ସ୍ଵଯମେଵ ହି ଵିଶ୍ରମ୍ଯ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କାଲମୁପାଗତମ୍। ଉପକାରଂ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵେତ୍ସ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ସେ ନିଜେ ଶାନ୍ତି ନେଇ, ସମୟ ଜଣାଇ, ଉପକାର ସ୍ମରଣ କରିବେ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ କାଲପ୍ରତୀକ୍ଷୋଽହଂ ସ୍ଥିତୋଽସ୍ମି ଶୁଭଲକ୍ଷଣ। ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ନଦୀନାଂ ଚ ପ୍ରସାଦମଭିକାଂକ୍ଷଯନ୍
ଏହିପରି, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଧାରଣ କରୁଥିବା ତୁମେ, ମୁଁ ସଠିକ ସମୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କର କୃପା ଆଶା କରୁଛି।
ଉପକାରେଣ ଵୀରୋ ହି ପ୍ରତୀକାରେଣ ଯୁଜ୍ଯତେ। ଅକୃତଜ୍ଞୋଽପ୍ରତିକୃତୋ ହନ୍ତି ସତ୍ତ୍ଵଵତାଂ ମନଃ
ଏକ ସତ୍ୟବାନ୍ ବୀର ସହଯୋଗ ପାଇଁ ସହଯୋଗ ଦେଇ ଋଣ ଶୋଧେ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ କୃତଘ୍ନ ଓ ପ୍ରତିଦାନ ନ କରେ, ସେ ସଦ୍ଗୁଣୀ ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଘାୟଲ କରେ।
ଅଥୈଵମୁକ୍ତଃ ପ୍ରଣିଧାଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ କୃତାଞ୍ଜଲିସ୍ତତ୍ ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ଭାଷିତମ୍। ଉଵାଚ ରାମଂ ସ୍ଵଭିରାମଦର୍ଶନଂ ପ୍ରଦର୍ଶଯନ୍ ଦର୍ଶନମାତ୍ମନଃ ଶୁଭମ୍
ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ରତା ସହ ଏହି କଥାକୁ ମାନ୍ୟ କଲେ ଓ ନିଜ ମଙ୍ଗଳମୟ ଉପସ୍ଥିତି ଦେଖାଇ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯଦୁକ୍ତମେତତ୍ ତଵ ସର୍ଵମୀପ୍ସିତଂ ନରେନ୍ଦ୍ର କର୍ତା ନଚିରାଦ୍ଧରୀଶ୍ଵରଃ। ଶରତ୍ପ୍ରତୀକ୍ଷଃ କ୍ଷମତାମିମଂ ଭଵାନ୍ ଜଲପ୍ରପାତଂ ରିପୁନିଗ୍ରହେ ଧୃତଃ
ହେ ରାଜା, ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେ ସବୁ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା; ବନରାଜ ଶୀଘ୍ର ଏହି କାମ କରିବେ। ଶରଦ୍ ଋତୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଏହି ବର୍ଷାକୁ ସହିବାକୁ ପଡିବ, ଶତ୍ରୁ ଦମନରେ ଦୃଢ଼ ରୁହନ୍ତୁ।
thumb|ଏକୋନତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଏକୋନତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଉଣତିସ ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିମଲଂ ଵ୍ଯୋମ ଗତଵିଦ୍ଯୁଦ୍ବଲାହକମ୍। ସାରସାକୁଲସଂଘୁଷ୍ଟଂ ରମ୍ଯଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାନୁଲେପନମ୍
ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକାଶକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ମେଘ ନାହିଁ, କ୍ରାଞ୍ଚପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର କୁହୁକୁହୁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି, ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଶିତଳ ଆଲୋକରେ ସେ ଆକାଶ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଉଛି।
ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥଂ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ମନ୍ଦଧର୍ମାର୍ଥସଂଗ୍ରହମ୍। ଅତ୍ଯର୍ଥଂ ଚାସତାଂ ମାର୍ଗମେକାନ୍ତଗତମାନସମ୍
ଏବଂ ସେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ସଫଳ, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ଅଳସ, ଏବଂ ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭୋଗବିଳାସରେ ଲିନ।
ନିଵୃତ୍ତକାର୍ଯଂ ସିଦ୍ଧାର୍ଥଂ ପ୍ରମଦାଭିରତଂ ସଦା। ପ୍ରାପ୍ତଵନ୍ତମଭିପ୍ରେତାନ୍ ସର୍ଵାନେଵ ମନୋରଥାନ୍
ସେ ନିଜ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଯାଇଛି, ସଦା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ମଜା କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମନୋକାମନା ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି।
ସ୍ଵାଂ ଚ ପତ୍ନୀମଭିପ୍ରେତାଂ ତାରାଂ ଚାପି ସମୀପ୍ସିତାମ୍। ଵିହରନ୍ତମହୋରାତ୍ରଂ କୃତାର୍ଥଂ ଵିଗତଜ୍ଵରମ୍
ନିଜ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ ଓ ଇଚ୍ଛିତ ତାରା ସହିତ ଦିନ ରାତି ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ହୋଇଯାଇଛି, ଚିନ୍ତା ନାହିଁ।
କ୍ରୀଡନ୍ତମିଵ ଦେଵେଶଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ଗଣୈଃ। ମନ୍ତ୍ରିଷୁ ନ୍ଯସ୍ତକାର୍ଯଂ ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣାମନଵେକ୍ଷକମ୍
ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ଖେଳୁଥିବା ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କ ପରି ମଜା କରୁଛନ୍ତି, ରାଜ୍ୟକାର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉପରେ ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ କଥାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉନାହାନ୍ତି।
ଉଚ୍ଛିନ୍ନରାଜ୍ଯସଂଦେହଂ କାମଵୃତ୍ତମିଵ ସ୍ଥିତମ୍। ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥୋଽର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଃ କାଲଧର୍ମଵିଶେଷଵିତ୍
ସେ ରାଜ୍ୟ ନେଇ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିଛନ୍ତି, ଇଚ୍ଛାମତେ ରହୁଛନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଧନର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସମୟର ବିଶେଷ ଧର୍ମ ବୁଝିଛନ୍ତି।
ପ୍ରସାଦ୍ଯ ଵାକ୍ଯୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ହେତୁମଦ୍ଭିର୍ମନୋରମୈଃ। ଵାକ୍ଯଵିଦ୍ ଵାକ୍ଯତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଂ ହରୀଶଂ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ବାୟୁପୁତ୍ର, ଯିଏ ଭଲ କଥା କହିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ତାହାର ମୂଳ ଅର୍ଥ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେ ବିଭିନ୍ନ ମଧୁର ଓ ଯୁକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ କଥା ଦେଇ ବନରାଜଙ୍କୁ ମନାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ହିତଂ ତଥ୍ଯଂ ଚ ପଥ୍ଯଂ ଚ ସାମଧର୍ମାର୍ଥନୀତିମତ୍। ପ୍ରଣଯପ୍ରୀତିସଂଯୁକ୍ତଂ ଵିଶ୍ଵାସକୃତନିଶ୍ଚଯମ୍
