରୀଶ୍ଵର। କିଂ ପୁନଃ ପ୍ରତିକର୍ତୁସ୍ତେ ରାଜ୍ଯେନ ଚ ଵଧେନ ଚ
ଯଦି ଅନ୍ୟେ କାମ କରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ବାନରମାନ୍ୟ, ତୁମେ ଏହି କାମ କରିପାରିବ। ତେବେ ରାଜ୍ୟ ଓ ପ୍ରାଣ ଦେଇ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ, ତାହେଲେ କଣ କହିବି?
ଶକ୍ତିମାନତିଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ଵାନରର୍କ୍ଷଗଣେଶ୍ଵର। କର୍ତୁଂ ଦାଶରଥେଃ ପ୍ରୀତିମାଜ୍ଞାଯାଂ କିଂ ନୁ ସଜ୍ଜସେ
ହେ ବାନର ଓ ଭାଲୁମାନେ ମଧ୍ୟର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଦଶରଥପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବାରେ ଏତେ ଦେରି କାହିଁକି କରୁଛ?
କାମଂ ଖଲୁ ଶରୈଃ ଶକ୍ତଃ ସୁରାସୁରମହୋରଗାନ୍। ଵଶେ ଦାଶରଥିଃ କର୍ତୁଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରତିଜ୍ଞାମଵେକ୍ଷତେ
ଦଶରଥନନ୍ଦନ ତାଙ୍କର ତୀରରେ ଦେବତା, ଦାନବ, ମହାନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ବଶ କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତୁମ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଉପରେ ଭରସା କରୁଛନ୍ତି।
ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗାଵିଶଂକେନ କୃତଂ ତେନ ମହତ୍ ପ୍ରିଯମ୍। ତସ୍ଯ ମାର୍ଗାମ ଵୈଦେହୀଂ ପୃଥିଵ୍ଯାମପି ଚାମ୍ବରେ
ଯିଏ ପ୍ରାଣ ଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରିନାହିଁ, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ବଡ଼ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶରେ ଖୋଜ।
ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵା ଅସୁରାଃ ସମରୁଦ୍ଗଣାଃ। ନ ଚ ଯକ୍ଷା ଭଯଂ ତସ୍ଯ କୁର୍ଯୁଃ କିମିଵ ରାକ୍ଷସାଃ
ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର, ମରୁତ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ—ତେବେ ରାକ୍ଷସମାନେ କଣ କରିପାରିବେ?
ତଦେଵଂ ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତସ୍ଯ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରତିକୃତସ୍ତଥା। ରାମସ୍ଯାର୍ହସି ପିଙ୍ଗେଶ କର୍ତୁଂ ସର୍ଵାତ୍ମନା ପ୍ରିଯମ୍
ଏପରି ଶକ୍ତି ଥିବା ଏବଂ ଆଗରୁ ତୁମ ପାଇଁ କାମ କରିଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ, ହେ ପିଙ୍ଗଳବର୍ଣ୍ଣ ବାନରମାନ୍ୟ, ତୁମେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ ଦେଇ କରିବା ଉଚିତ।
ନାଧସ୍ତାଦଵନୌ ନାପ୍ସୁ ଗତିର୍ନୋପରି ଚାମ୍ବରେ। କସ୍ଯଚିତ୍ ସଜ୍ଜତେଽସ୍ମାକଂ କପୀଶ୍ଵର ତଵାଜ୍ଞଯା
ହେ ବାନରମାନ୍ୟ, ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ଆମ ପାଇଁ ନ ଭୂମିରେ, ନ ଜଳରେ, ନ ଆକାଶରେ କେହି ବାଧା ଅଛି।
ତଦାଜ୍ଞାପଯ କଃ କିଂ ତେ କୁତୋ ଵାପି ଵ୍ଯଵସ୍ଯତୁ। ହରଯୋ ହ୍ଯପ୍ରଧୃଷ୍ଯାସ୍ତେ ସନ୍ତି କୋଟ୍ଯଗ୍ରତୋଽନଘ
ତେଣୁ କିଏ କ’ଣ କରିବେ ଓ କେଉଁଠାରୁ କରିବେ, ଏହା ଆଜ୍ଞା କର। ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମ ସାମ୍ନାରେ କୋଟି କୋଟି ଅପରାଜୟ ବାନର ଦଣ୍ଡାୟମାନ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କାଲେ ସାଧୁ ନିରୂପିତମ୍। ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସତ୍ତ୍ଵସମ୍ପନ୍ନଶ୍ଚକାର ମତିମୁତ୍ତମାମ୍
ସେଇ ସମୟଯୋଗ୍ୟ ଓ ଭଲ କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ଗୁଣମୟ ସୁଗ୍ରୀବ ଉତ୍ତମ ଯୋଜନା କଲେ।
