କ୍ରୀଡନ୍ତମିଵ ଦେଵେଶଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ଗଣୈଃ। ମନ୍ତ୍ରିଷୁ ନ୍ଯସ୍ତକାର୍ଯଂ ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣାମନଵେକ୍ଷକମ୍
ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ଖେଳୁଥିବା ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କ ପରି ମଜା କରୁଛନ୍ତି, ରାଜ୍ୟକାର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉପରେ ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ କଥାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉନାହାନ୍ତି।
ଉଚ୍ଛିନ୍ନରାଜ୍ଯସଂଦେହଂ କାମଵୃତ୍ତମିଵ ସ୍ଥିତମ୍। ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥୋଽର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଃ କାଲଧର୍ମଵିଶେଷଵିତ୍
ସେ ରାଜ୍ୟ ନେଇ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିଛନ୍ତି, ଇଚ୍ଛାମତେ ରହୁଛନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଧନର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସମୟର ବିଶେଷ ଧର୍ମ ବୁଝିଛନ୍ତି।
ପ୍ରସାଦ୍ଯ ଵାକ୍ଯୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ହେତୁମଦ୍ଭିର୍ମନୋରମୈଃ। ଵାକ୍ଯଵିଦ୍ ଵାକ୍ଯତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଂ ହରୀଶଂ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ବାୟୁପୁତ୍ର, ଯିଏ ଭଲ କଥା କହିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ତାହାର ମୂଳ ଅର୍ଥ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେ ବିଭିନ୍ନ ମଧୁର ଓ ଯୁକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ କଥା ଦେଇ ବନରାଜଙ୍କୁ ମନାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ହିତଂ ତଥ୍ଯଂ ଚ ପଥ୍ଯଂ ଚ ସାମଧର୍ମାର୍ଥନୀତିମତ୍। ପ୍ରଣଯପ୍ରୀତିସଂଯୁକ୍ତଂ ଵିଶ୍ଵାସକୃତନିଶ୍ଚଯମ୍
ଯେଉଁ କଥା ଉପକାରୀ, ସତ୍ୟ, ଶୁଭ, ନୀତି, ଧର୍ମ ଓ ନୀତିର ସହିତ, ସ୍ନେହ ଓ ପ୍ରେମରେ ଭରିଆ, ଏବଂ ଭରସା ଦେଇଥାଏ, ସେମାନେ କହାଯାଇଛି।
ହରୀଶ୍ଵରମୁପାଗମ୍ଯ ହନୂମାନ୍ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଯଶଶ୍ଚୈଵ କୌଲୀ ଶ୍ରୀରଭିଵର୍ଧିତା
ହନୁମାନ ବନରାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ: 'ରାଜ୍ୟ ମିଳିଛି, ଯଶ ମିଳିଛି, ଓ ବଂଶର ମହିମା ବଢ଼ିଛି।'
ମିତ୍ରାଣାଂ ସଂଗ୍ରହଃ ଶେଷସ୍ତଦ୍ ଭଵାନ୍ କର୍ତୁମର୍ହତି। ଯୋ ହି ମିତ୍ରେଷୁ କାଲଜ୍ଞଃ ସତତଂ ସାଧୁ ଵର୍ତତେ
ବନ୍ଧୁମାନେ ମିଳିବା ଅବଶେଷ ଅଛି; ଏହା ଆପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଚାଲେ, ସେ ସଦା ଭଲ କାମ କରେ।
ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ଚ କୀର୍ତିଶ୍ଚ ପ୍ରତାପଶ୍ଚାପି ଵର୍ଧତେ। ଯସ୍ଯ କୋଶଶ୍ଚ ଦଣ୍ଡଶ୍ଚ ମିତ୍ରାଣ୍ଯାତ୍ମା ଚ ଭୂମିପ। ସମାନ୍ଯେତାନି ସର୍ଵାଣି ସ ରାଜ୍ଯଂ ମହଦଶ୍ନୁତେ
ହେ ଭୂମିପତି, ଯାହାଙ୍କର ଧନ, ଶାସନ, ବନ୍ଧୁ ଓ ନିଜ ମନ ଏକତ୍ର ଅଛି, ସେମାନଙ୍କର ରାଜ୍ୟ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ବଢ଼େ; ସେ ମହାନ ରାଜ୍ୟର ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ତଦ୍ ଭଵାନ୍ ଵୃତ୍ତସମ୍ପନ୍ନଃ ସ୍ଥିତଃ ପଥି ନିରତ୍ଯଯେ। ମିତ୍ରାର୍ଥମଭିନୀତାର୍ଥଂ ଯଥାଵତ୍ କର୍ତୁମର୍ହତି