ଯେଉଁ କଥା ଉପକାରୀ, ସତ୍ୟ, ଶୁଭ, ନୀତି, ଧର୍ମ ଓ ନୀତିର ସହିତ, ସ୍ନେହ ଓ ପ୍ରେମରେ ଭରିଆ, ଏବଂ ଭରସା ଦେଇଥାଏ, ସେମାନେ କହାଯାଇଛି।
ହରୀଶ୍ଵରମୁପାଗମ୍ଯ ହନୂମାନ୍ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଯଶଶ୍ଚୈଵ କୌଲୀ ଶ୍ରୀରଭିଵର୍ଧିତା
ହନୁମାନ ବନରାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ: 'ରାଜ୍ୟ ମିଳିଛି, ଯଶ ମିଳିଛି, ଓ ବଂଶର ମହିମା ବଢ଼ିଛି।'
ମିତ୍ରାଣାଂ ସଂଗ୍ରହଃ ଶେଷସ୍ତଦ୍ ଭଵାନ୍ କର୍ତୁମର୍ହତି। ଯୋ ହି ମିତ୍ରେଷୁ କାଲଜ୍ଞଃ ସତତଂ ସାଧୁ ଵର୍ତତେ
ବନ୍ଧୁମାନେ ମିଳିବା ଅବଶେଷ ଅଛି; ଏହା ଆପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଚାଲେ, ସେ ସଦା ଭଲ କାମ କରେ।
ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ଚ କୀର୍ତିଶ୍ଚ ପ୍ରତାପଶ୍ଚାପି ଵର୍ଧତେ। ଯସ୍ଯ କୋଶଶ୍ଚ ଦଣ୍ଡଶ୍ଚ ମିତ୍ରାଣ୍ଯାତ୍ମା ଚ ଭୂମିପ। ସମାନ୍ଯେତାନି ସର୍ଵାଣି ସ ରାଜ୍ଯଂ ମହଦଶ୍ନୁତେ
ହେ ଭୂମିପତି, ଯାହାଙ୍କର ଧନ, ଶାସନ, ବନ୍ଧୁ ଓ ନିଜ ମନ ଏକତ୍ର ଅଛି, ସେମାନଙ୍କର ରାଜ୍ୟ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ବଢ଼େ; ସେ ମହାନ ରାଜ୍ୟର ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ତଦ୍ ଭଵାନ୍ ଵୃତ୍ତସମ୍ପନ୍ନଃ ସ୍ଥିତଃ ପଥି ନିରତ୍ଯଯେ। ମିତ୍ରାର୍ଥମଭିନୀତାର୍ଥଂ ଯଥାଵତ୍ କର୍ତୁମର୍ହତି
ଏହିପରି, ଆପଣ ଭଲ ଆଚରଣରେ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ନିରାପଦ ପଥରେ ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ବନ୍ଧୁ ପାଇଁ ନିବନ୍ଧିତ କାମ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ।
ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ସର୍ଵକର୍ମାଣି ମିତ୍ରାର୍ଥେ ଯୋ ନ ଵର୍ତତେ। ସମ୍ଭ୍ରମାଦ୍ ଵିକୃତୋତ୍ସାହଃ ସୋଽନର୍ଥୈର୍ନାଵରୁଧ୍ଯତେ
ଯିଏ ସମସ୍ତ କାମ ଛାଡି ବନ୍ଧୁ ପାଇଁ କିଛି କରେନାହିଁ, ଯାହାଙ୍କର ଉତ୍ସାହ ଭ୍ରମରେ ଦୂର୍ବଳ, ସେ ଅପକାରରେ ପଡ଼େନାହିଁ।
ଯୋ ହି କାଲଵ୍ଯତୀତେଷୁ ମିତ୍ରକାର୍ଯେଷୁ ଵର୍ତତେ। ସ କୃତ୍ଵା ମହତୋଽପ୍ଯର୍ଥାନ୍ନ ମିତ୍ରାର୍ଥେନ ଯୁଜ୍ଯତେ
ଯିଏ ସମୟ ଚାଲିଯିବା ପରେ ବନ୍ଧୁଙ୍କ କାମରେ ଲାଗେ, ସେ ବଡ଼ କାମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧୁ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିପାରେନାହିଁ।
ତଦିଦଂ ମିତ୍ରକାର୍ଯଂ ନଃ କାଲାତୀତମରିଂଦମ। କ୍ରିଯତାଂ ରାଘଵସ୍ଯୈତଦ୍ ଵୈଦେହ୍ଯାଃ ପରିମାର୍ଗଣମ୍
ଏହି ସମୟରେ ଆମ ସହଯୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ କାମ ଅଛି, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏହା ଏଯାଁ ଦେରି ହୋଇନାହିଁ। ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କ ଖୋଜ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।
ନ ଚ କାଲମତୀତଂ ତେ ନିଵେଦଯତି କାଲଵିତ୍। ତ୍ଵରମାଣୋଽପି ସ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତଵ ରାଜନ୍ ଵଶାନୁଗଃ