ଯଥା ସେନା ସମଗ୍ରା ମେ ଯୂଥପାଲାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ସମାଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯସଙ୍ଗେନ ସେନାଗ୍ର୍ଯେ ଣ ତଥା କୁରୁ
ମୋ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନା ଓ ସମସ୍ତ ଦଳପତିମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଳମ୍ବ ଛାଡ଼ି ଆଗରୁ ଏକଠା ହେଉନ୍ତୁ, ଏହିପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।
ଯେ ତ୍ଵନ୍ତପାଲାଃ ପ୍ଲଵଗାଃ ଶୀଘ୍ରଗା ଵ୍ଯଵସାଯିନଃ। ସମାନଯନ୍ତୁ ତେ ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ଵରିତାଃ ଶାସନାନ୍ମମ। ସ୍ଵଯଂ ଚାନନ୍ତରଂ କାର୍ଯଂ ଭଵାନେଵାନୁପଶ୍ଯତୁ
ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ବାନର ସୀମାରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଓ ଦ୍ରୁତ ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଥିବା, ସେମାନେ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଶୀଘ୍ର ଆଣି ଏକଠା କରନ୍ତୁ। ଏହା ପରେ ତୁମେ ନିଜେ ଏହି କାମକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖ।
ତ୍ରିପଞ୍ଚରାତ୍ରାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ଯଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦିହ ଵାନରଃ। ତସ୍ଯ ପ୍ରାଣାନ୍ତିକୋ ଦଣ୍ଡୋ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ଯଦି କୌଣସି ବାନର ପନ୍ଦର ଦିନ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱେ ଏଠାକୁ ଆସିଥାଏ, ତାହାର ଦଣ୍ଡ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ; ଏଥିରେ କୌଣସି ଚର୍ଚ୍ଚା ହେବ ନାହିଁ।
ହରୀଂଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧାନୁପଯାତୁ ସାଙ୍ଗଦୋ ଭଵାନ୍ ମମାଜ୍ଞାମଧିକୃତ୍ଯ ନିଶ୍ଚିତମ୍। ଇତି ଵ୍ଯଵସ୍ଥାଂ ହରିପୁଙ୍ଗଵେଶ୍ଵରୋ ଵିଧାଯ ଵେଶ୍ମ ପ୍ରଵିଵେଶ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ବୃଦ୍ଧ ବାନରମାନେ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହିତ ମୋ ଆଜ୍ଞାକୁ ମନେ ରଖି ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତୁ। ଏପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନ୍ୟ ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
thumb|ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ତିରିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ ।
ଗୃହଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ସୁଗ୍ରୀଵେ ଵିମୁକ୍ତେ ଗଗନେ ଘନୈଃ। ଵର୍ଷରାତ୍ରେ ସ୍ଥିତୋ ରାମଃ କାମଶୋକାଭିପୀଡିତଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଆକାଶରୁ ମେଘ ହଟିଗଲା, ରାମ ଶରଦ ରାତିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଇ, ଆଶା ଓ ଦୁଃଖରେ ବେହାଳ ହେଇଥିଲେ ।
ପାଣ୍ଡୁରଂ ଗଗନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିମଲଂ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଲମ୍। ଶାରଦୀଂ ରଜନୀଂ ଚୈଵ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାନୁଲେପନାମ୍
ଫିକା ଆକାଶ, ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରମାଣ୍ଡଳ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକରେ ଶାରଦ ରାତିକୁ ଦେଖି,