ଏହିପରି, ଆପଣ ଭଲ ଆଚରଣରେ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ନିରାପଦ ପଥରେ ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ବନ୍ଧୁ ପାଇଁ ନିବନ୍ଧିତ କାମ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ।
ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ସର୍ଵକର୍ମାଣି ମିତ୍ରାର୍ଥେ ଯୋ ନ ଵର୍ତତେ। ସମ୍ଭ୍ରମାଦ୍ ଵିକୃତୋତ୍ସାହଃ ସୋଽନର୍ଥୈର୍ନାଵରୁଧ୍ଯତେ
ଯିଏ ସମସ୍ତ କାମ ଛାଡି ବନ୍ଧୁ ପାଇଁ କିଛି କରେନାହିଁ, ଯାହାଙ୍କର ଉତ୍ସାହ ଭ୍ରମରେ ଦୂର୍ବଳ, ସେ ଅପକାରରେ ପଡ଼େନାହିଁ।
ଯୋ ହି କାଲଵ୍ଯତୀତେଷୁ ମିତ୍ରକାର୍ଯେଷୁ ଵର୍ତତେ। ସ କୃତ୍ଵା ମହତୋଽପ୍ଯର୍ଥାନ୍ନ ମିତ୍ରାର୍ଥେନ ଯୁଜ୍ଯତେ
ଯିଏ ସମୟ ଚାଲିଯିବା ପରେ ବନ୍ଧୁଙ୍କ କାମରେ ଲାଗେ, ସେ ବଡ଼ କାମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧୁ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିପାରେନାହିଁ।
ତଦିଦଂ ମିତ୍ରକାର୍ଯଂ ନଃ କାଲାତୀତମରିଂଦମ। କ୍ରିଯତାଂ ରାଘଵସ୍ଯୈତଦ୍ ଵୈଦେହ୍ଯାଃ ପରିମାର୍ଗଣମ୍
ଏହି ସମୟରେ ଆମ ସହଯୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ କାମ ଅଛି, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏହା ଏଯାଁ ଦେରି ହୋଇନାହିଁ। ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କ ଖୋଜ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।
ନ ଚ କାଲମତୀତଂ ତେ ନିଵେଦଯତି କାଲଵିତ୍। ତ୍ଵରମାଣୋଽପି ସ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତଵ ରାଜନ୍ ଵଶାନୁଗଃ
ଯିଏ ସଠିକ୍ ସମୟକୁ ଜାଣେ, ସେ ତୁମକୁ କେବେ ଏହି କଥା କହିନଥାଏ ଯେ ସମୟ ଚାଲିଗଲା, ଯଦିଓ ସେ ତୁମ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି ଦ୍ରୁତ କାମ କରିବାକୁ ଚାହେ।
କୁଲସ୍ଯ ହେତୁଃ ସ୍ଫୀତସ୍ଯ ଦୀର୍ଘବନ୍ଧୁଶ୍ଚ ରାଘଵଃ। ଅପ୍ରମେଯପ୍ରଭାଵଶ୍ଚ ସ୍ଵଯଂ ଚାପ୍ରତିମୋ ଗୁଣୈଃ
ରାଘବ ତୁମ ବଢିଆ ବଂଶର ମୂଳ କାରଣ, ଦୀର୍ଘ ସମୟର ଆତ୍ମୀୟ, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଗୁଣରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ।
ତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ କୁରୁ ଵୈ କାର୍ଯଂ ପୂର୍ଵଂ ତେନ କୃତଂ ତଵ। ହରୀଶ୍ଵର କପିଶ୍ରେଷ୍ଠାନାଜ୍ଞାପଯିତୁମର୍ହସି
ସେ ଯେପରି ତୁମ ପାଇଁ ଆଗରୁ କାମ କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେପରି କରିବା ଉଚିତ। ହେ ବାନରମାନ୍ୟ, ବନର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ।
ନହି ତାଵଦ୍ ଭଵେତ୍ କାଲୋ ଵ୍ଯତୀତଶ୍ଚୋଦନାଦୃତେ। ଚୋଦିତସ୍ଯ ହି କାର୍ଯସ୍ଯ ଭଵେତ୍ କାଲଵ୍ଯତିକ୍ରମଃ
ଆଜ୍ଞା ଛାଡ଼ି ଦିଅଯାଏ ନାହିଁ, କାମ ପାଇଁ ଆଜ୍ଞା ମିଳିଲେ ଏହାର ସମୟ ଶେଷ ହୁଏ।
ଅକର୍ତୁରପି କାର୍ଯସ୍ଯ ଭଵାନ୍ କର୍ତା ହରୀଶ୍ଵର। କିଂ ପୁନଃ ପ୍ରତିକର୍ତୁସ୍ତେ ରାଜ୍ଯେନ ଚ ଵଧେନ ଚ
ଯଦି ଅନ୍ୟେ କାମ କରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ବାନରମାନ୍ୟ, ତୁମେ ଏହି କାମ କରିପାରିବ। ତେବେ ରାଜ୍ୟ ଓ ପ୍ରାଣ ଦେଇ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ, ତାହେଲେ କଣ କହିବି?