ଯିଏ ସଠିକ୍ ସମୟକୁ ଜାଣେ, ସେ ତୁମକୁ କେବେ ଏହି କଥା କହିନଥାଏ ଯେ ସମୟ ଚାଲିଗଲା, ଯଦିଓ ସେ ତୁମ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି ଦ୍ରୁତ କାମ କରିବାକୁ ଚାହେ।
କୁଲସ୍ଯ ହେତୁଃ ସ୍ଫୀତସ୍ଯ ଦୀର୍ଘବନ୍ଧୁଶ୍ଚ ରାଘଵଃ। ଅପ୍ରମେଯପ୍ରଭାଵଶ୍ଚ ସ୍ଵଯଂ ଚାପ୍ରତିମୋ ଗୁଣୈଃ
ରାଘବ ତୁମ ବଢିଆ ବଂଶର ମୂଳ କାରଣ, ଦୀର୍ଘ ସମୟର ଆତ୍ମୀୟ, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଗୁଣରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ।
ତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ କୁରୁ ଵୈ କାର୍ଯଂ ପୂର୍ଵଂ ତେନ କୃତଂ ତଵ। ହରୀଶ୍ଵର କପିଶ୍ରେଷ୍ଠାନାଜ୍ଞାପଯିତୁମର୍ହସି
ସେ ଯେପରି ତୁମ ପାଇଁ ଆଗରୁ କାମ କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେପରି କରିବା ଉଚିତ। ହେ ବାନରମାନ୍ୟ, ବନର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ।
ନହି ତାଵଦ୍ ଭଵେତ୍ କାଲୋ ଵ୍ଯତୀତଶ୍ଚୋଦନାଦୃତେ। ଚୋଦିତସ୍ଯ ହି କାର୍ଯସ୍ଯ ଭଵେତ୍ କାଲଵ୍ଯତିକ୍ରମଃ
ଆଜ୍ଞା ଛାଡ଼ି ଦିଅଯାଏ ନାହିଁ, କାମ ପାଇଁ ଆଜ୍ଞା ମିଳିଲେ ଏହାର ସମୟ ଶେଷ ହୁଏ।
ଅକର୍ତୁରପି କାର୍ଯସ୍ଯ ଭଵାନ୍ କର୍ତା ହରୀଶ୍ଵର। କିଂ ପୁନଃ ପ୍ରତିକର୍ତୁସ୍ତେ ରାଜ୍ଯେନ ଚ ଵଧେନ ଚ
ଯଦି ଅନ୍ୟେ କାମ କରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ବାନରମାନ୍ୟ, ତୁମେ ଏହି କାମ କରିପାରିବ। ତେବେ ରାଜ୍ୟ ଓ ପ୍ରାଣ ଦେଇ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ, ତାହେଲେ କଣ କହିବି?
ଶକ୍ତିମାନତିଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ଵାନରର୍କ୍ଷଗଣେଶ୍ଵର। କର୍ତୁଂ ଦାଶରଥେଃ ପ୍ରୀତିମାଜ୍ଞାଯାଂ କିଂ ନୁ ସଜ୍ଜସେ
ହେ ବାନର ଓ ଭାଲୁମାନେ ମଧ୍ୟର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଦଶରଥପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବାରେ ଏତେ ଦେରି କାହିଁକି କରୁଛ?
କାମଂ ଖଲୁ ଶରୈଃ ଶକ୍ତଃ ସୁରାସୁରମହୋରଗାନ୍। ଵଶେ ଦାଶରଥିଃ କର୍ତୁଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରତିଜ୍ଞାମଵେକ୍ଷତେ
ଦଶରଥନନ୍ଦନ ତାଙ୍କର ତୀରରେ ଦେବତା, ଦାନବ, ମହାନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ବଶ କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତୁମ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଉପରେ ଭରସା କରୁଛନ୍ତି।
ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗାଵିଶଂକେନ କୃତଂ ତେନ ମହତ୍ ପ୍ରିଯମ୍। ତସ୍ଯ ମାର୍ଗାମ ଵୈଦେହୀଂ ପୃଥିଵ୍ଯାମପି ଚାମ୍ବରେ
ଯିଏ ପ୍ରାଣ ଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରିନାହିଁ, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ବଡ଼ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶରେ ଖୋଜ।
ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵା ଅସୁରାଃ ସମରୁଦ୍ଗଣାଃ। ନ ଚ ଯକ୍ଷା ଭଯଂ ତସ୍ଯ କୁର୍ଯୁଃ କିମିଵ ରାକ୍ଷସାଃ
ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର, ମରୁତ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ—ତେବେ ରାକ୍ଷସମାନେ କଣ କରିପାରିବେ?