କାମଵୃତ୍ତଂ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ନଷ୍ଟାଂ ଚ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଲମତୀତଂ ଚ ମୁମୋହ ପରମାତୁରଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ଆନନ୍ଦରେ ଲିନ, ଜନକର ଝିଅ ହରାଇଯାଇଛି, ଏବଂ ଅନେକ ସମୟ ଚାଲିଗଲା ବୋଲି ଦେଖି, ରାମ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ତିର ହେଇପଡିଲେ ।
ସ ତୁ ସଂଜ୍ଞାମୁପାଗମ୍ଯ ମୁହୂର୍ତାନ୍ମତିମାନ୍ ନୃପଃ। ମନଃସ୍ଥାମପି ଵୈଦେହୀଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ରାଘଵଃ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ ଜ୍ଞାନ ଫେରିଲା, ଚତୁର ରାଘବ ମନରେ ରହୁଥିବା ବୈଦେହୀକୁ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଵିମଲଂ ଵ୍ଯୋମ ଗତଵିଦ୍ଯୁଦ୍ବଲାହକମ୍। ସାରସାରାଵସଂଘୁଷ୍ଟଂ ଵିଲଲାପାର୍ତଯା ଗିରା
ବିଦ୍ୟୁତ ଓ ମେଘ ନଥିବା ନିର୍ମଳ ଆକାଶ, ସାରସ ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀର ଶବ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାମ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା କଣ୍ଠରେ କ୍ଷୀଣ ହେଇ କୁହିଲେ ।
ଆସୀନଃ ପର୍ଵତସ୍ଯାଗ୍ରେ ହେମଧାତୁଵିଭୂଷିତେ। ଶାରଦଂ ଗଗନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଗାମ ମନସା ପ୍ରିଯାମ୍
ସୁନ୍ଦର ସୁନା ଖଣ୍ଡରେ ଭୂଷିତ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ବସି, ଶାରଦ ଆକାଶକୁ ଦେଖି, ରାମଙ୍କର ମନ ପ୍ରିୟା ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲା ।
ସାରସାରାଵସଂନାଦୈଃ ସାରସାରାଵନାଦିନୀ। ଯାଽଽଶ୍ରମେ ରମତେ ବାଲା ସାଦ୍ଯ ମେ ରମତେ କଥମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଯୁବତୀ ଆଶ୍ରମରେ ସାରସ ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀର ଶବ୍ଦରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ଏବେ ମୋ ନଥିବାରେ ସେ କିପରି ଆନନ୍ଦ ପାଉଛି ?
ପୁଷ୍ପିତାଂଶ୍ଚାସନାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଞ୍ଚନାନିଵ ନିର୍ମଲାନ୍। କଥଂ ସା ରମତେ ବାଲା ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ମାମପଶ୍ଯତୀ
ସୁନ୍ଦର ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛଗୁଡିକୁ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା ଦେଖି, ସେ ଯୁବତୀ ମୋତେ ଦେଖିନଥିବାରେ, କିପରି ଆନନ୍ଦ ପାଉଛି ?
ଯା ପୁରା କଲହଂସାନାଂ କଲେନ କଲଭାଷିଣୀ। ବୁଧ୍ଯତେ ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀ ସାଦ୍ଯ ମେ ରମତେ କଥମ୍
ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ମଧୁର କଣ୍ଠରେ କଳହଂସର କଳ କୁହୁକୁ ଶୁଣି ଜାଗିଥିଲେ, ସେ ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଥିବା ଯୁବତୀ ଏବେ କିପରି ଆନନ୍ଦ ପାଉଛି ?
ନିଃସ୍ଵନଂ ଚକ୍ରଵାକାନାଂ ନିଶମ୍ଯ ସହଚାରିଣାମ୍। ପୁଣ୍ଡରୀକଵିଶାଲାକ୍ଷୀ କଥମେଷା ଭଵିଷ୍ଯତି
ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ସହଚାରୀ ସହ ନିର୍ମଳ ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା ଶୁଣି, ପୁଣ୍ଡରୀକ ପରି ବଡ଼ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସେ କିପରି ଅଛି ?
ସରାଂସି ସରିତୋ ଵାପୀଃ କାନନାନି ଵନାନି ଚ। ତାଂ ଵିନା ମୃଗଶାଵାକ୍ଷୀଂ ଚରନ୍ନାଦ୍ଯ ସୁଖଂ ଲଭେ
ଝିଅ ମୃଗ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ସେ ନାହିଁ, ମୁଁ ଝିଲି, ନଦୀ, ଖୁଆ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଭିତରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଆଜି ମୋତେ କିଛି ଆନନ୍ଦ ମିଳୁନାହିଁ ।