ଶକ୍ତିମାନତିଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ଵାନରର୍କ୍ଷଗଣେଶ୍ଵର। କର୍ତୁଂ ଦାଶରଥେଃ ପ୍ରୀତିମାଜ୍ଞାଯାଂ କିଂ ନୁ ସଜ୍ଜସେ
ହେ ବାନର ଓ ଭାଲୁମାନେ ମଧ୍ୟର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଦଶରଥପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବାରେ ଏତେ ଦେରି କାହିଁକି କରୁଛ?
କାମଂ ଖଲୁ ଶରୈଃ ଶକ୍ତଃ ସୁରାସୁରମହୋରଗାନ୍। ଵଶେ ଦାଶରଥିଃ କର୍ତୁଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରତିଜ୍ଞାମଵେକ୍ଷତେ
ଦଶରଥନନ୍ଦନ ତାଙ୍କର ତୀରରେ ଦେବତା, ଦାନବ, ମହାନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ବଶ କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତୁମ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଉପରେ ଭରସା କରୁଛନ୍ତି।
ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗାଵିଶଂକେନ କୃତଂ ତେନ ମହତ୍ ପ୍ରିଯମ୍। ତସ୍ଯ ମାର୍ଗାମ ଵୈଦେହୀଂ ପୃଥିଵ୍ଯାମପି ଚାମ୍ବରେ
ଯିଏ ପ୍ରାଣ ଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରିନାହିଁ, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ବଡ଼ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶରେ ଖୋଜ।
ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵା ଅସୁରାଃ ସମରୁଦ୍ଗଣାଃ। ନ ଚ ଯକ୍ଷା ଭଯଂ ତସ୍ଯ କୁର୍ଯୁଃ କିମିଵ ରାକ୍ଷସାଃ
ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର, ମରୁତ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ—ତେବେ ରାକ୍ଷସମାନେ କଣ କରିପାରିବେ?
ତଦେଵଂ ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତସ୍ଯ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରତିକୃତସ୍ତଥା। ରାମସ୍ଯାର୍ହସି ପିଙ୍ଗେଶ କର୍ତୁଂ ସର୍ଵାତ୍ମନା ପ୍ରିଯମ୍
ଏପରି ଶକ୍ତି ଥିବା ଏବଂ ଆଗରୁ ତୁମ ପାଇଁ କାମ କରିଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ, ହେ ପିଙ୍ଗଳବର୍ଣ୍ଣ ବାନରମାନ୍ୟ, ତୁମେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ ଦେଇ କରିବା ଉଚିତ।
ନାଧସ୍ତାଦଵନୌ ନାପ୍ସୁ ଗତିର୍ନୋପରି ଚାମ୍ବରେ। କସ୍ଯଚିତ୍ ସଜ୍ଜତେଽସ୍ମାକଂ କପୀଶ୍ଵର ତଵାଜ୍ଞଯା
ହେ ବାନରମାନ୍ୟ, ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ଆମ ପାଇଁ ନ ଭୂମିରେ, ନ ଜଳରେ, ନ ଆକାଶରେ କେହି ବାଧା ଅଛି।
ତଦାଜ୍ଞାପଯ କଃ କିଂ ତେ କୁତୋ ଵାପି ଵ୍ଯଵସ୍ଯତୁ। ହରଯୋ ହ୍ଯପ୍ରଧୃଷ୍ଯାସ୍ତେ ସନ୍ତି କୋଟ୍ଯଗ୍ରତୋଽନଘ
ତେଣୁ କିଏ କ’ଣ କରିବେ ଓ କେଉଁଠାରୁ କରିବେ, ଏହା ଆଜ୍ଞା କର। ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମ ସାମ୍ନାରେ କୋଟି କୋଟି ଅପରାଜୟ ବାନର ଦଣ୍ଡାୟମାନ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କାଲେ ସାଧୁ ନିରୂପିତମ୍। ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସତ୍ତ୍ଵସମ୍ପନ୍ନଶ୍ଚକାର ମତିମୁତ୍ତମାମ୍
ସେଇ ସମୟଯୋଗ୍ୟ ଓ ଭଲ କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ଗୁଣମୟ ସୁଗ୍ରୀବ ଉତ୍ତମ ଯୋଜନା କଲେ।
ଯଥା ସେନା ସମଗ୍ରା ମେ ଯୂଥପାଲାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ସମାଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯସଙ୍ଗେନ ସେନାଗ୍ର୍ଯେ ଣ ତଥା କୁରୁ
ମୋ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନା ଓ ସମସ୍ତ ଦଳପତିମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଳମ୍ବ ଛାଡ଼ି ଆଗରୁ ଏକଠା ହେଉନ୍ତୁ, ଏହିପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।
ଯେ ତ୍ଵନ୍ତପାଲାଃ ପ୍ଲଵଗାଃ ଶୀଘ୍ରଗା ଵ୍ଯଵସାଯିନଃ। ସମାନଯନ୍ତୁ ତେ ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ଵରିତାଃ ଶାସନାନ୍ମମ। ସ୍ଵଯଂ ଚାନନ୍ତରଂ କାର୍ଯଂ ଭଵାନେଵାନୁପଶ୍ଯତୁ
ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ବାନର ସୀମାରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଓ ଦ୍ରୁତ ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଥିବା, ସେମାନେ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଶୀଘ୍ର ଆଣି ଏକଠା କରନ୍ତୁ। ଏହା ପରେ ତୁମେ ନିଜେ ଏହି କାମକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖ।
ତ୍ରିପଞ୍ଚରାତ୍ରାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ଯଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦିହ ଵାନରଃ। ତସ୍ଯ ପ୍ରାଣାନ୍ତିକୋ ଦଣ୍ଡୋ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ଯଦି କୌଣସି ବାନର ପନ୍ଦର ଦିନ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱେ ଏଠାକୁ ଆସିଥାଏ, ତାହାର ଦଣ୍ଡ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ; ଏଥିରେ କୌଣସି ଚର୍ଚ୍ଚା ହେବ ନାହିଁ।
ହରୀଂଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧାନୁପଯାତୁ ସାଙ୍ଗଦୋ ଭଵାନ୍ ମମାଜ୍ଞାମଧିକୃତ୍ଯ ନିଶ୍ଚିତମ୍। ଇତି ଵ୍ଯଵସ୍ଥାଂ ହରିପୁଙ୍ଗଵେଶ୍ଵରୋ ଵିଧାଯ ଵେଶ୍ମ ପ୍ରଵିଵେଶ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ବୃଦ୍ଧ ବାନରମାନେ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହିତ ମୋ ଆଜ୍ଞାକୁ ମନେ ରଖି ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତୁ। ଏପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନ୍ୟ ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
thumb|ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ତିରିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ ।
ଗୃହଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ସୁଗ୍ରୀଵେ ଵିମୁକ୍ତେ ଗଗନେ ଘନୈଃ। ଵର୍ଷରାତ୍ରେ ସ୍ଥିତୋ ରାମଃ କାମଶୋକାଭିପୀଡିତଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଆକାଶରୁ ମେଘ ହଟିଗଲା, ରାମ ଶରଦ ରାତିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଇ, ଆଶା ଓ ଦୁଃଖରେ ବେହାଳ ହେଇଥିଲେ ।